Tarsus Çatalburun: Özellikleri, Bakımı, Fiyatı ve Sahiplenme

Tarsus Çatalburun nasıl bir köpek?

Tarsus Çatalburun, Türkiye'ye özgü, Mersin'in Tarsus ilçesi ve çevresinde av köpeği olarak yetiştirilen yerli bir köpek ırkıdır. Uludağ Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi'nde yayımlanan Petek ve Dinçel'in (2012) derlemesine göre Çatalburun köpekleri av ve spor köpekleri grubunda yer alır ve halk arasında "Türk Pointer'ı" olarak tanınır. Tanınan diğer adları "Tarsuslu Çatalburun" ve "Çatal burun"dur.

Irkı diğer köpeklerden ayıran en belirgin özellik adını da veren burun yapısıdır. Petek ve Dinçel'e göre ırka özgü, ortadan ikiye bölünmüş gibi duran burun nedeniyle bu köpeklere "çatalburun" denir. Aynı derleme, koku alma duyusunun çok iyi geliştiğini ve köpeğin avını arayıp bulma ve kaldırma konusunda çok yetenekli olduğunu yazar. Burnun bu görünümü her köpekte aynı belirginlikte değildir; derlemedeki verilere göre bazı köpeklerde üst dudak ayrık, bazılarında ise dudak normal ama burun delikleri aralıklıdır.

Irkın kökeni konusunda netleşmiş bilimsel veri yoktur. Petek ve Dinçel'e göre Tarsus ve çevresinde Çatalburun köpeklerinin varlığı 1930'lu yıllardan beri bilinmektedir. Halk arasında Eshab-ı Kehf ve Yedi Uyurlar anlatısındaki köpek Kıtmir'in bir Çatalburun olduğuna inanılır; derleme ayrıca Paris'teki Louvre Müzesi'nde 1600'lü yıllardan kalma bir Çatalburun av köpeği resminin bulunduğunu aktarır. İspanya'da benzer çatal burunlu köpekler Navarro Pointer ya da Pachón Navarro adlarıyla bilinir; derlemedeki kaynaklara göre iki ırk birbirine çok benzemez.

Çatalburun, FCI, Amerikan ve İngiliz Kennel Kulüpleri gibi uluslararası kuruluşlarca tanınan bir ırk değildir; bu yüzden resmî bir ırk standardı yoktur. Petek ve Dinçel'in derlediği verilere göre ortalama yaşam süresi 10–13 yıl, ağırlığı erkeklerde 16–25 kg, dişilerde 14–22 kg, boyu erkeklerde 45–63 cm, dişilerde 46–62 cm'dir. Eurasian Journal of Veterinary Sciences'ta yayımlanan Oğrak ve arkadaşlarının (2014) çalışmasında Adana ve Tarsus'taki yetiştirici elinde bulunan 22 Çatalburun köpeğinin omuz yüksekliği ortalaması 50,8 cm bulunmuştur.

Mizacı konusunda derlemedeki bulgular yol göstericidir. Petek ve Dinçel'e göre Çatalburun sosyal bir hayvandır; ev halkı dışındaki insanlarla ve özellikle çocuklarla kolayca olumlu ilişki kurar. Genel olarak saldırgan bir eğilimi yoktur ve bekçi köpeği özelliği belirgin değildir. Keskin burnu onu yalnız av köpeği değil, narkotik arama köpeği olarak da değerli kılmıştır: derlemeye göre Emniyet Genel Müdürlüğü ile Tarsus Belediyesi'nin programıyla bu köpeklere narkotik dedektör köpeği eğitimi verilmiştir.

Bu sayfada Tarsus Çatalburun'un kökenini, boyunu ve kilosunu, renklerini, bakımını, beslenmesini, eğitimini, egzersiz ihtiyacını, sağlık konusunda bilinenleri, çocuklar ve diğer hayvanlarla ilişkisini ve nasıl sahiplenileceğini kaynaklarıyla birlikte topladık. Irk hakkında bilimsel çalışma sayısı azdır; kaynakların bir değer vermediği konuları açıkça belirttik. Benzer av köpeklerini merak ediyorsanız Alman Kısa Tüylü Pointer ve yerli tazımız Zağar sayfalarımıza da bakabilirsiniz.

