Kediler nasıl görür? Renkler, karanlık ve insanları görme biçimi

Kediler dünyayı bizden daha soluk renklerle ve daha az keskin görür, ama loş ışıkta ve hareketi yakalamakta bizden çok üstündür. Merck Veteriner El Kitabı, kedi gözünün temelde insan gözü gibi çalıştığını, ama avcı bir hayvanın ihtiyaçlarına göre ayarlandığını anlatır: ışığa duyarlı çubuk hücreleri boldur, gözün arkasında ışığı geri yansıtan bir katman vardır ve göz bebeği karanlıkta çok genişleyebilir.

VCA'nın veteriner hekimleri de aynı tabloyu çizer: kediler alacakaranlıkta daha iyi görür, hareketi daha doğru algılar ve gözleri başın yanlarına daha yakın durduğu için çevre görüşleri bizimkinden geniştir. Bunun bedeli, keskin görüş alanının dar olması ve derinliği bizim kadar iyi algılayamamalarıdır. Yani kedinin gözü bir fotoğraf makinesinden çok bir hareket dedektörüne benzer.

Bu yazıda kedi gözünün renkleri, karanlığı, uzağı ve yakını nasıl algıladığını, bizi nasıl tanıdığını ve köpeklerin görüşünden nerede ayrıldığını anlatıyoruz. Kedinizin günlük davranışlarını, örneğin oyuncağı neden kaçırdığını ya da yerdeki mamayı neden kokusuyla bulduğunu bu bilgilerle çok daha kolay yorumlayabilirsiniz. Kedi türüne genel bir bakış için kedi sayfamıza da göz atabilirsiniz.

Evet, kediler renk görür ama bizim gördüğümüz renk yelpazesinin tamamını göremez; dünyaları siyah beyaz değil, soluk renklidir. Renkleri gözün ağ tabakasındaki koni hücreleri ayırt eder. VCA, insanda da kedide de kırmızı, mavi ve yeşil bileşimlerini seçen üç tür koni bulunduğunu, ancak insanda koni hücresinin kediden yaklaşık on kat fazla olduğunu yazar; bu yüzden biz renk ayrıntılarını çok daha zengin görürüz.

Kedinin hangi renkleri tam olarak gördüğü konusunda bilim insanları tam olarak uzlaşmış değildir. VCA'ya göre bir kısım araştırmacı kedilerin yalnız maviyi ve griyi seçtiğini, diğerleri ise köpekler gibi sarıyı da gördüğünü ve görüşlerinin kırmızı ile yeşili karıştıran bir insanınkine benzediğini düşünür. Merck Veteriner El Kitabı da koni hücrelerinin renk görmeden sorumlu olduğunu, ama kedilerin renkleri ne ölçüde gördüğünün kesin olmadığını belirtir.

Pratikteki karşılığı basittir: kırmızı, turuncu ve pembe kedinin gözünde büyük olasılıkla soluk ve birbirine yakın tonlardır; mavi ve sarı ise daha belirgindir. VCA, kedilerin sarı ve mavi oyuncaklardan kırmızı olanlara göre daha çok keyif alacağını önerir. Oyuncak seçerken renkten çok hareket ve dokuya bakmak gerekir; kedinizin ilgisini çekecek oyunları kedi oyuncakları rehberimizde topladık.

Kediler zifiri karanlıkta göremez, ama çok az ışıkla bizim göremediğimiz ayrıntıları seçebilir. Merck Veteriner El Kitabı, kedilerin loş ışıkta insanlardan altı kat daha iyi gördüğünü ve kedilerin karanlıkta gördüğü efsanesinin buradan doğduğunu yazar. Gece ışığı, sokak lambasından sızan ışık ya da açık bırakılmış bir ekran, kedinin evde rahatça dolaşması için çoğu zaman yeterlidir.

Bu üstünlüğün üç kaynağı vardır. Birincisi, ağ tabakasındaki çubuk hücrelerinin bolluğudur; bu hücreler loş ışığı toplamada çok iyidir. İkincisi, gözün arkasındaki tapetum lucidum denen yansıtıcı katmandır; Merck'e göre bu katman gelen ışığı güçlendirir ve kedinin gözlerine gece görülen mavi ya da yeşilimsi parıltıyı verir. Üçüncüsü, VCA'nın anlattığı gibi en geniş hâline kadar açılabilen elips biçimli göz bebekleridir.

Flaşlı fotoğrafta kedinin gözlerinin parlamasının nedeni de bu yansıtıcı katmandır; yani parıltı bir hastalık işareti değildir. Ancak gözde akıntı, kızarıklık, bulanıklık ya da iki göz bebeğinin farklı büyüklükte olması gibi değişiklikler veteriner hekime gösterilmelidir. Sık görülen göz sorunlarını kedi göz akıntısı sayfamızda anlattık.

Hayır, kediler hem uzaktaki hem de burunlarının dibindeki nesneleri bizden daha bulanık görür; en iyi gördükleri aralık ikisinin arasıdır. VCA'nın verdiği örneğe göre bir insanın yaklaşık otuz metreden net gördüğü bir nesne kediye bulanık gelir ve kedi ancak altı metre kadar yaklaştığında nesneyi net görmeye başlar. Kediler bu açıdan bizden daha miyoptur.

Yakın mesafede de durum farklı değildir. Merck Veteriner El Kitabı, yakına odaklanmak için merceğin kalınlaşması gerektiğini ve kedilerde merceğin bu şekil değişikliğinin sınırlı göründüğünü yazar. Cats Protection da kedilerin çok yakındaki ve çok uzaktaki şeyleri görmekte zorlandığını belirtir. Kedinin önüne bıraktığınız bir ödülü hemen göremeyip koklayarak araması bu yüzdendir.

Kediler bu eksikliği başka duyularla kapatır. Burnunun dibindeki bir nesneyi ya da avı bıyıklarıyla hisseder; bıyıkların bu işi nasıl yaptığını kedi bıyıkları ne işe yarar yazımızda anlattık. Uzaktaki küçük bir kıpırtıyı ise keskin hareket algısıyla yakalar. VCA, pencerenin önünde oturan kedinin uzaktan uçan bir kuşu görünce birden dikkat kesilmesini buna bağlar.

Köpekler de dünyayı siyah beyaz görmez; sarı ve maviyi ve bunların karışımlarını seçer, kırmızı ile yeşili ise ayırt edemez. AKC, köpeklerin renk görüşünün kırmızı yeşil renk körlüğü olan bir insanınkine benzediğini anlatır. Köpeklerde iki tür koni hücresi vardır, insanda ise üç; bu yüzden yemyeşil bir çim köpeğe kurumuş ot gibi, kırmızı bir minder ise koyu kahverengi bir leke gibi görünebilir.

Köpeklerin gözü de geceye göre ayarlanmıştır. AKC'nin baş veteriner hekiminin açıklamasına göre köpeklerin merceği ve kornea yüzeyi daha büyüktür, gece görüşünü güçlendiren yansıtıcı bir katmanları vardır ve ağ tabakalarında daha çok çubuk hücresi bulunur. Merck Veteriner El Kitabı, köpeklerde de merceğin şekil değiştirmesinin sınırlı olduğunu yazar; yani yakına odaklanma köpekte de güçlü değildir.

Bu bilgiler oyun ve eğitim için doğrudan işe yarar. AKC'nin aktardığına göre köpek oyuncaklarında en sık kullanılan kırmızı ve turuncu, köpeğin çimde en zor seçtiği renklerdir. Köpeğiniz attığınız oyuncağın yanından geçip gidiyorsa inat ettiği için değil, oyuncağı göremediği için olabilir. Mavi ve sarı oyuncaklar daha kolay bulunur; iki oyuncağı ayırt etmeyi öğretirken birini mavi, diğerini sarı seçmek mantıklıdır. Eğitimin temellerini köpek eğitimi rehberimizde bulabilirsiniz; köpek türüne genel bakış köpek sayfamızda.

Kedinin gözünü tanımak, evde birkaç küçük değişiklikle hayatını kolaylaştırmamızı sağlar. Bu öneriler tıbbi değil, kaynaklarımızın anlattığı görme özelliklerinin günlük hayata yansımasıdır:

Görme sorunu olan kedi genellikle eşyalara çarpar, atlamadan önce uzun süre tereddüt eder ya da yeni bir ortamda yerini bulmakta zorlanır. Merck Veteriner El Kitabı, kedilerin de insanlar gibi katarakt ve glokom dahil pek çok göz sorunu yaşayabildiğini ve görmenin korunması için düzenli göz bakımının önemli olduğunu vurgular. Veteriner hekim göz muayenesinde göz bebeğinin ışığa tepkisine bakar, gerekirse gözyaşı miktarını ve göz içi basıncını ölçer.

Kediler görme kaybını koku, ses ve bıyıklarıyla şaşırtıcı ölçüde iyi telafi eder; bu yüzden sorun ancak ilerlediğinde fark edilebilir. Gözde bulanıklık, kızarıklık, akıntı, sürekli kısma ya da göz bebeklerinin ışıkta küçülmemesi gibi bir değişiklik görürseniz veteriner hekime danışın. Ani görme kaybı ya da gözde yaralanma acil bir durumdur; mesai dışında nöbetçi veteriner sayfamızdan size en yakın açık kliniği bulabilirsiniz.