Guinea Pig (Kobay)

Guinea pig, Türkçede kobay ya da gine domuzu da denen, Güney Amerika kökenli, kuyruksuz ve sosyal bir kemirgendir. Bilimsel adı Cavia porcellus'tur. Animal Diversity Web yaklaşık M.Ö. 5000'den beri evcilleştirildiğini kaydeder. Otçuldur, C vitaminini kendisi üretemez ve dişleri ömür boyu uzar; en az bir arkadaşla yaşaması gerekir.

Hayır, guinea pig ne domuzdur ne de faredir. Kemirgenler takımındandır ama farelerden ayrı, Caviidae adlı kendi ailesinden gelir. Adındaki 'domuz' sözcüğünün kökeni kesin bilinmez; tıknaz gövdesinden geldiği düşünülür. Fareden farklı olarak kuyruksuzdur, daha iridir ve yavruları doğduğunda tüylü ve gözleri açıktır.

Sosyal ve sesli bir hayvan isteyenler için guinea pig, tek başına yaşayan ve gece aktif bir hayvan isteyenler için hamster daha uygundur. Kobay en az bir arkadaşla yaşar, daha büyük kafes ve her gün C vitamini ister; nadiren ısırır. Suriye hamsterı ise tek yaşar ve geceleri hareketlidir. Her ikisi de kendine özgü bakım ister.

Guinea pig otçuldur ve beslenmesinin temeli kuru ottur. VCA'ya göre diyetin yüzde 75'i kaliteli kuru ot, yüzde 20'si yeşillik ve C vitamininden zengin sebze (biber, maydanoz, brokoli), yüzde 5'i kobay peletidir. Kuru ot sınırsız verilir. Tavşan peleti kobay peletinin yerini tutmaz; meyve ve ödüller çok az verilir.

Guinea pig ortalama 5–6 yıl yaşar; iyi bakımla 8–10 yıla ulaşanlar da olur (VCA). RSPCA Queensland 5–8 yıl, RSPCA NSW ise 10 yıla kadar ömür bildirir. Ömrü uzatan en önemli etkenler sınırsız kuru ot, her gün C vitamini, temiz ve geniş kafes, bir kobay arkadaş ve düzenli veteriner kontrolüdür.

Yetişkin guinea pig 20–25 cm boya ulaşır (Animal Diversity Web). VCA erkeklerin 900–1200 gram, dişilerin 700–900 gram geldiğini belirtir. Kobaylar büyümesini büyük ölçüde ilk yılında tamamlar. Ağırlık bireye ve tüy tipine göre değişir; haftalık tartım, sağlık sorunlarını erken fark etmenin en kolay yoludur.

Hayır, tek başına beslenmesi önerilmez. RSPCA kobayların doğada aile gruplarında yaşadığını, yalnız kalınca yalnızlık çektiğini ve en mutlu oldukları düzenin ikili yaşam olduğunu belirtir; VCA da en az bir kafes arkadaşı önerir. Aynı cinsiyetten bir çift ya da kısırlaştırılmış erkek ve dişi en uygun seçimdir.

Guinea pig kafesi geniş, düz tabanlı ve içeride olmalıdır. VCA tek kobay için en az 60×90 cm taban ve 25 cm yükseklik önerir; iki kobay için daha büyüğü gerekir. Tel taban ayak yarası yaptığı için kullanılmaz. Kâğıt altlık, her kobaya bir saklanma evi, kuru ot rafı ve devrilmeyen su kabı konur.

Guinea pig iki elle, gövdesi desteklenerek tutulur: bir el göğsün altından, diğer el arka bacakların altından kavrar. Kobay asla tek elle ya da sırtından kaldırılmaz. Yükseklikten düşünce kolay yaralandığı için çocuklar yerde oturarak kucaklarına almalıdır. VCA sık ve nazikçe tutulan kobayların çok sevecen olduğunu belirtir.

Guinea pig sesleriyle iletişim kurar; her ses farklı bir anlam taşır. Animal Diversity Web ıslık, gıcırtı, mırıltı, cıvıltı ve çığlık gibi pek çok ses tipi kaydeder. Yüksek ıslık genellikle yemek beklentisidir; yumuşak mırıltı rahatlığı, kısa ve sert sesler rahatsızlığı gösterebilir. Ani ve sürekli çığlık acı ya da korku işaretidir.

Guinea pig mutlu ve heyecanlı olduğunda havaya dimdik zıplar; buna 'patlamış mısır' (popcorning) denir. VCA bu davranışın özellikle genç kobaylarda sevinçle ve kısa çığlıklarla birlikte görüldüğünü belirtir. Zıplama sağlıklı ve rahat bir kobayın işaretidir. Yere düşüp yan yatma, titreme ya da nöbet ise acil veteriner muayenesi gerektirir.

Hayır, dişi guinea pig insanlardaki gibi regl olmaz ve normalde kanama görülmez. Kafeste ya da idrarda kan görülmesi idrar yolu taşı, enfeksiyon ya da üreme organı sorunu işareti olabilir. VCA idrarda kan ve idrar yaparken ses çıkarmanın veteriner kontrolü gerektirdiğini belirtir. Bu durumda vakit kaybetmeden veteriner hekime gidilmelidir.

Hayır, guinea pig karanlıktan korkmaz. Animal Diversity Web kobayların özellikle alacakaranlıkta hareketli olduğunu kaydeder ve karanlıkta da yemek yiyip dolaşabilir. Gece ışık açık bırakmak gerekmez. Ancak ani sesler ve hareketler onları ürkütür; kafes gece sakin bir odada, cereyandan uzak tutulmalıdır.

Sağlıklı bir guinea pig kendisi az kokar; koku çoğunlukla kirli altlık ve idrardan gelir. VCA kafesin her gün kontrol edilmesini ve en az haftada bir tamamen temizlenmesini önerir. Kâğıt bazlı altlık kokuyu daha iyi tutar. Temizliğe rağmen keskin koku sürüyorsa idrar yolu ya da deri sorunu olabilir; veteriner hekime danışın.

Bu normaldir ve gereklidir. VCA, kobayların bağırsaklarında üretilen besinleri ve vitaminleri bu yumuşak dışkıyı yeniden yiyerek geri aldığını belirtir. Bu davranış genellikle sabah ve gece, göze çarpmadan yapılır. Dışkısını yemeyi bırakan kobayda kilo kaybı ve beslenme bozukluğu gelişebileceği için veteriner hekime gösterilmesi önerilir.