Tarsus Çatalburun özellikleri

Tarsus Çatalburun temel özellikleri
Irk boyutu	Orta boy av köpeği [1]
Boy (erkek / dişi)	Erkek 45–63 cm, dişi 46–62 cm [1]
Ölçülen omuz yüksekliği	22 köpekte ortalama 50,8 cm; erkek ve dişi arasında anlamlı fark var [2]
Ölçülen gövde uzunluğu	22 köpekte ortalama 54,3 cm; göğüs çevresi ortalama 64,8 cm [2]
Ağırlık	Erkek 16–25 kg, dişi 14–22 kg [1]
Burun yapısı	Ortadan ikiye bölünmüş gibi duran, ırka özgü burun; aralıklı burun delikleri [1]
Tüy yapısı	Erkek ve dişilerin büyük çoğunluğu ince tüylü [1]
Renkler	Erkeklerde kahve-beyaz, dişilerde kahve-beyaz ve düz kahverengi en yaygın; siyah bireyler de görülür [1]

Göz ve burun rengi	Göz çoğunlukla bal sarısı, burun kahverengi; siyah tüylülerde göz ve burun siyah [1]
Deri	Çok esnek; erkeklerin %92'sinde, dişilerin %88'inde elle çekince esneyen deri [1]
Ferma (avı gösterme)	Donarak ve ayak kaldırarak; bütün bireyler iki biçimden en az birini yapıyor [1]
Mizaç	Sosyal, çocuklarla kolay ilişki kurar; %94'ünde saldırganlık yok; bekçilik özelliği belirgin değil [1]
Kullanım	Av köpeği ve spor köpeği; narkotik arama köpeği olarak da eğitiliyor [1]
Yaşam süresi	Ortalama 10–13 yıl [1]
Tanınma	Uluslararası kulüplerce tanınmıyor; resmî ırk standardı yok [1]

Tarsus Çatalburun karakteri

Petek ve Dinçel'in (2012) derlediği verilere göre Tarsus Çatalburun sosyal bir hayvandır; ev halkının dışındaki insanlarla ve özellikle çocuklarla rahatlıkla olumlu ilişki kurar. Çocuklarla oyunu sevmesi, derlemeye göre bu ırkın hasta çocuklara yönelik iyileştirme çalışmalarında eğitilip kullanılabileceğini düşündürmektedir. Genel olarak saldırgan bir eğilimi yoktur: aktarılan bir çalışmada köpeklerin %94'ünde saldırganlık görülmemiş, %6'sında saldırgan eğilim gözlenmiştir; yazarlar saldırganlığın kalıtsal olmakla birlikte yetiştirme tarzına da bağlı olduğunu vurgular. Bekçi köpeği özelliği genel olarak belirgin değildir; erkeklerin %38'i, dişilerin %36'sı ev bekçiliğini başarıyla yapmıştır ve özellikle geceleri yabancılara karşı daha duyarlı davranıp havladıkları görülmüştür. Çatalburun her şeyden önce bir av köpeğidir: koku takibini hem yerden hem havadan yapar, avın yerini bulup avı ürkütmeden avcıya haber verir. Bu yüzden günlük yaşamında da burnunu kullanabileceği işlere ve uzun yürüyüşlere ihtiyaç duyar.

Koku alma yeteneği
Çocuklarla ilişki
Bekçilik
Saldırganlık eğilimi
Av güdüsü

Ölçekler kulüp standartları ve kaynaklardaki tanımlardan editoryal olarak derlenir; her köpek kendine özgüdür.

Tarsus Çatalburun renkleri

Aşağıdaki 3 rengin hepsi ırk standardında kabul edilir.

Düz kahverengi
Dişilerde kahve-beyazla birlikte en yaygın renklerden biridir. Bu köpeklerde göz çoğunlukla bal sarısı, burun kahverengidir.
Kahve-beyaz
Petek ve Dinçel'in derlediği verilere göre hem erkeklerde hem dişilerde en sık görülen renktir; beyaz zemin üzerinde kahverengi lekeler bulunur.
Siyah
Daha az görülür. Derlemeye göre tüy rengi siyah olan bireylerde burun ve göz rengi de siyahtır.

Kendini bul

Tarsus Çatalburun kime uygun?

Daha önce köpek beslemiş ya da beslemeye hazırlanan biri gözüyle baktık. Hangi durumdasın? Seç; sayfanın devamında senin için küçük notlar çıksın.

Uygun2 durum

Av ve doğa yürüyüşü arkadaşı arıyorum
Koku takibini yerden ve havadan yapan, avın yerini gösteren bir av köpeğidir; uzun arazi yürüyüşlerini sever.
Çok soruluyor
Çocuklarım var
Derlemeye göre çocuklarla kolayca olumlu ilişki kurar ve genel olarak saldırgan değildir; gözetim yine şart.

Dikkat ister3 durum

Apartmanda yaşıyorum
Ancak her gün uzun yürüyüş ve koku çalışmasıyla apartmanda yaşayabilir; bahçeli ev daha uygundur.
Çok soruluyor
İlk kez köpek sahipleneceğim
Uysal ve sosyaldir; ama yüksek av güdüsü ve geri çağırma eğitimi sabır ister.
Gün boyu işteyim
Enerjik bir av köpeği için uzun yalnızlık can sıkıntısı yaratabilir; gün içinde yürüyüş gerekir.

Uygun değil1 durum

Sakin bir köpek arıyorum, çok yürüyemem
Avını saatlerce arayan bir av köpeğidir; her gün uzun yürüyüş ve koku çalışması ister.

Kısaca

Kimler için ideal: Avcılar, doğa yürüyüşlerini seven ve köpeğiyle her gün uzun süre vakit geçirebilen kişiler ve aileler için uygundur. Sosyal, çocuklarla iyi geçinen ve genel olarak saldırgan olmayan, keskin burunlu yerli bir av köpeği arayanlar için anlamlı bir seçimdir. Irkın korunmasına katkı sağlamak isteyenler için de önemlidir.

Kimler için zor: Bekçi köpeği arayanlar, köpeğine her gün uzun egzersiz ve koku çalışması sağlayamayanlar, tasmasız gezdirilip her çağrıda hemen gelen bir köpek isteyenler ve köpeğini gün boyu yalnız bırakmak zorunda olanlar için uygun değildir.

Tarsus Çatalburun evde bakımı zor mu?

Ev hayatı panosu: kaynaklardaki değerlendirmelerden. “Kime uygun?” bölümünde seçtiğin durumla ilgili gösterge vurgulanır.

Bakım zorluğuOrta

Apartman yaşamıKoşullu

Günlük egzersizGünde 1–2 saat ve üzeri, koku çalışmasıyla

Çocuklarla ilişkiÇok uyumlu

Tarsus Çatalburun'un tüy bakımı kolaydır. Petek ve Dinçel'in derlediği verilere göre erkek ve dişilerin büyük çoğunluğu ince tüylüdür; kısa ve ince tüy haftada bir fırçalamayla temiz kalır. Irka özgü esnek deri ve sarkık kulaklar, düzenli kulak ve deri kontrolünü önemli kılar. Bakımın asıl yükü tüyde değil, enerjidedir: Çatalburun avını saatlerce arayan bir köpektir ve her gün burnunu ve bacaklarını çalıştırabileceği uzun yürüyüşlere ihtiyaç duyar.

Kaynaklar Çatalburun'un apartman yaşamına uygunluğu için ırka özgü bir değerlendirme vermez. Yüzyıllardır Tarsus ve çevresinde avcı ailelerin yanında, açık havada ve arazide yaşayan bir av köpeğidir. Apartmanda yaşayabilir, ama bu ancak her gün uzun yürüyüş, koku çalışması ve güvenli bir alanda serbest koşu sağlanırsa mümkündür; enerjisi karşılanmayan bir av köpeği evde huzursuzlanır ve çiğneme ya da havlama gibi davranışlar gösterebilir. Bahçeli bir ev ve güvenli çitler, kokunun peşine düşmeye yatkın bu köpek için çok daha uygun bir ortamdır.

Tarsus Çatalburun bakımı

Tüy ve deriHaftada 1

İnce ve kısa tüy yumuşak bir fırça ya da kauçuk eldivenle taranır; esnek deri yara ve kızarıklık…

Kulak bakımıHaftada 1 ve av sonrası

Sarkık kulaklarda kılçık, kir ve nem kontrol edilir; koku ya da kızarıklık varsa veteriner hekime…

Pati kontrolüHer arazi yürüyüşünden sonra

Parmak aralarında diken ve kılçık aranır, yastıklar kesik açısından kontrol edilir.

Tırnak ve dişTırnak ayda 1–2, diş haftada birkaç kez

Tırnaklar zeminde tıkırdamaya başlayınca kısaltılır; dişler köpek diş macunuyla fırçalanır.

Tüy ve deri bakımı

Haftada 1

Petek ve Dinçel'in derlediği verilere göre Çatalburun'ların büyük çoğunluğu ince tüylüdür. Bu kısa tüy haftada bir yumuşak bir fırça ya da kauçuk bir tımar eldiveniyle taranırsa ölü kıllardan arınır ve parlak kalır. Derlemeye göre deri esnekliği Tarsus Çatalburun için karakteristik bir özelliktir: deri vücuda tam oturmuyormuş gibi görünse de elle tutulduğunda çok esnektir. Fırçalama sırasında derinin kıvrım yerlerinde, boyun ve göğüs altında kızarıklık, kabuklanma, yara ya da parazit olup olmadığına bakın. Kısa tüy deriyi çalı ve dikenlere karşı az korur; arazide koşulan günlerin sonunda küçük çizik ve kesikleri kontrol edin. Ayrıntılı yöntem için tüy bakımı rehberimiz.

Kulak bakımı

Haftada 1 ve her av ya da arazi yürüyüşünden sonra

Çatalburun sarkık kulaklı bir av köpeğidir. VCA sarkık kulakların kanalın havalanmasını azalttığını ve kulak enfeksiyonu riskini artırabildiğini belirtir. Arazide, anız ve uzun otlarda koşan köpeklerde kulak kanalına kılçık girmesi de sık görülen bir sorundur. Her av ya da arazi yürüyüşünden sonra kulak kepçesini ve girişini kontrol edin, kiri yumuşak bir bezle silin, kanalın içine pamuklu çubuk sokmayın. Kötü koku, akıntı, kızarıklık, ani ve şiddetli baş sallama ya da başı bir yana eğme varsa evde ilaç denemeden veteriner hekime gidin. Bkz. köpeklerde kulak enfeksiyonu.

Pati, tırnak ve diş bakımı

Tırnak ayda 1–2, diş haftada birkaç kez

Taşlık ve dikenli arazide çalışan bir av köpeğinin patileri sık yara alır. Her arazi yürüyüşünden sonra parmak aralarını ve yastıkları diken, kılçık ve kesik açısından kontrol edin. Arazide çok koşan köpeklerin tırnakları kendiliğinden aşınabilir, ama şehirde ve evde yaşayan köpeklerde ayda bir-iki kez kısaltmak gerekir; tırnak sert zeminde tıkırdıyorsa zamanı gelmiştir. Derlemeye göre Çatalburun dişilerinin tamamında, erkeklerin ise %95'inde makas tipi çene yapısı görülmüştür. Dişleri köpek diş macunuyla haftada birkaç kez fırçalayın. Bkz. tırnak kesimi ve diş bakımı.

Banyo

Gerektiğinde

Kısa ve ince tüy kiri kolay bırakır; çoğu zaman çamurun kurumasını bekleyip fırçalamak yeterlidir. Sık banyo derinin doğal yağını azaltabilir. Yıkayacaksanız köpek şampuanı kullanın, deri kıvrımlarının arasını iyice durulayın ve kulak içini kuru tutmaya dikkat edin. Kısa tüylü köpekler soğuğa daha duyarlı olabildiği için kışın banyo sonrası köpeği tamamen kurutun.

Kene ve parazit kontrolü

Her arazi yürüyüşünden sonra

Çukurova'nın sıcak iklimi ve av arazileri kene, pire ve sinekler için uygun ortamlardır. Av köpeği olarak çalılık ve uzun otlarda koşan Çatalburun bu parazitlerle sık karşılaşır. Yürüyüşten sonra kulak çevresini, koltuk altlarını, kasıkları ve parmak aralarını elle tarayın. Hangi koruma yönteminin uygun olduğunu veteriner hekiminize danışın; ayrıntı için köpeklerde kene ve iç-dış parazit rehberlerimiz.

İlgili rehberTüy bakımı: kedi ve köpek ne sıklıkla taranır?Tırnak kesimi

Tarsus Çatalburun ne yer? Yaşa göre beslenme

Günde 3–4 öğün, sonra 2–3

VCA yavruların yaşına ve beklenen yetişkin boyuna uygun, dengeli bir yavru mamasıyla beslenmesini önerir. Çatalburun'un yetişkin ağırlığı derlenen verilere göre 14–25 kg arasında olduğu için orta boy ırk yavru mamaları genellikle uygundur; hangisini seçeceğinizi veteriner hekiminizle konuşun. Günlük miktarı üç-dört öğüne bölün, yavruyu tartarak ve kaburgalarını elle kontrol ederek besleyin; veteriner hekim önermedikçe kalsiyum ya da vitamin takviyesi vermeyin. Büyüme döneminde uzun koşu, merdiven ve yüksekten atlamayı sınırlayın. Genel bilgi için köpek ne yer rehberimiz.

Bu ırka uygun mamalar ve güncel fiyatlar

71 mama 5 mağazada her gün izleniyor; stoktaki en düşük kg fiyatı 135 ₺ (son ölçüm). Yaşa, boya ve içeriğe göre süzüp mağaza mağaza karşılaştırın.

Mamaları karşılaştır

Yavru köpek mamaları

İlgili rehberKöpek ne yer?Yavru köpek bakımı

Tarsus Çatalburun eğitimi

Eğitim zorluğuOrta

Kaynaklar Çatalburun'un eğitilebilirliği için ölçülü bir puan vermez, ama derlenen veriler bu köpeklerin öğrenme kapasitesine işaret eder. Petek ve Dinçel'e göre Emniyet Genel Müdürlüğü Narkotik Şube Müdürlüğü ile Tarsus Belediyesi'nin programıyla Çatalburun'lara narkotik dedektör köpeği eğitimi verilmiş, eğitimlerini 3 ayda tamamlayan köpeklerden 46'sı 28 ilde göreve başlamıştır. Ayrıca köpekler avın yerini bulup avı ürkütmeden avcıya haber vermeyi, yani fermayı doğal olarak yapar. Bu nitelikler ödüllü, sabırlı ve tutarlı bir eğitimle iyi sonuç alınabileceğini düşündürür. Ayrıntılı yöntemler için köpek eğitimi rehberimiz.

En zor konu genellikle geri çağırmadır. Çatalburun koku takibini hem yerden hem havadan yapan bir av köpeğidir; bir kokuyu ya da kuşu fark ettiğinde çağrıyı duymazdan gelebilir. Geri çağırma uzun bir eğitim tasmasıyla, güvenli alanlarda ve yüksek değerli ödüllerle sabırla pekiştirilmelidir. Sosyal ve saldırgan olmayan mizacı sert yöntemlere ihtiyaç bırakmaz; sert davranış güvenini zedeler. Av köpeği olarak yetiştirilecek yavrularda av eğitimi, deneyimli avcılar ya da av köpeği eğitmenleriyle ve yavrunun yaşına uygun biçimde yapılmalıdır.

Öncelik sırası

Erken sosyalleşme (insanlar, köpekler, şehir sesleri)
Güvenilir geri çağırma
Tasmada çekmeden yürüme
Bekle ve bırak komutları
Koku ve arama oyunları
Tuvalet eğitimi
Kısa süre yalnız kalma alıştırması

İlgili rehberKöpek eğitimi Köpek tuvalet eğitimi

Tarsus Çatalburun egzersiz ve oyun

Günlük ihtiyaç Günde 1–2 saat ve üzeri, koku çalışmasıyla

Kaynaklar Çatalburun için ölçülü bir günlük egzersiz süresi vermez. Ancak avını saatlerce arayan, koku takibini hem yerden hem havadan yapan bir av köpeği olduğu için her gün uzun yürüyüşlere, koşuya ve burnunu kullanabileceği çalışmalara ihtiyaç duyar. Pratikte günde en az bir-iki saatlik tempolu yürüyüş, güvenli bir alanda serbest koşu ve koku oyunları çoğu Çatalburun'u dengeli tutar; av sezonunda çalışan köpekler bundan çok daha fazlasını yapar. Kokunun peşine düşmeye yatkın olduğu için tasmasız gezdirmeyi yalnız tamamen kapalı ya da güvenli alanlarda yapın. Saklanan ödülü ya da oyuncağı koklayarak bulma, iz sürme ve arama oyunları hem zihnini hem bedenini yorar. Büyüme döneminde uzun koşu, merdiven ve yüksekten atlamayı sınırlayın. Kısa tüylü bir köpek olduğu için yazın sıcağa, kışın soğuğa dikkat edin; yaz yürüyüşlerini sabah erken ve akşam serinliğine kaydırın, ayrıntı için yaz sıcağında evcil hayvan rehberimiz.

