Jako Papağanı

Evet, jako ev papağanları arasında en iyi konuşanlardan biridir. VCA, bazı jakoların kelimeler, şarkılar, ıslık, öksürük, hapşırık ve telefon zili gibi seslerden oluşan geniş bir dağarcık geliştirdiğini belirtir. Yine de her kuş konuşmaz; konuşma, kuşun bireysel yeteneğine, yaşına ve her gün duyduğu seslere bağlıdır. Konuşmayan bir jako da ilgi ve uğraşla sağlıklı ve mutlu yaşar.

Jako bakım altında ortalama 45 yıl yaşar ve 60 yıla kadar ulaşabilir. Animal Diversity Web'e göre doğadaki ortalama ömür 22,7 yıldır; evdeki uzun ömrü dengeli beslenmeye, kafes dışı hareket ve düzenli veteriner kontrolüne bağlıdır. Bu süre, kuşun büyük olasılıkla sahibinden uzun yaşayacağı ve ileride kime emanet edileceğinin baştan planlanması gerektiği anlamına gelir.

Jakoda tüy yolmanın en sık nedenleri sıkıntı, yalnızlık ve cinsel gerginliktir. VCA, bu çok zeki kuşların meşgul tutulmadığında tüylerine zarar verdiğini belirtir. Ancak deri hastalıkları, beslenme bozuklukları ve iç hastalıklar da aynı belirtiyi verebilir. Bu yüzden önce kuşlara bakan bir veteriner hekim muayenesiyle tıbbi nedenler dışlanır, sonra ortam, oyuncak, kafes dışı süre ve günlük düzen iyileştirilir.

Evet, jako (Psittacus erithacus) CITES Ek I'dedir. CITES Species+ kayıtlarına göre bu liste 2 Ocak 2017'den beri yürürlüktedir; Ek I ticari amaçlı uluslararası ticaretin en sıkı kısıtlandığı listedir. Türkiye'de kuşlar için CITES belgelerini Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü düzenler. Belgesi olmayan bir jakoyu sahiplenmemenizi öneriyoruz.

Jakonun temel yemi papağanlar için üretilmiş pelet yemdir; yanına sebze, baklagil, koyu yeşil yapraklılar ve az miktarda meyve eklenir. Merck büyük papağanlarda diyetin yaklaşık %80'inin pelet olmasını önerir. VCA'ya göre yalnız tohumla beslenen jakolarda kalsiyum ve A vitamini eksikliği sık görülür. Avokado zehirlidir ve asla verilmez; tohum ve kuruyemiş yalnız ödül olarak kullanılır.

Jakonun öğreneceği kelime sayısı için güvenilir bir ortalama yoktur; kuştan kuşa büyük fark görülür. Animal Diversity Web'in aktardığı ünlü araştırma kuşu Alex, 50 nesneyi, 7 rengi ve 5 şekli adlandırmayı ve altıya kadar miktarları ayırt etmeyi öğrenmişti. Ev kuşlarının çoğu bu düzeye ulaşmaz; ama sabırla ve günlük tekrarla birçok jako kelime ve kısa ifadeler öğrenir.

Jako kafesi, kuşun kanatlarını rahatça açıp tırmanabileceği kadar geniş, dikdörtgen ve sağlam telli olmalıdır. RSPCA, kuş çoğunlukla kafesteyse kafesin her kenarının kanat açıklığının en az iki katı olmasını önerir. Farklı kalınlıkta doğal ahşap tünekler, kemirme oyuncakları, ayrı yem ve su kapları bulunur; kafes cereyandan, mutfaktan ve doğrudan ısı kaynaklarından uzakta, bir duvara dayalı durur.

Jakonun cinsiyeti dış görünüşten güvenilir biçimde anlaşılamaz; kesin yol DNA testidir. Dişi ve erkek aynı renk ve boydadır; 2023 tarihli bir moleküler cinsiyet tayini çalışması jakoyu bu tür kuşlar arasında sayar. Test için kuşlara bakan bir veteriner hekim birkaç tüy ya da küçük bir kan örneği alır. Kuyruk tonu ya da davranışa dayalı tahminler yanıltıcı olabilir.

