Hamster: Türleri, Bakımı, Beslenmesi ve Sağlığı

Hamster nedir, nasıl bir hayvandır?

Hamster, hamstergiller (Cricetinae) alt familyasından, yanak keselerinde yiyecek taşıyıp yuvasında saklayan, gündüz uyuyup akşam ve gece etkinleşen küçük bir kemirgendir. Doğada kurak bozkır ve yarı çöl alanlarında, kendi kazdığı yer altı tünellerinde yaşar; evde de en çok kazmaya, saklanmaya ve uzun mesafe koşmaya ihtiyaç duyar.

Merck Veteriner El Kitabı, bugün evlerde beslenen Suriye hamsterlarının çoğunun 1930'da Suriye'de yakalanan üç kardeşin soyundan geldiğini yazar [1]. Yani hamster, kedi ve köpekle kıyaslandığında evcil hayata çok yakın zamanda girmiş, içgüdüleri büyük ölçüde yabani atasına benzeyen bir hayvandır. Bu yüzden iyi hamster bakımı, onu küçük bir oyuncak gibi değil, kendine özgü bir gün düzeni olan bir canlı olarak görmekle başlar.

RSPCA hamsterları zeki, çabuk öğrenen ama yeni sese ve kokuya karşı ürkek hayvanlar olarak tanımlar; korkunca yuvasına kaçar ve zorla tutulursa ısırabilir [3]. Ağrısını da saklar: hasta bir hamster çoğu zaman yalnız daha az hareket eder ve daha az yer. Bu yüzden onu her akşam birkaç dakika izlemek, sağlığını korumanın en ucuz yoludur.

• Gece etkin: Gündüz uyur; uyurken uyandırılmak onu strese sokar [2].
• Yanak keseli: Yiyeceği yanaklarında taşıyıp yuvada biriktirir; bozulan taze yiyecek her gün temizlenir.
• Kazıcı: Derin altlıkta tünel açar, yuva kurar ve yem saklar [2].
• Çoğunlukla yalnız: Suriye ve Çin hamsterı tek başına yaşar [2] [3].

Kaç hamster türü vardır? Evde beslenen beş tür

Evde beslenen hamster türleri beştir: Suriye hamsterı, Campbell cüce hamsterı, Rus cüce (Djungarian) hamsterı, Roborovski hamsterı ve Çin hamsterı. Doğada bunlardan başka yabani hamster türleri de yaşar, ama evcil hayvan olarak beslenenler bu beşidir ve yukarıdaki listede her birinin ayrı sayfası vardır.

En yaygını, iri yapısı ve sakin huyuyla bilinen Suriye hamsterıdır; altın rengi tüyü yüzünden "altın hamster" diye de anılır. Merck'e göre yetişkin Suriye hamsterı yaklaşık 15–20 cm boyunda ve 110–140 g ağırlığındadır [1]. Cüce hamsterlar (Phodopus cinsi) çok daha küçüktür: Campbell cüce hamsterı ile Rus cüce hamsterı birbirine çok benzer, kışın açılan tüy rengi Rus cücesini ayırt etmeye yardım eder. Roborovski hamsterı en küçük ve en hızlı türdür; elde tutulmaktan çok izlenmeye uygundur. Çin hamsterı ise uzunca kuyruğu ve ince gövdesiyle cücelerden ayrılır.

Merck tablosu Campbell ve Rus cüce hamsterını tek "Rus cüce" satırında verir; bu yüzden Campbell için ayrı bir ağırlık yazmadık. PDSA, doğada küçük koloniler halinde yaşasalar da evcil Rus cüce hamsterlarının birlikte barındırılmaması gerektiğini belirtir [2].

Hangi hamster türü size uygun?

İlk kez hamster besleyecekseniz Suriye hamsterı genellikle en kolay seçenektir, çünkü iri olduğu için tutması daha güvenlidir ve yavaş hareket eder. Cüce türler daha çevik ve hızlıdır; elden kayıp kaçmaları kolaydır, bu yüzden küçük çocukların ellemesine uygun değildir. Roborovski hamsterı ise neredeyse hiç elde tutulmayan, izlemesi keyifli bir türdür.

Seçim yaparken türün ömrünü, gece sesini ve evdeki çocukların yaşını birlikte düşünün. VCA, hamsterların küçük çocuklarla gözetimsiz bırakılmamasını önerir: ürken hamster ısırabilir, düşürülürse yaralanır [6]. Ayrıca hamster gece boyunca tekerlekte koşar ve kazar; kafesi yatak odasına koymak hafif uyuyanlar için sorun olabilir.

