Köpekler neden ulur? Ezan ve sirene uluma, ne zaman endişelenmeli

Köpekler uzaktaki köpeklere ve insanlara ulaşmak, varlığını duyurmak, dikkat çekmek, yalnızlığını ya da kaygısını dile getirmek ve bazen de ağrısını belli etmek için ulur. ASPCA bu davranışı kısaca dikkat çekme, başkalarıyla temas kurma ve varlığını duyurma olarak özetler. AKC de ulumanın bir tür “Ben buradayım” mesajı olabileceğini belirtir.

Uluma, havlamadan farklı bir sestir: kısa ve kesik değil, uzun ve tonludur, uzak mesafeye taşınmak için uygundur. Bu yüzden köpekler ulumayı çoğunlukla yakınındaki birine değil, uzaktaki birine seslenmek için kullanır. Sahibinin eve yaklaştığını duyan ya da diğer köpeklerden ayrı kalan bir köpeğin uluması bu iletişim ihtiyacının günlük örnekleridir.

Kısa, kesik ve tekrarlı seslerin anlamını köpek neden havlar yazımızda ayrıca anlattık. Bu yazıda ulumanın kendine özgü nedenlerine, ezan ve siren gibi seslere verilen tepkiye ve endişe gerektiren durumlara odaklanıyoruz.

Evet, uluma köpeklerin kurtlarla paylaştığı eski bir iletişim biçimidir; kurtlarda sürü üyelerinin birbirini bulmasına, bir arada kalmasına ve bölgenin korunmasına hizmet eder. 2023'te Communications Biology dergisinde yayımlanan bir çalışma, kurt ulumasını uzak mesafeli bir sinyal olarak tanımlar ve iki temel işlevini sürünün birbirini bulup bir arada kalması ile bölgeyi koruyup yabancı kurtlarla karşılaşmaktan kaçınmak olarak açıklar.

Aynı çalışmada araştırmacılar 68 safkan köpeğe kurt uluması kaydı dinletmiş ve tepkilerini ölçmüştür. Kurtlara genetik olarak daha yakın, yani daha eski ırklardan gelen yaşlı köpekler kayda daha uzun süre ulumayla karşılık vermiş ve daha fazla stres davranışı göstermiştir. Araştırmacılar evcilleşmenin ulumanın işlevini zayıflattığını, kurtlardan genetik olarak uzaklaşan ırkların uluma yerine daha çok havlamaya yöneldiğini düşünür.

Bu bulgu gündelik hayatta şunu anlatır: Ulumak çoğu köpeğin ses dağarcığında hâlâ vardır, ama bazı köpeklerde bu dürtü çok daha güçlüdür. Yani uluyan köpek “bozuk” ya da “yaramaz” değildir; atalarından kalan bir dili kullanmaktadır.

Köpekler ezan okunurken, siren çalarken ya da bir müzik aleti uzun bir nota tutarken ulur, çünkü uzun, tonlu ve yüksek perdeli sesler kendi uluma seslerine benzer ve köpek bu sese eşlik etme eğilimi gösterir. AKC bunu köpeğin “koroya katılması” olarak tarif eder; ASPCA da bazı köpeklerin ambulans sireni ya da müzik aleti gibi yüksek perdeli seslere ulumayla karşılık verdiğini belirtir.

Ezan sırasında görülen uluma da aynı davranışsal açıklamaya dayanır. Hoparlörle yükseltilen, uzun ve tonlu bir ses, bölgedeki birçok köpeğe aynı anda ulaşır; köpekler bu sese, bir sirene ya da uzaktaki bir başka köpeğin ulumasına verdikleri tepkiyle karşılık verebilir. Köpek sesin anlamına değil, perdesine, süresine ve uzaktan gelişine tepki gösterir. Bu yüzden konuyu dini ya da manevi bir yoruma bağlamak yerine köpeğin işitme ve iletişim davranışı olarak ele almayı doğru buluyoruz.

Sese bağlı uluma çoğu zaman zararsızdır. ASPCA'ya göre ses kesildiğinde uluma da kesiliyorsa bu genellikle aşırı bir davranış sayılmaz. Tetikleyici çok sık yaşanıyorsa ya da köpek sese stres işaretleriyle tepki veriyorsa ASPCA, sese kademeli alıştırma ve karşı koşullama yöntemlerini, bir davranış uzmanı ya da eğitmen eşliğinde önerir.