Sevdiği oyunlar

Uzun tempolu yürüyüş ve doğa yürüyüşü
Saklanan ödülü ya da oyuncağı koklayarak bulma
İz sürme ve arama çalışmaları
Getir-götür
Güvenli alanda serbest koşu
Koku halısı ve zekâ oyuncakları
Av köpeği saha çalışmaları

Tarsus Çatalburun çocuklarla ve diğer hayvanlarla

Çocuklarla

Petek ve Dinçel'in derlediği verilere göre Çatalburun ev halkı dışındaki insanlarla ve özellikle çocuklarla rahatlıkla olumlu ilişki kurar; çocuklarla oyunu sever. Genel olarak saldırgan bir eğilimi yoktur. Yine de orta boy ve enerjik bir köpek oyun sırasında küçük bir çocuğu farkında olmadan devirebilir; köpek ile küçük çocuklar gözetimsiz bırakılmamalı, çocuklara köpeğin yemeğine ve yatağına dokunmamayı öğretmek gerekir.

Kedilerle

Kaynaklar Çatalburun'un kedilerle ilişkisi için bir değerlendirme vermez. Güçlü av güdüsü olan bir köpek olduğu için hızla kaçan bir kediyi kovalamaya kalkabilir. Kediyle birlikte büyüyen köpek çoğu zaman uyum sağlar; yetişkin bir köpeği eve kedi varken alacaksanız tanıştırmayı tasmalı, kısa ve kontrollü görüşmelerle yapın ve kedinin kaçabileceği yüksek bir alan bırakın.

Köpeklerle

Kaynaklar diğer köpeklerle uyum için ırka özgü bir değerlendirme vermez. Genel olarak saldırgan olmayan, sosyal mizacı ve av köpeklerinin çoğu zaman sürü hâlinde çalışması, diğer köpeklerle iyi geçinebileceğini düşündürür. Tanışmaları nötr bir alanda ve tasmalı yapın.

Sağlık: dikkat edilmesi gerekenler

Petek ve Dinçel'in (2012) derlediği verilere göre Tarsus Çatalburun'un ortalama yaşam süresi 10–13 yıldır; bu, orta boy bir köpek için olağan bir yaşam süresidir. Irk hakkında yapılan bilimsel çalışmaların sayısı azdır ve bu çalışmalar daha çok ırkın morfolojik yapısını, renklerini, burun ve dudak yapısını, av davranışlarını ve mizacını konu alır. Oğrak ve arkadaşları (2014) yetiştirici elindeki 22 köpek üzerinde 13 farklı vücut ölçüsü almış ve ırkın morfolojik yapısının standart hâle getirilmesi için soy kütüklü ve sistemli bir yetiştiricilik programına ihtiyaç olduğunu belirtmiştir. Petek ve Dinçel de halk elinde yapılan kontrolsüz çiftleştirmeler nedeniyle ırk özelliklerinin kaybolmaya başladığını, orijinale en yakın örneklerle bir damızlık kolonisi oluşturma çalışmalarının yapıldığını aktarır. Çatalburun'a özgü kalıtsal hastalıklar konusunda güvenilir bir kaynak bulamadık; bu yüzden burada ırka özgü bir hastalık listesi vermiyoruz. Sarkık kulaklı, kısa tüylü ve arazide çalışan bir av köpeği olarak kulak enfeksiyonları, kulağa ya da patiye kaçan kılçıklar, av yaralanmaları ve dış parazitler günlük yaşamda en sık karşılaşılan sorunlardır. VCA'nın genel rehberlerine göre orta ve büyük köpeklerde kalça displazisi görülebilir; ideal kilo ve ölçülü büyüme eklem sağlığını korur. Yavru alırken ebeveynlerin genel sağlık durumunu, varsa kalça kontrollerini ve ailede bilinen hastalıkları sorun. Düzenli veteriner kontrolü, aşı takvimine uyum ve iç-dış parazit koruması da sağlıklı bir yaşamın temelidir.