• Ele alınacak tek hayvan isteyen: Suriye hamsterı.
• Küçük alanda izlemeyi seven: Roborovski ya da Campbell cüce hamsterı; elde tutma beklentisi düşük tutulmalı.
• Şeker hassasiyetine dikkat edebilecek: Rus cüce hamsterı; PDSA bu türün şekerli yiyeceklerle şeker hastalığına özellikle yatkın olduğunu belirtir [2].
• Gündüz oynamak isteyen: Hamster uygun değildir; gündüz etkin bir küçük memeli için guinea pig sayfasına bakın.

Hamster kafesi ne büyüklükte olmalı?

Hamster kafesi en az 100×50 cm taban alanında olmalıdır; PDSA bu ölçüyü Hayvan Refahı için Veteriner Derneği'nin önerisi olarak verir ve daha büyüğünün her zaman daha iyi olduğunu ekler [2]. Yüksek ve katlı kafesler yerine geniş, tek katlı bir alan tercih edilir; hamsterın tırmanıp düşebileceği yükseklikler yaralanmaya yol açabilir.

Altlık en az 25 cm derinlikte olmalıdır, çünkü hamster doğada yer altında yaşar ve tünel kazar [2]. Tozsuz, kokusuz kâğıt ya da ağaç talaşı uygundur; yuva malzemesi olarak kuru ot ya da kırpılmış kâğıt verilir. RSPCA pamuk ve benzeri tüylü yuva malzemelerinin yutulursa zararlı olduğunu, ayaklara dolanıp yaralanmaya yol açabileceğini belirtir [4].

Koşu tekerleği düz yüzeyli olmalı ve hamsterın sırtını bükmeden koşabileceği büyüklükte seçilmelidir: PDSA cüce hamsterlar için en az 20 cm, Suriye hamsterı için en az 30 cm çap önerir [2]. Kafeste bir saklanma evi, kemirme için işlenmemiş tahta ve yiyecek arama oyunları bulunmalıdır. Kafes iç mekânda, doğrudan güneş ve cereyan almayan, televizyon ve elektrik süpürgesi gibi ultrason kaynaklarından uzak bir yerde durur [4].

Hamster ne yer? Temel beslenme

Hamster beslenmesinin temeli hamstera özel pelet ya da kaliteli yem karışımı, kuru ot ve her zaman ulaşabileceği temiz sudur. PDSA bunlara günde bir iki çay kaşığı taze sebze, meyve ya da yeşillik eklenmesini önerir; haşlanmış yumurta, kuruyemiş ve un kurdu gibi yiyecekler ara sıra verilen ödüllerdir [2].

Yalnız ayçiçeği çekirdeğinden oluşan karışımlar yağlıdır ve hamster sevdiği taneleri seçip gerisini bıraktığı için dengesiz beslenir. Yemi kafese saklamak ya da altlığa serpmek, doğadaki yiyecek arama davranışını destekler. Ayrıntılı liste, miktarlar ve hamstera verilmemesi gerekenler için hamster ne yer rehberimize bakın.

• Her gün: Hamster yemi ya da peleti, kuru ot, taze su [2].
• Az miktarda: Günde bir iki çay kaşığı sebze ya da yeşillik; meyve çok az [2].
• Verilmez: Üzüm ve ravent kemirgenler için zehirli olabilir [5]; çikolata, şekerli ve yapışkan yiyecekler de verilmez.
• Cücelerde dikkat: Rus cüce hamsterında şekerli yiyecekler şeker hastalığı riskini artırır [2].

Hamster bakımı: günlük ve haftalık düzen

Hamster bakımı her gün birkaç dakika, haftada bir de daha uzun bir temizlik ister. Kirli altlık her gün yerinden alınır; PDSA küçük kafeslerde haftada bir, büyük düzeneklerde birkaç haftada bir tam temizlik önerir [2]. Tam temizlikte eski altlığın bir kısmını bırakmak, hamsterın kokusunu tanımasını ve daha az strese girmesini sağlar.

Kafesin sabit bir sıcaklıkta durması önemlidir. PDSA 18–21 °C önerir ve oda 20 °C'nin altına düşerse Suriye hamsterının birkaç saat ile birkaç gün sürebilen uyuşukluk (torpor) haline girebileceğini yazar [2]. Uyuşmuş görünen bir hamsteri ani ısıyla değil, odayı yavaş yavaş ısıtarak uyandırın. Yazın da kafesi güneşten ve sıcak odadan uzak tutun; sıcak havada küçük hayvanlar için önlemleri yaz sıcağında evcil hayvan sayfasında topladık.