Köpek uluması bir uğursuzluk ya da kötü haber işareti değildir; köpeğin bir şey iletmek istediğini gösterir ve anlamı ulumanın ne zaman, hangi durumda ortaya çıktığına göre okunur. Halk arasında uluyan köpeğin bir felaketi haber verdiğine dair inanışlar yaygındır, ama bu inanışların bilimsel bir dayanağı yoktur. Kaynaklarımızın açıkladığı nedenler gözlemlenebilir ve çoğu zaman çözülebilir durumlardır.

Ulumanın ne anlama geldiğini anlamak için bir hafta boyunca küçük bir not tutmanızı öneririz: Saat kaçta uludu, evde kimse var mıydı, öncesinde bir ses duyuldu mu, uluma ne kadar sürdü, başka bir davranış eşlik etti mi? Bu notlar hem sizin hem de veteriner hekiminizin ya da eğitmeninizin işini kolaylaştırır. Başlıca anlamları şöyle sıralayabiliriz:

Evet, normalde sessiz olan bir köpeğin birden ulumaya ya da daha çok ses çıkarmaya başlaması ağrı ya da hastalık işareti olabilir; AKC ve ASPCA bu durumda önce veteriner hekime gidilmesini önerir. ASPCA, eğitim ya da davranış çalışmasına başlamadan önce hastalık ve yaralanmanın dışlanmasını ilk adım olarak gösterir. AKC de uluma huzursuzluk, eşyalara zarar verme ya da iştah değişikliğiyle birlikte görülüyorsa veteriner hekime ya da nitelikli bir eğitmene danışılmasını önerir.

Yaşlı köpeklerde gece artan sesler ayrıca değerlendirilmelidir. PDSA, köpeklerde bilişsel işlev bozukluğunun (köpek demansı) belirtileri arasında kafa karışıklığı, gece uyuyamama, amaçsızca dolanma, boşluğa bakma ve daha çok havlamayı sayar. Kaynak doğrudan ulumadan söz etmez; ama gece uyuyamayan, dolanan ve ses çıkaran yaşlı bir köpekte uluma da bu tablonun parçası olabilir. PDSA erken başvurunun sonucu iyileştirdiğini belirtir ve düzenli bir günlük rutin, gündüz biraz daha fazla etkinlik ve köpeğin kendini güvende hissettiği sabit bir dinlenme köşesi önerir.

Ulumaya nefes darlığı, çökme, yürüyememe ya da şiddetli ağrı işaretleri eşlik ediyorsa beklemeyin; bu durumlar için acil durum işaretleri rehberimize bakın ve en yakın kliniğe başvurun.

Kurtlara genetik olarak daha yakın olan eski ırklar, daha yeni ırklara göre daha çok ulur; AKC bu gruba Sibirya Husky, Chow Chow ve Basenji gibi ırkları örnek verir. Communications Biology'deki çalışma da kurt ulumasına en uzun tepkiyi eski ırklardan gelen yaşlı köpeklerin verdiğini göstermiştir. AKC'ye göre bu ırklarda yaşlı köpekler gençlerden daha çok uluma eğilimindedir.

Tazı ve koku köpekleri ayrı bir sese sahiptir. AKC, Beagle gibi koku izleyen av köpeklerinin bir iz bulduğunu haber vermek için “baying” denen daha kalın, uzun ve havlamaya benzeyen bir ses çıkardığını belirtir. Bu ses kulağa uluma gibi gelse de işlevi farklıdır: sürüye ve avcıya izin yerini bildirir.

Buna karşılık AKC, Golden Retriever gibi daha yeni ırkların eski ırklara göre daha az uluduğunu belirtir. Irk bir eğilimi gösterir, kesin bir kural değildir; her köpeğin kendi mizacı, yaşı ve yaşam koşulları da sesini belirler. Sahiplenmeden önce ses düzeyi sizin için önemliyse hangi köpek ırkı bana uygun testimiz seçimi kolaylaştırabilir.

Ne yapacağımız ulumanın nedenine bağlıdır: sese bağlı kısa uluma için çoğu zaman bir şey yapmayız, yalnız kalınca süren uluma için alıştırma planı kurarız, yeni başlayan ya da başka belirtilerle gelen uluma için önce veteriner hekime gideriz. Kaynaklarımızın önerilerini aşağıdaki karar tablosunda bir araya getirdik.

Ulumayı azaltmanın yolu cezadan değil, ulumayı ödüllendirmeyi bırakıp sessizliği ödüllendirmekten ve köpeğin ihtiyaçlarını karşılamaktan geçer. ASPCA, azarlamanın da bir tür ilgi olduğunu ve ulumayı pekiştirip kötüleştirebileceğini vurgular. Biz evde şu sırayla ilerlemeyi öneririz: