Kemirgen Hayvanlar ve Küçük Memeliler

Kemirgen nedir?

Kemirgenler, memeliler içinde en kalabalık takımı oluşturan hayvanlardır. Fareler, sıçanlar, sincaplar, kunduzlar, hamsterlar, guinea pig ve şinşilla bu takımın üyeleridir. Kemirgen nedir sorusunun en kısa cevabı dişlerde saklıdır: üst ve alt çenede birer çift ön kesici diş bulunur ve bu dişler hayvanın ömrü boyunca sürekli uzar.

Kemirgenlerin köpek dişi yoktur; kesici dişlerle azı dişleri arasında boşluk bulunur. Sürekli uzayan kesici dişler, hayvan kemirdikçe ve çiğnedikçe aşınır. Bu doğal denge bozulduğunda dişler fazla uzar, hayvan yemek yiyemez hale gelebilir. Bu yüzden kemirgen bakımının merkezinde her zaman diş sağlığı ve dişleri aşındıran doğru beslenme vardır.

Sitemizdeki bu bölüm yalnız kemirgenleri değil, evde bakılan diğer küçük memelileri de kapsar. Tavşanlar ve evcil gelincik kemirgen değildir, ama boyutları, kafes düzenleri ve egzotik veteriner ihtiyaçları benzediği için onları da burada topladık. Bu ayrımı aşağıda ayrıntılı anlatıyoruz.

Kemirgen türleri boyut ve yaşam biçimi bakımından çok çeşitlidir. Dünyanın en büyük kemirgeni, Güney Amerika'nın sulak alanlarında sürüler halinde yaşayan kapibaradır; yelpazenin diğer ucunda ise avuç içine sığan fare ve cüce hamster türleri bulunur. Ağaçta yaşayan sincaplar, toprak altında tünel kazan körfareler ve baraj kuran kunduzlar da aynı takımın üyeleridir. Evde bakılan türler ise bu büyük ailenin küçük bir kısmıdır; süs faresinden şinşillaya kadar her birinin ihtiyacını ayrı sayfalarda anlatıyoruz.

Evcil kemirgen türleri

Evde en sık bakılan kemirgen türü hamsterdır. Suriye hamsterı, en iri ve ele en kolay alışan hamster türüdür; yetişkinler yalnız yaşar ve başka hamsterla aynı kafeste tutulmaz. Campbell, Roborovski ve Çin hamsterı gibi cüce hamsterlar daha küçük ve hızlıdır. Hamsterlar gece aktiftir, yanak keselerinde yiyecek taşır ve yuvalarına yiyecek depolar; günlük düzenleri için hamster bakımı rehberimize bakabilirsiniz.

Guinea pig, Türkçede kobay olarak da bilinir ve Güney Amerika kökenlidir. Sosyal bir hayvandır, tek başına tutulmamalıdır; sesleriyle iletişim kurar ve ele alışır. Uzun tüylü Peruvian guinea pig, rozet desenli tüyleriyle Abyssinian ve neredeyse tüysüz Skinny pig gibi farklı görünümleri vardır. Guinea pig yeni ortamına alışana kadar ürkek olabilir; sakin bir köşe ve saklanabileceği bir yuva bu süreci kolaylaştırır.

Degu Şili kökenli, gündüz aktif ve çok sosyal bir kemirgendir; şekere duyarlı olduğu için tatlı meyve ve atıştırmalıklar ona uygun değildir. Şinşilla And Dağları kökenlidir, son derece yoğun bir kürke sahiptir; suyla yıkanmaz, özel kumla "kum banyosu" yapar ve sıcağa karşı çok hassastır.

Süs sıçanı ve süs faresi de zeki, meraklı ve sosyal evcil kemirgenlerdir; hemcinsleriyle birlikte yaşamaktan hoşlanırlar. Gerbil ise çöl kökenli, kazmayı seven ve az kokan bir türdür. Bu türlerin hepsi kısa ömürlü olmalarına rağmen her gün ilgi, temizlik ve uygun ortam ister.

Tavşan kemirgen mi? Tavşan cinsleri

Tavşan kemirgen değildir. Tavşanlar, yaban tavşanları ve piikalarla birlikte tavşangiller (lagomorflar) takımında yer alır. Kemirgenlerle karıştırılmalarının nedeni dişleridir: tavşanların dişleri de sürekli uzar. Ancak tavşanların üst çenesinde, büyük kesici dişlerin hemen arkasında ikinci, küçük bir kesici diş çifti bulunur; kemirgenlerde bu yoktur.

