Vatoz (Pleco)

Vatozun boyu türüne göre çok değişir. FishBase'e göre en sık satılan iri türlerden P. gibbiceps 50 cm, P. pardalis 57,8 cm, P. disjunctivus 70 cm'ye kadar ulaşabilir. Cüce vatoz olarak bilinen Ancistrus türleri ise Wikipedia'daki derlemeye göre erkekte 15, dişide 12 cm civarında kalır. Almadan önce türü mutlaka sorun ve akvaryumu yetişkin boya göre seçin.

Kısmen; vatoz cam, taş ve köklerdeki yosunu kazır ama akvaryumu temizlemez. Aksine çok atık ürettiği için suyu daha çabuk kirletir ve güçlü filtre ile düzenli su değişimi gerektirir. Camdaki yosun onu doyurmaya yetmez; ayrıca bitkisel yem verilmelidir. Vatozu bir temizlik aracı değil, kendi bakımı olan bir balık olarak düşünün.

Vatoz ağırlıklı olarak bitkisel beslenir. Batan yosun ve bitkisel yem tabletleri temel alınır; haşlanmış kabak, salatalık ve bezelye gibi sebzeler ve az miktarda hayvansal yem eklenir. Gece aktif olduğu için yem ışıklar kapanmadan hemen önce verilir. Yenmeyen sebze ertesi gün alınır. Wikipedia'daki derlemeye göre vatozun ahşap yediğine dair bilimsel kanıt yoktur.

Hayır, akvaryum vatozu deniz vatozuyla akraba değildir. Akvaryumcuların vatoz dediği balıklar Güney Amerika kökenli zırhlı kedi balıklarıdır (Loricariidae); denizdeki vatozlar ise köpekbalıklarıyla akraba kıkırdaklı balıklardır. Ad, iki grubun da yassı görünümlü dip balıkları olmasından gelir. Akvaryum vatozu zehirsizdir; deniz vatozlarının kuyruk dikeni ise zehirlidir.

Akvaryumda beslenen çöpçü vatoz (pleco) zehirli değildir; FishBase P. pardalis'i insanlar için zararsız olarak işaretler. Denizdeki vatozlar ve tatlı su vatozu ise farklıdır: MedlinePlus vatozların kuyruğunda zehirli dikenler bulunduğunu belirtir. Vatoz dikeni batarsa yarayı evde tedavi etmeye çalışmayın; beklemeden bir hekime başvurun ya da 112'yi arayın.

Çöpçü balık yani vatoz, akvaryumdaki yüzeylerde biriken yosunun bir kısmını kazıyarak yer ve dipteki bazı artıkları tüketir. Ancak akvaryumu temizlemez; kendisi de çok atık üretir. Asıl temizliği filtre, su değişimi ve dip sifonu yapar. Çöpçü balığı bir temizlik aracı olarak değil, bitkisel yem ve yeterli alan isteyen bir balık olarak almalısınız.

Vatoz ölümlerinin en sık nedenleri yetersiz beslenme, küçük akvaryum ve kötü su kalitesidir. Yalnız camdaki yosunla bırakılan vatoz zayıflar; karnı çöker. Büyüdükçe dar kalan akvaryumda amonyak ve nitrit birikir. RSPCA balık hastalıklarının çoğunun su kalitesiyle bağlantılı olduğunu belirtir. Karantinasız eklenen balıklarla gelen parazitler ve sivri dekorların açtığı yaralar da risktir.

Vatoz 23–28 °C arasındaki ılık suda yaşar. FishBase P. pardalis için bu aralığı, Wikipedia'daki derleme cüce vatoz (Ancistrus) için 23–27 °C'yi verir. Tropikal bir balık olduğu için termostatlı ısıtıcı ve ayrı bir termometre gerekir. Japon balığı gibi soğuk su balıklarıyla aynı akvaryumda tutulmamasının nedeni de bu sıcaklık ihtiyacıdır.

Vatoz Güney Amerika kökenli, vantuz ağızlı, zırhlı ve gececi bir dip balığıdır. Gündüz mağara ve kök altında saklanır, akşam yem aramaya çıkar. FishBase oksijeni az sularda yüzeyden hava soluyabildiğini belirtir. İri türleri 50 cm'yi aşabilir, cüce vatoz ise 12–15 cm'de kalır. Bitkisel ağırlıklı beslenir ve çok atık üretir.

Cüce vatoz orta boy, iyi filtreli bir tropikal akvaryumu olan ve her akşam bitkisel yem vermeye hazır akvaryumcular için uygundur. İri leopar ve yelken yüzgeçli vatozlar yalnız çok büyük akvaryumu olan deneyimli kişilere uygundur. Vatozu yalnız cam temizliği için almak isteyenler ve küçük akvaryumu olanlar için uygun bir seçim değildir.

Vatozda en sık sorunlar kötü su kalitesine bağlı stres, yetersiz beslenmeye bağlı zayıflama ve sivri dekorların zırhsız karında açtığı yaralardır. RSPCA bu tür sorunların çoğunun su kalitesiyle bağlantılı olduğunu ve ilk adımın suyu test etmek olduğunu belirtir. Karın çökmesi, deride beyaz lekeler ya da sürekli hava yutma görülürse balıklara bakan bir veteriner hekime danışın.

Vatoz Güney Amerika kökenlidir. FishBase P. pardalis'in Amazon havzasında, cüce vatozlardan A. cirrhosus'un Paraná havzasında yaşadığını kaydeder. Bu balıklar bulanık durgun sulardan berrak akan derelere kadar farklı ortamlarda bulunur. Akvaryum ticaretiyle dünyanın pek çok yerine taşınmış, bazı ülkelerde doğaya bırakılarak istilacı olmuştur.

Vatoz alırken önce türünü ve yetişkin boyunu öğrenin; küçük yavruların çoğu birkaç yılda büyük akvaryum gerektirir. Karnı dolgun, derisinde beyaz leke ya da yara olmayan, yüzgeçleri açık bir balık seçin. RSPCA temiz ve bulanık olmayan tanklardan alım yapılmasını önerir. Akvaryumu en az iki hafta döngüleyin ve mevcut balıklara eklemeden önce karantina uygulayın.

Evet, vatoz genellikle barışçıldır ve orta ve üst katmanda yüzen barışçıl tropikal balıklarla yaşayabilir. RSPCA farklı derinliklerde yaşayan türlerin bir arada seçilmesini önerir. Büyüyen vatozlar başka dip balıklarıyla mağara ve yem için kavga edebilir; her birine ayrı saklanma yeri gerekir. Japon balığıyla sıcaklık ihtiyacı farklı olduğu için birlikte tutulmaz.

Vatoz kovukta yumurtlayarak ürer ve yumurtaları erkek korur. Wikipedia'daki derlemeye göre cüce vatoz (Ancistrus) dişisi bir mağaraya 20–200 yapışkan yumurta bırakır; yumurtalar akvaryumda 4–8 günde açılır ve yavrular bundan 4–6 gün sonra serbest yüzer. Erkeklerin başındaki dal gibi çıkıntılar cinsiyeti gösterir. İri Pterygoplichthys türleri ev akvaryumunda nadiren ürer.