Hamsterı ele alıştırmak sabır ister: akşam uyandıktan sonra, elinizi kafese koyup kendi gelmesini bekleyin, onu yukarıdan kapmayın. Kafes dışında oynatırken düşebileceği yüksekliklerden ve kaçabileceği aralıklardan kaçının. Bütün adımları kafes, temizlik ve sağlık kontrol listesiyle birlikte hamster bakımı rehberinde ayrıntılı anlattık.

Hamster hastalıkları ve acil işaretler

Hamsterlarda en sık görülen sorunlar ıslak kuyruk denen ishal, uzayan dişler, kavga ya da sivri cisimlerden kaynaklanan yara ve apseler, göz iltihabı, solunum sorunları ve yaşlı hayvanlarda tümörlerdir [2]. PDSA ıslak kuyruğun ani ölüme yol açabildiğini, tümörlerin çoğunun iyi huylu olduğunu belirtir [2]. Ön dişler ömür boyu uzadığı için kemirme malzemesi şarttır; PDSA uzamış dişleri de sık sorunlar arasında sayar [2].

Hamstera insan ilacı ya da başka bir hayvan için verilmiş ilaç vermeyin; doz ve ilaç seçimi yalnız veteriner hekimin işidir. Yeni aldığınız hamsterı VCA'nın önerdiği gibi ilk 48–72 saat içinde bir veteriner hekime gösterin [6]. Egzotik hayvanlara bakan bir hekimi önceden bulmak için veteriner rehberi sayfamızı kullanabilirsiniz.

Hamster almadan önce hazırlık listesi

Hamsteri eve getirmeden önce yaşam alanını tam olarak kurmak, ilk günlerin stresini azaltır. Yeni ortamına gelen hamster birkaç gün saklanabilir ve az yiyebilir; bu dönemde onu ellemeye çalışmak yerine sessizce yiyecek ve su yenilemek yeterlidir. Kafesi kurduğunuz odanın gece boyunca sessiz kalıp kalmayacağını, sıcaklığın gün içinde çok oynayıp oynamadığını da önceden kontrol edin.

• Geniş, tek katlı kafes ya da kenarı yüksek bir yaşam alanı ve derin, tozsuz altlık.
• Türüne uygun çapta, düz yüzeyli koşu tekerleği, en az bir saklanma evi ve kemirme tahtası.
• Metal uçlu biberonlu suluk ya da devrilmeyen ağır bir su kabı, hamster yemi ve kuru ot.
• Egzotik hayvanlara bakan, size yakın bir veteriner hekimin adı ve telefonu.
• Tatilde ya da hastalıkta hamstera kimin bakacağına dair bir plan; kısa ömrüne rağmen her gün bakım ister.

Hamster sahiplenme ve yasal durum

Türkiye'de hamster beslemek serbesttir, ama sahibine yasal yükümlülükler getirir. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu'nun 5. maddesine göre bir hayvanı sahiplenen kişi onu barındırmak, türüne uygun ihtiyaçlarını karşılamak ve sağlığına dikkat etmekle yükümlüdür; 14. maddesi ise hayvanı aç ve susuz bırakmayı, aşırı sıcağa ya da soğuğa maruz bırakmayı, bakımını ihmal etmeyi ve ev hayvanını terk etmeyi yasaklar [8]. Aynı madde ev hayvanının on altı yaşından küçüklere satılmasını da yasaklar [8].

Hamsterı doğaya bırakmak hem yasaya aykırıdır hem de hayvanın ölümüne yol açar. Evcil hamster türleri CITES ticaret listelerinde yer almaz [9]; yani belge sorunu yoktur, ama sorumluluk aynıdır. Satın almak yerine sahiplendirme ilanlarına ve barınaklara da bakabilirsiniz; genel adımlar evcil hayvan sahiplenme rehberimizde.

• Gözleri parlak, tüyü düzgün, kuyruk altı kuru ve hareketli bir hamster seçin.
• Suriye hamsterı için tek kafes; ikinci hamster ayrı bir kafes demektir.
• Hamster ısırığında Sağlık Bakanlığı'na göre insana kuduz geçişi gösterilmemiştir; yarayı yine de su ve sabunla yıkayın [7].