Tavşanlar otçuldur ve sindirim sistemleri liften zengin ot üzerine kurulmuştur. Gün boyu kuru ot tüketir, bağırsaklarında oluşan özel yumuşak dışkıyı yeniden yiyerek besin değerinden yararlanırlar; bu davranış normaldir. Ne yemeleri ve neyin verilmemesi gerektiği için tavşan ne yer? rehberimize bakabilirsiniz.

Tavşan cinsleri boyut, kulak yapısı ve tüy tipine göre ayrılır. Hollanda cüce tavşanı, küçük gövdesi, kısa yüzü ve kısa kulaklarıyla en çok aranan cinslerdendir; kısa yüz yapısı nedeniyle diş sağlığının yakından izlenmesi gerekir. Holland Lop sarkık kulaklarıyla bilinir. Ankara tavşanı uzun ve yumuşak yünüyle düzenli tarama ister; Hollanda tavşanı ise iki renkli deseniyle tanınır.

Tavşanlar sosyal hayvanlardır ve çoğu zaman uyumlu bir eşle daha mutlu yaşar. Küçük bir kafes onlara yetmez; gün içinde zıplayıp koşabilecekleri, güvenli bir alan gerekir. Sarkık kulaklı Mini Lop, kadife dokulu tüyleriyle Rex tavşanı ve iri yapılı Flaman dev tavşanı da evlerde bakılan cinsler arasındadır. İri cinsler daha geniş alan ve daha fazla yem isterken, küçük ve kısa yüzlü cinslerde diş ve göz bakımı daha fazla dikkat gerektirir. Hangi cinsi seçerseniz seçin, tavşanın uzun yıllar sürecek bir sorumluluk olduğunu baştan hesaba katmak gerekir.

Gelincik ve firavun faresi kemirgen midir?

Gelincik kemirgen değildir. Evcil gelincik (ferret), etçiller takımında, sansarlar, kokarcalar ve su samurlarıyla aynı aileye, yani sansargillere aittir. Dişleri kemirgen dişi gibi sürekli uzamaz; köpek dişleri belirgindir ve et ağırlıklı beslenir.

Firavun faresi de kemirgen değildir. Adındaki "fare" yanıltıcıdır: firavun faresi, mongoz olarak da bilinen, etçiller takımından bir memelidir ve yılanlara karşı cesaretiyle tanınır. Doğada yaşayan bir hayvandır, evcil hayvan olarak beslenmez.

Evcil gelincik ise uzun süredir evcilleştirilmiş bir hayvandır ve oyunbaz, meraklı yapısıyla bilinir. Günün büyük kısmını uyuyarak geçirir, uyanık olduğunda ise çok hareketlidir. Etçil beslenmesi, kendine özgü kokusu ve gizli köşelere girme merakı nedeniyle bakımı kemirgenlerden oldukça farklıdır; evi "gelincik geçirmez" hale getirmek gerekir.

Gelinciklerin aşı ve koruyucu sağlık ihtiyaçları da vardır. Bunun için egzotik hayvanlarla çalışan veteriner hekiminizin hazırlayacağı takvimi izlemenizi öneriyoruz. Gelincikler, kemirgenler ve tavşanlarla aynı ortamda serbest bırakılmamalıdır; etçil bir hayvan olarak küçük kemirgenleri av olarak görebilir.

Size uygun küçük memeliyi seçmek

Kemirgen hayvanlar ve tavşanlar arasında seçim yaparken önce günlük ritminize bakın. Hamsterlar ve şinşillalar akşam ve gece hareketlenir; gündüz uyuyan bir hayvanı uyandırmak onu strese sokar. Degu, guinea pig ve tavşanlar ise gün içinde de aktiftir. Yatak odasına konacak bir kafes için gece koşu tekerleği çeviren bir hamster pek iyi bir seçim olmayabilir.

İkinci ölçüt sosyal yapıdır. Suriye hamsterı yalnız yaşamak ister; guinea pig, degu, süs sıçanı ve tavşan ise hemcinsleriyle birlikte daha mutludur. Sosyal bir türü tek başına almak, onu yalnızlığa mahkûm etmek demektir. Birden fazla hayvan alırken kısırlaştırma ya da aynı cinsiyetten eş seçimiyle kontrolsüz üremenin önüne geçmek gerekir.

Üçüncü ölçüt ömür ve bakım süresidir. Fare, sıçan ve hamster görece kısa yaşar; tavşan, guinea pig, degu ve özellikle şinşilla ise yıllarca bakım ister. Ayrıca bazı türler sıcağa, bazıları gürültüye daha duyarlıdır. Evinizin ısısı, gürültü düzeyi ve ayırabileceğiniz alan, seçiminizi en az hayvanın görünüşü kadar etkilemelidir.

Satın almak yerine sahiplenmeyi de düşünebilirsiniz; tavşan, guinea pig ve diğer küçük memeliler de zaman zaman yeni yuva arar. Genel adımlar için sahiplenme rehberimize göz atabilirsiniz.

Kafes ve yaşam alanı nasıl olmalı?

Küçük memeliler için en sık yapılan hata kafesi küçük tutmaktır. Hamster için geniş bir taban alanı, kazma ve tünel açma için derin bir altlık katmanı ve tam yüzeyli, aralıksız bir koşu tekerleği gerekir. Guinea pig ve tavşan için tel tabanlı kafesler ayak tabanında yaralara yol açabilir; düz ve yumuşak bir zemin tercih edilmelidir.

Altlık olarak tozsuz, kokusuz ve emici malzemeler seçmek önerimizdir. Keskin kokulu ağaç talaşları solunum yollarını tahriş edebilir. Kafeste saklanma yuvası, kemirme için güvenli doğal malzemeler, su şişesi ya da ağır bir su kabı ve devrilmeyen bir yem kabı bulunmalıdır.

Kafesin yeri de önemlidir. Doğrudan güneş alan pencere önleri, kalorifer yanları ve hava akımı olan köşeler uygun değildir. Şinşilla, tavşan ve guinea pig sıcağa karşı özellikle hassastır; yaz aylarında yaz sıcağında evcil hayvan rehberimizdeki önlemler bu türler için hayati önem taşır.

Tavşan, guinea pig, degu ve süs sıçanı gibi türlere kafes dışında, gözetim altında güvenli bir oyun alanı sunmak gerekir. Elektrik kabloları, zehirli bitkiler ve küçük aralıklar bu alanı kurarken ilk kontrol edilecek noktalardır. Kafesin altlığını kirlendikçe yerinde değiştirmek, haftalık olarak da kafesin tamamını sıcak su ve kokusuz bir temizleyiciyle silmek hem kokuyu hem de solunum sorunlarını azaltır. Temizlik sırasında hayvanın tanıdık kokulu yuva malzemesinden bir parça bırakmak onun yeniden düzenine alışmasını kolaylaştırır.

Kemirgenler ve tavşanlar ne yer?

Beslenmenin temeli türe göre değişir, ama otçul küçük memelilerde ortak kural şudur: kuru ot sınırsız olmalıdır. Tavşan, guinea pig, şinşilla ve degu için kaliteli kuru ot hem sindirimin hem de diş aşınmasının temelidir. Buna türe özel pelet yem ve uygun taze yeşillikler eklenir.

Guinea pig, insanlar gibi C vitaminini kendi vücudunda üretemez; bu vitamini besinlerden alması gerekir. Bu yüzden guinea pig'e özel yem ve C vitamini açısından zengin taze sebzeler beslenmenin ayrılmaz parçasıdır. Hangi sebzenin ne sıklıkla verileceğini guinea pig bakımı rehberimizde anlattık.

Hamsterlar tohum, tahıl, sebze ve az miktarda hayvansal protein tüketen karışık beslenen hayvanlardır. Uygun yem karışımını ve verilmemesi gereken besinleri hamster ne yer? rehberimizde; tavşanların beslenme düzenini ise tavşan ne yer? sayfamızda bulabilirsiniz.

Ani yem değişiklikleri küçük memelilerin hassas sindirim sistemini bozabilir; yeni bir besine yavaş yavaş geçmek gerekir. Çikolata, şekerli ve tuzlu insan yiyecekleri hiçbir küçük memeliye verilmemelidir. Evcil gelincik ise etçildir; ona kemirgen yemi değil, etçil ihtiyacına uygun bir beslenme düzeni gerekir.

Diş, tırnak ve tüy bakımı

Sürekli uzayan dişler, kemirgenlerde ve tavşanlarda en sık sorun çıkan bölgedir. Dişler yeterince aşınmadığında ya da çene yapısı nedeniyle düzgün kapanmadığında uzar, ağız içinde yara açar. Salya akması, yemeğe ilgi gösterip yiyememe, kilo kaybı ve dışkının azalması diş sorununun habercisi olabilir; bu durumda veteriner hekime danışın.

Dişleri korumanın en iyi yolu bol ot ve güvenli kemirme malzemesidir. Dişleri evde kesmeye çalışmak, kökte çatlaklara ve enfeksiyona yol açabilir; diş düzeltmesi yalnız veteriner hekim tarafından yapılmalıdır.

Tırnaklar da düzenli kontrol ister. Uzun tırnaklar yürüyüşü bozar ve takılarak kırılabilir. Tavşan ve guinea pig'de tırnak kesiminin nasıl yapılacağını tırnak kesimi rehberimizde adım adım anlattık. Uzun tüylü tavşanlar ve guinea pig'ler için düzenli tarama, tüy yumağı ve keçeleşmeyi önler; genel ilkeler tüy bakımı rehberimizde yer alır.

Haftalık kısa bir kontrol, sorunları erken yakalamanın en kolay yoludur. Hayvanı sakin bir anda kucağınıza alıp ön dişlerin boyuna ve hizasına, tırnaklara, göz ve burun çevresine, kuyruk altının temizliğine bakmak birkaç dakikanızı alır. Kilo takibi için mutfak tartısı kullanmak da işe yarar; küçük memelilerde yavaş ilerleyen kilo kaybı çoğu zaman hastalığın ilk işaretidir. Fark ettiğiniz değişiklikleri not almak, veteriner hekime giderken de değerli bir bilgi kaynağı olur.

Sağlık ve egzotik veteriner

Küçük memeliler av hayvanıdır ve hastalıklarını doğaları gereği gizler. Yemek yemeyi bırakmak, dışkı yapmamak, kamburlaşıp hareketsiz durmak, nefes alırken ses çıkarmak, göz ya da burun akıntısı ve ishal ciddiye alınması gereken işaretlerdir. Özellikle tavşan ve guinea pig'de yemek yemeyi bırakma kısa sürede hayati bir soruna dönüşebilir; vakit kaybetmeden veteriner hekime danışın.

Her klinik egzotik hayvanlarla çalışmaz. İl il veteriner rehberimizden küçük memelilere bakan klinikleri araştırabilir, gece ya da hafta sonu için nöbetçi veteriner listemize başvurabilirsiniz. Acil işaretleri acil durum rehberimizde topladık.

Yeni aldığınız bir hayvanı bir genel muayeneye götürmek, ileride çıkabilecek sorunlar için bir başlangıç kaydı oluşturur. Muayene ücretleri hakkında fikir edinmek için veteriner muayene ücreti sayfamıza göz atabilirsiniz.

Tavşanlarda ve bazı diğer küçük memelilerde kısırlaştırma, hem istenmeyen üremeyi önlemek hem de bazı üreme organı hastalıklarının riskini azaltmak için sık gündeme gelir. Kısırlaştırmanın uygun olup olmadığını ve zamanlamasını, hayvanınızı muayene eden veteriner hekimle birlikte değerlendirmenizi öneriyoruz. Dış parazitler, özellikle tüy dökülmesi ve kaşıntıyla kendini gösteren akarlar da küçük memelilerde sık görülür; kendi kendinize ilaç uygulamak yerine veteriner hekime danışmak en güvenli yoldur.

Çocuklarla küçük memeli bakımı

Hamster, guinea pig ya da tavşan çoğu zaman bir çocuğun ilk evcil hayvanı olarak düşünülür. Bu güzel bir başlangıç olabilir, ama bakımın asıl sorumluluğu her zaman bir yetişkinde olmalıdır. Temiz su, taze ot, kafes temizliği ve sağlık takibi çocuğun ilgisine bırakılamayacak kadar önemlidir.

Küçük memeliler kucaktan düştüğünde kolayca yaralanabilir. Çocuklara hayvanı yere yakın, oturarak ve iki elle, gövdesini destekleyerek tutmayı öğretmek gerekir. Tavşanlar sırt üstü çevrilmekten ve havaya kaldırılmaktan hoşlanmaz; korkan bir hamster ya da sıçan ısırabilir.

Hayvana ve kafes malzemesine dokunduktan sonra elleri yıkamak hem çocuğun hem hayvanın sağlığı için iyi bir alışkanlıktır. Gece aktif bir hamsterın çocuk odasında uykuyu bölebileceğini de unutmayın. Seyahat ya da tatil dönemlerinde bakımın kimde olacağını önceden planlamak için evcil hayvanla seyahat rehberimize bakabilirsiniz.

Küçük memeli, çocuklara empati, düzen ve sorumluluk öğretmek için güzel bir fırsattır. Su kabını doldurmak, ot vermek ya da kafes temizliğine yardım etmek gibi yaşına uygun görevleri çocukla paylaşmak, onu bakımın parçası yapar. Hayvanın uyku saatlerine saygı göstermek, onu bir oyuncak gibi değil bir canlı gibi görmek de bu sürecin en değerli dersidir.