Köpek kaşıntısı: neden kaşınır, evde ne yapılır, ne zaman veterinere

Her köpek gün içinde birkaç kez kaşınır, silkinir ya da kendini yalar. Kaşıntı; köpeği uykusundan uyandırıyor, oyunu ya da yemeği yarıda kestiriyor, aynı bölgeyi ısrarla yalatıyorsa ya da deride iz bırakıyorsa sorun vardır [1][4].

Kaşıntı her zaman tırnakla kaşınma olarak görülmez. Patileri yalamak ve kemirmek, yüzünü halıya sürtmek, poposunu yere sürtmek, kulaklarını sallamak ve tüylerini koparmak da kaşıntı işaretleridir. Açık renkli köpeklerde sürekli yalanan bölgelerde tüyün kızıl kahverengiye dönmesi uzun süreli yalamayı gösterir [1][5].

Pire, köpek kaşıntısının en sık nedenidir. Bazı köpekler pire tükürüğüne alerjiktir ve tek bir pire ısırığı bile günlerce süren yoğun kaşıntıya yol açar; bu köpeklerde kaşıntı özellikle sırtın arka kısmında, kuyruk dibinde ve arka bacaklarda yoğunlaşır. Pireyi görmemek pire olmadığı anlamına gelmez, çünkü kaşınan köpek pirelerin çoğunu yalayarak uzaklaştırır [3]. Ayrıntılar köpekte pire rehberindedir.

Çevresel alerji (atopik dermatit), polen, ev tozu akarı ve küf gibi maddelere karşı aşırı bağışıklık tepkisidir. Genellikle genç yaşta başlar; yüz, kulak, patiler, koltuk altı ve karında kaşıntı yapar, mevsimsel olabilir. Kalıtsal yatkınlık vardır; Labrador, Golden Retriever, West Highland White Terrier, French Bulldog ve Shar Pei gibi ırklarda daha sık görülür [2][6].

Besin alerjisi daha az görülür; mevsimden bağımsız, yıl boyu süren kaşıntı ve bazen kulak sorunları ya da yumuşak dışkıyla birlikte olabilir. Tanı ancak veteriner hekimin planladığı, birkaç hafta süren eleme diyetiyle konur; kan ya da tüy testleri besin alerjisini güvenilir biçimde göstermez [2].

Akarlar da şiddetli kaşıntı yapar: köpek uyuzu (sarkoptik uyuz) özellikle kulak kenarı, dirsek ve karında yoğun kaşıntıyla görülür. Bit, kene ve diğer dış parazitler de kaşıntıya yol açabilir [1][4].

Kaşıntı çoğu zaman bir döngüye girer: kaşınan deri hasar görür, hasarlı deride bakteri ve maya çoğalır, bu enfeksiyonlar da kaşıntıyı artırır. Bu yüzden altta yatan neden ile eklenen enfeksiyon birlikte tedavi edilir [1]. Kulak kaşıntısı varsa köpek kulak enfeksiyonu rehberine de bakın.

İlk ve en önemli adım, evdeki tüm kedi ve köpeklerin düzenli ve uygun ürünle pireye karşı korunmasıdır; köpekler için olan bazı ürünler kediler için zehirlidir, bu yüzden ürün hayvana göre seçilir [3]. Hangi ürünün uygun olduğunu veteriner hekime danışın; iç ve dış parazit rehberi takvimi anlatır.

Köpeği hafif, köpeğe uygun bir şampuanla gereğinden sık olmayacak şekilde yıkamak, yürüyüş sonrası patileri ılık suyla silip iyice kurulamak ve yatakları sık yıkamak alerjen ve kir yükünü azaltır. Sık ve sert şampuanla banyo ise deriyi kurutup kaşıntıyı artırabilir; ayrıntılar kedi ve köpek banyosu rehberindedir [5].

İnsanlar için satılan kortizonlu kremler, antihistaminikler, çay ağacı yağı, sirke, alkol ve kolonya kullanılmaz; köpek kremleri yalar, bazı maddeler zehirlidir ve deriyi tahriş eder. Kaşıntı ilacının türünü ve süresini veteriner hekim belirler [1][4].

Kaşıntının tanısı adım adım konur. Hekim önce öykü alır ve deriyi muayene eder; pire tarağıyla pire ve pire dışkısı arar, deri kazıntısıyla akarları, bant ve sürüntü testleriyle bakteri ve mayayı inceler. Kulaklar da mutlaka kontrol edilir [1][4].

Pire ve akarlar dışlandıktan, enfeksiyon tedavi edildikten sonra kaşıntı sürüyorsa besin alerjisi için eleme diyeti denenir. Bu diyet yalnız hekimin önerdiği mamayla ve başka hiçbir şey verilmeden birkaç hafta sürdürülür. Besin alerjisi de dışlanırsa çevresel alerji tanısı konur; alerji testleri burada tedaviyi planlamak için kullanılır [2][6].

Alerjiler genellikle tamamen geçmez, ama doğru tedaviyle kontrol altına alınır. Kaşıntıyı azaltan ilaçlar, deri bariyerini destekleyen şampuan ve yağ asitleri, gerektiğinde alerji aşısı (immünoterapi) hekimin planına göre kullanılır [6].

Yavru köpekte kaşıntının en sık nedenleri pire, bit, uyuz akarları ve kulak akarıdır; yavrunun derisi ince ve bağışıklığı gelişmekte olduğu için bu parazitler hızla çoğalabilir. Yavruya kullanılacak her parazit ürününün yaşa ve kiloya uygun olması gerekir; ürünü veteriner hekim seçer. Yavru dönemi bakımının diğer adımları yavru köpek bakımı rehberindedir [1][3].

Çevresel alerji çoğunlukla genç yetişkinlikte, bir ile üç yaş arasında başlar ve her yıl biraz daha belirginleşebilir. İlk yıllarda yalnız bahar ve yaz aylarında görülen kaşıntı zamanla yıl boyuna yayılabilir. Bu dönemde düzenli kontrol ve erken başlanan tedavi, deride kalıcı kalınlaşma ve kararma gelişmesini önler [2][6].

Yaşlı köpekte ilk kez başlayan kaşıntı her zaman alerji değildir. Hormon hastalıkları, deri tümörleri, kuruyan deri ya da başka bir hastalık nedeniyle zayıflayan bağışıklık kaşıntıya yol açabilir. Bu yüzden yaşlı köpekte yeni başlayan, inatçı kaşıntı kan testleriyle birlikte değerlendirilir; yaşlı köpek bakımı rehberi düzenli kontrollerin önemini anlatır [1].

Kaşıntının yaşamı nasıl etkilediğini gözlemlemek de önemlidir. Uyku düzeni, oyun isteği, iştah ve huzursuzluk hakkında tutulan basit notlar, tedavinin işe yarayıp yaramadığını anlamanın en kolay yoludur. Hekimle birlikte belirlenen hedef, kaşıntının tamamen sıfırlanmasından çok köpeğin rahat uyuyup günlük yaşamını sürdürebilmesidir [6].