Jakonun hasta olduğunu davranıştaki küçük değişikliklerden anlarız, çünkü kuşlar hastalığı saklar. Merck, sabah ötmemeyi, aileyle daha az ilgilenmeyi, daha çok uyumayı, dışkıda ve seste değişikliği erken işaretler arasında sayar. Tüylerini kabartıp sürekli uyuma, kuyruk sallayarak soluma, burun akıntısı, titreme ya da tünekten düşme görülürse aynı gün kuşlara bakan bir veteriner hekime başvurun.

Jako için kesin bir üşüme derecesi vermek yerine ani sıcaklık değişimlerinden ve cereyandan korunmasını öneriyoruz. RSPCA, tropikal ve subtropikal kuş türleri için kuşhanenin kapalı bölümünde 12–26 °C aralığını önerir. Kafesi pencere önü, kalorifer ve klima akımından uzak tutun. Tüylerini sürekli kabartan, titreyen bir kuş üşüyor olabileceği gibi hasta da olabilir; bu durumda veteriner hekime danışın.

Jakoyu konuşturmanın yolu, güven kurduktan sonra kısa kelimeleri bağlamıyla birlikte her gün tekrarlamaktır. Selamlaşma, yiyecek ve oyuncak adları gibi anlamlı sözcükleri sakin bir sesle, aynı anlarda söyleyin; kuş denediğinde hemen sevdiği bir ödül verin. RSPCA, eğitimin oyunlu, kısa ve cezasız olmasını önerir. Kayıttan sürekli ses dinletmek yerine canlı etkileşim daha iyi sonuç verir.

Jakonun titremesi soğuk, korku ya da hastalık işareti olabilir. VCA, yalnız tohumla beslenen jakolarda kan kalsiyumunun düşebildiğini, bunun kas titremesine ve nöbetlere yol açabildiğini belirtir. Kuş titriyor, tüneğe tutunamıyor, düşüyor ya da nöbet geçiriyorsa bu bir acil durumdur; evde takviye vermeden aynı gün kuşlara bakan bir veteriner hekime başvurun. Korkuya bağlı kısa titreme sakin ortamda geçer.

Jakonun yaşı en güvenilir biçimde halka, mikroçip ve belge kayıtlarından anlaşılır. Görünüşte ipucu göz rengidir: Grey parrot maddesine göre genç kuşların gözleri koyu gri ile siyah arasındadır, yetişkinlerde ise iris sarıya döner. Göz rengi yetişkinliğe geçişten sonra kesin yaş vermez. Kuşlara bakan bir veteriner hekim tüy, gaga ve genel durumdan kabaca bir değerlendirme yapabilir.

Jako yumurtaları yaklaşık 30 günlük kuluçkadan sonra çatlar. Animal Diversity Web'e göre dişi 2–5 gün arayla 3–5 yumurta bırakır ve jakolar doğada yılda bir ya da iki kez, kurak mevsimde ürer. Yavrular yaklaşık 12 haftalıkken yuvadan çıkar ve aileleriyle uzun süre kalabilir. Ev ortamında yumurtlayan dişi kalsiyum kaybına açık olduğu için veteriner hekim takibi önerilir.

Jakoyu yalnız kökeni belgeli bir kaynaktan, tercihen yeniden yuva arayan yetişkin kuşları ve kurtarma gruplarını değerlendirerek sahiplenmenizi öneriyoruz. Jako CITES Ek I'de olduğu için kuşun CITES belgesini, halka ya da mikroçip numarasının belgeyle eşleştiğini görmek gerekir. Belgesiz, yurt dışından getirildiği söylenen ya da görülmeden gönderilen kuşlardan uzak durun; şüphede Doğa Koruma ve Milli Parklar birimlerine danışın.