Kuduz aşısı: kedi ve köpekte zorunluluk, ısırılınca ne yapılır?
Kuduz, belirtiler başladıktan sonra neredeyse her zaman ölümle sonuçlanan, ama aşıyla önlenebilen bir hastalıktır. Evcil hayvanınızı aşılatmak hem onu hem sizi korur; ısırık ya da tırmalamada ise ilk dakikalar önemlidir.
Acil durum
Isırık ya da tırmalamada hemen yapın
Kuduz belirtiler başladıktan sonra tedavi edilemez; temastan sonra hızlı davranmak hayat kurtarır.
- Yarayı derhal bol akan su ve sabunla iyice yıkayın (DSÖ: en az 15 dakika)
- Yıkamadan sonra alkol ya da iyotlu antiseptik sürün
- Aynı gün en yakın sağlık kuruluşuna başvurun
- Isıran hayvanı tanımlayın; sahipliyse sahibinden aşı bilgisini isteyin
- Hayvan sahibiyseniz olayı aynı gün il/ilçe tarım ve orman müdürlüğüne bildirin
Acil sağlık hizmetleri için 112'yi arayabilirsiniz. Hayvanınız için mesai dışında: 7/24 açık veterinerler.
231 Yakınınızdaki veterinerKuduz nedir, neden bu kadar önemli?
Kuduz, sinir sistemini tutan viral bir hastalıktır ve çoğunlukla enfekte hayvanın salyasıyla, ısırık ya da tırmalama yoluyla bulaşır. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre belirtiler başladıktan sonra kuduz neredeyse %100 ölümcüldür ve insanlardaki vakaların %99'a varan bölümünde virüsü köpekler bulaştırır.
Aynı kaynağa göre insanları kuduzdan korumanın en etkili yolu, yavrular dahil köpeklerin toplu olarak aşılanmasıdır. Yani evcil hayvanınızın aşısı yalnız onu değil, sizi ve çevrenizi de korur.
Kedi ve köpeğin düzenli aşılanması, kuduzun insanlara geçişini önlemenin temelidir.
Köpeklerde vakaların çoğu temastan 21–80 gün sonra ortaya çıkar; süre daha kısa ya da uzun olabilir.
Ani ve belirgin davranış değişikliği ile giderek artan felç en güvenilir uyarı işaretleridir.
Türkiye'de kuduz aşısı zorunluluğu
| Konu | Hüküm | Madde |
|---|---|---|
| Aşılama | Sahipli ve sahipsiz bütün kedi ve köpekler yılda bir kez aşılanır, aşı kayıtları tutulur | md. 9 |
| Aşı türü | Yalnız inaktif (ölü) aşı kullanılır | md. 9/4 |
| Isırma bildirimi | Hayvan sahibi, hayvanının ısırdığı ya da ısırıldığı temasları aynı gün il/ilçe müdürlüğüne bildirir; temas eden kişi varsa en yakın sağlık kuruluşuna da bildirilir | md. 10 |
| Isıran hayvan | Aşılı olsa bile insanı ya da başka bir hayvanı ısıran hayvan 10 gün gözlem altına alınır | md. 12 |
| Ölüm | Kedi ya da köpeğin ölümü belediyeye veya il/ilçe müdürlüğüne bildirilir | md. 8 |
Kaynak: 1
Bir hayvan sizi ısırır ya da tırmalarsa
-
Hemen
Yarayı bol su ve sabunla yıkayın
Sağlık Bakanlığı'nın Kuduz Profilaksi Rehberi'ne göre yara bakımı en önemli adımdır: yara yeri derhal bol akan su ve sabunla iyice yıkanmalıdır. Dünya Sağlık Örgütü en az 15 dakika yıkamayı önerir. Yıkamadan sonra alkol ya da iyotlu bir antiseptik kullanılabilir; antiseptik tek başına yıkamanın yerini tutmaz.
23 -
Aynı gün
En yakın sağlık kuruluşuna gidin
Kuduz riskli temasta aşılamaya olabildiğince erken başlanmalıdır. Kuluçka süresi çok değişken olduğundan aradan zaman geçmiş olsa bile başvurun. Temasın kategorisini, aşı ve gerekiyorsa serum ihtiyacını, tetanoz korumasını hekim belirler.
2 -
Aynı gün
Hayvanı tanımlayın ve bildirin
Isıran hayvanın sahipli mi sahipsiz mi olduğunu, aşı durumunu ve nerede bulunduğunu not edin. Sahipliyse sahibinin ısırma olayını il/ilçe tarım ve orman müdürlüğüne bildirmesi gerekir.
1 - 10 gün
Hangi temaslar risklidir?
Kuduz Profilaksi Rehberi'ne göre kuduza yakalanabilecek hayvanların ısırıkları, yeri ne olursa olsun risk oluşturur. Açık yara ya da ağız, göz gibi mukozaların salya ile teması ve tırmalama da riskli temas sayılır. Rehberin profilaksi gerektirmeyen saydığı durumlar ise şunlardır:
- Hayvana dokunmak, beslemek, sağlam derinin yalanması
- Fare, sıçan, sincap, hamster, kobay, gerbil ve tavşan ısırıkları
- Yılan, kertenkele, kaplumbağa gibi soğukkanlı hayvanların ısırıkları; kümes hayvanı ısırıkları
- Bilinen ve hâlâ sağlıklı olan bir kedi ya da köpeğin 10 günden daha önce ısırması
Kaynak: 2
Kendi hayvanınız ısırılırsa
Yönetmeliğe göre evcil ya da yabani bir hayvan tarafından ısırılan kedi ve köpek, aşılı olup olmadığına bakılmaksızın resmî veteriner hekimin değerlendirmesiyle gözlem altına alınabilir. Aşısız hayvanlarda sonuçlar çok daha ağırdır; düzenli aşı bu yüzden de önemlidir.
Aynı gün veteriner ve bildirim
- Sokak hayvanı ya da yabani bir hayvan (tilki, kurt, çakal, yarasa) tarafından ısırılma
- Isıran hayvanın davranışında tuhaflık, salya akıtma, saldırganlık
- Derin, kanayan ısırık yarası
Kısa sürede veteriner kontrolü
- Kuduz aşısının tarihini bilmiyorsanız ya da bir yılı geçmişse
- Küçük de olsa sahipli bir hayvanla kavga sonrası yara
Kaydınızı güncel tutun
- Aşı karnesini ve PETVET kaydını kontrol edin
- Bir sonraki yıllık aşının tarihini not alın
Videolarla öğrenin
Veteriner hekimlerin ve eğitici kanalların anlatımları. Videolar kendi kanallarına aittir; tıklayınca YouTube'un çerezsiz oynatıcısı açılır.
Videolar genel bilgi içindir; ilaç ya da doz önerisi içeriyorsa uygulamayın, hayvanınıza özel kararı veteriner hekiminiz verir.
Her kedi ve köpek için aynı yükümlülük
Sık sorulanlar
Kedi ve köpeğe kuduz aşısı zorunlu mu?
Evet. Kuduz yönetmeliğine göre sahipli ve sahipsiz bütün kedi ve köpeklerin yılda bir kez kuduza karşı aşılanması ve aşı kayıtlarının tutulması zorunludur.
Hiç dışarı çıkmayan kedime de kuduz aşısı gerekir mi?
Evet. Yönetmelikteki yükümlülük kedinin yaşam tarzına göre değişmez; ev kedileri de yılda bir aşılanır.
Kedi tırmaladı, kuduz aşısı olmalı mıyım?
Önce yarayı bol su ve sabunla yıkayın, sonra sağlık kuruluşuna başvurun. Sağlık Bakanlığı rehberi tırmalamayı da riskli temas olarak sayar; aşı gerekip gerekmediğine temasın türüne ve hayvanın durumuna bakarak hekim karar verir.
Beni ısıran köpek aşılıysa yine de doktora gitmeli miyim?
Evet. Yara bakımı ve tetanoz değerlendirmesi her ısırıkta gerekir. Aşılı olsa bile ısıran hayvan 10 gün gözlem altına alınır; aşı ihtiyacına hekim karar verir.
Isıran hayvan 10 gün sonra sağlıklıysa ne olur?
Rehbere göre kedi ve köpekler için 10 günlük izlem sonunda hayvan sağlıklıysa başlanmış olan aşılama hekim kararıyla durdurulur.
Hamster ya da tavşan ısırığında kuduz riski var mı?
Sağlık Bakanlığı rehberine göre fare, sıçan, sincap, hamster, kobay, gerbil ve tavşan ısırıklarında insana kuduz geçişi gösterilmemiştir ve kuduz profilaksisi gerekmez. Yara temizliği ve tetanoz değerlendirmesi yine de ihmal edilmemelidir.
Kaynaklar
- Kuduz Hastalığından Korunma ve Kuduz Hastalığı ile Mücadele Yönetmeliği, md. 8–12 (RG 18.01.2012/28177) · Tarım ve Orman Bakanlığı — mevzuat metni Lexpera (kontrol: 26 Ekim 2026)
- Kuduz Profilaksi Rehberi (2019, Yayın No 1134) · T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü (kontrol: 26 Ekim 2026)
- Rabies (fact sheet) · Dünya Sağlık Örgütü (WHO) (kontrol: 26 Ekim 2026)
- Rabies in Dogs · MSD/Merck Veterinary Manual (hayvan sahibi sürümü) (kontrol: 26 Ekim 2026)
Bu sayfa numaralı kaynaklardan derlendi ve veteriner hekimlerimiz tarafından incelendi.
Son güncelleme: 29 Ekim 2026 · Bu sayfa muayenenin yerini tutmaz; ilaç ve doz önerisi içermez.
