Hayvan barınağı: belediye bakımevleri, sahiplenme ve yardım
Türkiye'de hayvan barınaklarının resmî adı "hayvan bakımevi"dir ve kurma görevi büyük ölçüde belediyelerindir. Bu rehberde Hayvanları Koruma Kanunu'nun bakımevleri için ne dediğini, sokakta yardıma muhtaç bir hayvan gördüğünüzde ne yapacağınızı, barınaktan sahiplenme adımlarını ve barınaklara nasıl destek olabileceğinizi kaynağıyla anlatıyoruz.
Hayvan bakımevi nedir, kim kurar?
Günlük dilde "hayvan barınağı" dediğimiz yerin kanundaki adı hayvan bakımevidir. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu'nun ek 1. maddesine göre büyükşehir belediyeleri, il belediyeleri ve nüfusu yirmi beş bini aşan belediyeler; sahipsiz, güçten düşmüş ya da tehlike arz eden hayvanların korunması, sahiplendirilinceye kadar bakımı ve rehabilitasyonu için hayvan bakımevi kurar.
Bakımevi kurma zorunluluğu olmayan belediyeler ile il özel idareleri, sorumluluk alanlarındaki bu hayvanları en yakın hayvan bakımevine götürür. Kanun, kazanç amacı olmadan yalnız insani amaçla bakımevi kurmak isteyen gerçek ve tüzel kişilere de arazi tahsis edilebileceğini düzenler; yani bazı barınaklar dernek ya da vakıflarca, ilgili izinlerle işletilir.
Büyükşehir, il ve nüfusu yirmi beş bini aşan belediyeler kurmakla yükümlü (5199, ek md. 1).
Bakımevine alınan hayvanlar Tarım ve Orman Bakanlığı veri sistemine kaydedilir.
Kanundaki tanıma göre tedavi, parazit mücadelesi, aşı, kısırlaştırma ve dijital kimliklendirme.
Belediyelerin bakımevlerini kurma ve mevcutları iyileştirme yükümlülüğü için son tarih 31 Aralık 2028 (geçici md. 4).
Kaynak: 1
Kanun bakımevleri için ne diyor?
Kanunun 6. maddesi sahipsiz ve güçten düşmüş hayvanların kanuni istisnalar dışında öldürülmesini yasaklar ve bu hayvanların en hızlı şekilde yerel yönetimlerce kurulan ya da izin verilen bakımevlerine götürülmesini zorunlu tutar. Hayvanlar öncelikle bakımevindeki müşahede (gözlem) yerlerinde tutulur.
- Kayıt ve barındırma: Bakımevine alınan hayvanlar Bakanlık veri sistemine kaydedilir; rehabilite edilen köpekler sahiplendirilinceye kadar bakımevinde barındırılır (md. 6 ve ek md. 1, 2024 değişikliği).
- Bütçe: Belediyeler 31 Aralık 2028'e kadar bakımevi kurmak, rehabilitasyon yapmak ve sahipsiz hayvanlara bakmak için son kesinleşmiş bütçe gelirlerinin binde beşini, büyükşehir belediyeleri binde üçünü ayırır; bu ödenek başka amaçla kullanılamaz (geçici md. 4).
- Yaptırım: Bu kaynağı ayırmayan ya da amacı dışında harcayan belediye başkanı ve yetkililerine kanunda hapis cezası öngörülmüştür (ek md. 1).
- Arazi: Bakımevi ve hayvan hastaneleri için Hazineye ait araziler öncelikle tahsis edilir; amacı dışında kullanılan arazinin tahsisi iptal edilir (md. 6).
- Çalışma esasları: Hayvanların toplatılması, bakımevlerinin çalışma usulü ve personelin niteliği Tarım ve Orman Bakanlığının çıkardığı yönetmelikle belirlenir.
Sokakta yardıma muhtaç bir hayvan gördüğünüzde
-
1. Güvenlik
Önce kendinizi koruyun
Yaralı ya da korkmuş hayvan ısırabilir. Davranışı tuhaf, aşırı salyalı ya da saldırgan bir hayvana dokunmayın; bu kuduz şüphesi olabilir ve il/ilçe tarım ve orman müdürlüğüne aynı gün bildirilir. Ayrıntı: Kuduz belirtileri.
36 -
2. Haber
Belediyeye ulaşın
Kanuna göre sahipsiz ya da güçten düşmüş hayvanı bakımevine götürmek yerel yönetimin görevidir. Bulunduğunuz belediyenin veteriner işleri müdürlüğüne ya da bakımevine konumu ve hayvanın durumunu bildirin.
1 -
3. Acil
Ağır yaralıysa veteriner
Kanama, kırık, nefes güçlüğü gibi acil durumlarda en yakın veteriner kliniğine ya da nöbetçi veterinere ulaşın. Acil durum işaretleri rehberi hangi durumun beklemeyeceğini anlatır.
4 -
4. Isırık
Isırıldıysanız
Yarayı hemen bol akan su ve sabunla yıkayın ve aynı gün sağlık kuruluşuna gidin; kuduz aşısı gerekip gerekmediğine hekim karar verir. Ayrıntı: Köpek ısırığı.
3
Barınaktan sahiplenme
Bakımevleri, rehabilite edilen hayvanları sahiplendirmeye çalışır. Sahiplendirme şartları ve istenen belgeler belediyeden belediyeye değişebilir; bu yüzden ilk adım bakımevine şartları sormaktır. Seçtiğiniz hayvanla birkaç kez görüşmek, evinizde başka hayvan varsa uyumu görmek uzun vadede en iyi sonucu verir.
Sahiplenilen hayvan kimliklendirilmemişse sahiplendirme belgesiyle mikroçip uygulanıp Ev Hayvanı Kayıt Sistemi'ne (PETVET) kaydedilebilir; sahip değişikliği yeni sahip tarafından il/ilçe tarım ve orman müdürlüğüne bildirilir. Adım adım süreç için Barınaktan sahiplenme, türe özel hazırlık için Kedi sahiplenme ve Köpek sahiplenme rehberlerimize bakın.
Barınaklara nasıl destek olunur?
Bakımevine destek olmanın en etkili yolu, bakımevinin gerçekten neye ihtiyacı olduğunu ondan öğrenmektir. Her bakımevi farklı kurallarla çalışır; bağış ve gönüllülük için önce bakımevini arayın.
- Sahiplenmek: Bir hayvanı yuvaya almak bakımevinde yer açar.
- Gönüllülük: Bazı bakımevleri gezdirme, temizlik ya da sosyalleştirme için gönüllü kabul eder; şartlarını ve eğitim gerekip gerekmediğini sorun.
- Ayni bağış: Mama, battaniye, tasma gibi bağışlarda bakımevinin istediği ürünleri verin; açılmış ya da son kullanma tarihi geçmiş mama vermeyin.
- Geçici yuva: Bazı belediye ve dernekler tedavi sonrası ya da yavru hayvanlar için geçici yuva arar.
- Kendi hayvanınızı kayıt altına alın: Kedi ve köpeklerin dijital kimliklendirilmesi kanuni bir yükümlülüktür; kaybolan kimlikli hayvan sahibine daha kolay döner, barınağa düşen hayvan sayısı azalır.
- Kısırlaştırma: Sahipli hayvanınızı kısırlaştırmak istenmeyen yavruların sokağa ve barınağa düşmesini önler. Bkz. Kedi kısırlaştırma, Köpek kısırlaştırma.
Barınaklarda sık karşılaşılan dostlar
Sık sorulanlar
Hayvan barınağını kim kurar?
5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu'na göre büyükşehir belediyeleri, il belediyeleri ve nüfusu yirmi beş bini aşan belediyeler hayvan bakımevi kurar. Zorunluluğu olmayan belediyeler ve il özel idareleri hayvanları en yakın bakımevine götürür.
Sokakta yaralı köpek ya da kedi görürsem kime haber vermeliyim?
Bulunduğunuz belediyenin veteriner işleri birimine ya da hayvan bakımevine. Hayvan ağır yaralıysa en yakın veteriner kliniğine ulaşın. Davranışı tuhaf, salyalı ya da saldırgan bir hayvana dokunmayın; kuduz şüphesi il/ilçe tarım ve orman müdürlüğüne bildirilir.
Barınaktan hayvan sahiplenmek için ne gerekir?
Şartlar ve belgeler belediyeye göre değişir; ilk adım bakımevine sormaktır. Kimliklendirilmemiş hayvana sahiplendirme belgesiyle mikroçip uygulanıp PETVET sistemine kayıt yapılabilir. Ayrıntılar Barınaktan sahiplenme rehberinde.
Barınağa alınan hayvanlar kayıt altına alınıyor mu?
Evet. Kanuna göre bakımevlerine alınan hayvanlar Tarım ve Orman Bakanlığı veri sistemine kaydedilir; rehabilite edilen köpekler sahiplendirilinceye kadar bakımevinde barındırılır.
Belediyelerin barınak kurması için bir son tarih var mı?
Evet. Kanunun geçici 4. maddesine göre yükümlü belediyeler 31 Aralık 2028'e kadar bakımevlerini kurmak ve mevcutların koşullarını iyileştirmekle yükümlüdür; bu süre için bütçelerinden belirli bir oranda kaynak ayırırlar.
Barınaktaki hayvanlara rehabilitasyonda ne yapılır?
Kanundaki tanıma göre rehabilitasyon; tedavi ve parazit mücadelesi, aşılama, kısırlaştırma ve dijital kimliklendirme yöntemleriyle işaretlemedir.
Barınağa nasıl bağış ya da gönüllü destek verebilirim?
Önce bakımevini arayıp neye ihtiyaç duyduğunu ve gönüllü kabul edip etmediğini sorun. Mama ve malzeme bağışında istenen ürünleri, açılmamış ve tarihi geçmemiş olarak verin.
Kaynaklar
- 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu, güncel metin (md. 3, 6, 13, ek md. 1, geçici md. 4) · Mevzuat Bilgi Sistemi, T.C. Cumhurbaşkanlığı (kontrol: 29 Ekim 2026)
- 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu · Mevzuat Bilgi Sistemi, T.C. Cumhurbaşkanlığı (kontrol: 25 Ekim 2026)
- Kuduz Profilaksi Rehberi (2019, Yayın No 1134) · T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü (kontrol: 25 Ekim 2026)
- When is it a pet emergency? · Animal Trust (Birleşik Krallık, kâr amacı gütmeyen veteriner hizmeti) (kontrol: 25 Ekim 2026)
- Sahipli hayvanların dijital kimliklendirilmesi (20 başlıkta bilgilendirme) · Eskişehir İl Tarım ve Orman Müdürlüğü, T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı (kontrol: 25 Ekim 2026)
- Kuduz Hastalığından Korunma ve Kuduz Hastalığı ile Mücadele Yönetmeliği · Tarım ve Orman Bakanlığı · mevzuat metni Lexpera (kontrol: 25 Ekim 2026)
Bu sayfa numaralı kaynaklardan derlendi ve veteriner hekimlerimiz tarafından incelendi.
Son güncelleme: 2 Kasım 2026 · Bu sayfa muayenenin yerini tutmaz; ilaç ve doz önerisi içermez.