Irka özgü sağlık verisi

Çatalburun üzerine yapılan bilimsel çalışmalar daha çok morfoloji, renk ve davranış konularındadır; ırka özgü kalıtsal hastalıklar hakkında güvenilir bir kaynak bulamadık. Bu, ırkın hastalıksız olduğu anlamına gelmez; düzenli veteriner kontrolü önemlidir.

Kulak enfeksiyonları ve kulakta kılçık

Sarkık kulaklar havalanmayı azaltır ve enfeksiyon riskini artırabilir (VCA). Arazide koşan köpeklerde kanala giren kılçık da ciddi sorunlara yol açabilir; ani baş sallama acil muayene gerektirir.

Rehber: Köpek kulak enfeksiyonu

Kalça ve eklem sorunları

Kaynaklar ırka özgü bir kalça displazisi verisi vermez. VCA kalça displazisinin orta ve büyük ırklarda sık görüldüğünü, fazla kilo ve hızlı büyümenin eklem sorunlarını ağırlaştırdığını yazar; topallama ve kalkmakta zorlanma muayene gerektirir.

Av yaralanmaları ve dış parazitler

Arazide çalışan bir av köpeği olduğu için pati kesikleri, diken ve kılçık yaralanmaları, kene ve pire sık görülür. Her arazi yürüyüşünden sonra kontrol önemlidir.

Rehber: İç ve dış parazitler

Sağlık rehberleriKöpek aşı takvimi Köpek kısırlaştırma

Tarsus Çatalburun sahiplenme

Tarsus Çatalburun sahiplenmek

Çatalburun en çok Tarsus ve Çukurova çevresinde, avcıların ve yerel yetiştiricilerin elinde bulunur. Irk uluslararası kulüplerce tanınmadığı için FCI'ye bağlı bir şecere sistemi yoktur; bu da yavru seçerken daha dikkatli olmayı gerektirir. Petek ve Dinçel'e göre halk elinde yapılan kontrolsüz çiftleştirmeler ırk özelliklerinin kaybolmasına yol açmıştır; bu yüzden anne ve babayı görmek, köpeklerin burun yapısını, mizacını ve av davranışını incelemek önemlidir. Barınaklarda ve av köpeği sahiplendirme gruplarında yetişkin Çatalburun'lar ve çatal burunlu melezler de yuva bekleyebilir.

Belediye hayvan bakımevleri ve hayvan hakları derneklerinin sahiplendirme ilanları (özellikle Mersin ve Adana çevresi)
Av köpekleriyle ilgilenen sahiplendirme grupları ve av dernekleri
Anne ve babayı gösteren, köpeklerin sağlık durumunu açıkça paylaşan yerel yetiştiriciler
İlan platformları (satıcının kimliğini, yavrunun belgelerini ve görüşme imkânını doğrulayarak)

Irkın korunması

Petek ve Dinçel'in derlemesine göre İstanbul Üniversitesi Veteriner Fakültesi ve Tarsus Belediyesi'nin koordineli çalışmalarıyla Türkiye'deki orijinale en yakın örnekler toplanarak bir damızlık kolonisi oluşturulmuş, Selçuk Üniversitesi Veteriner Fakültesi de ırk özelliklerini belirlemek için bir çalışma yürütmüştür. Oğrak ve arkadaşları (2014) da ırkın standart hâle getirilmesi için soy kütüklü ve sistemli bir yetiştiricilik programı gerektiğini vurgular. Irkın korunmasına katkı sağlamak istiyorsanız, köpeklerinin kökenini ve soyunu açıkça belgeleyen yetiştiricileri tercih edin; güncel yetiştirme çalışmaları için ilgili belediye ve üniversitelerle iletişime geçebilirsiniz.

Yavrunun anne ve babasının fotoğraflarını ve burun yapısını görün.
Yetiştiriciye köpeklerinin hangi soydan geldiğini ve nasıl seçildiğini sorun.
Irk özelliklerini koruyan yetiştirme çalışmalarını destekleyin; güncel durumu ilgili kurumdan doğrulayın.

Yavru mu yetişkin mi?

Çatalburun yavrusu sevimlidir, ama ilk iki yıl enerji, çiğneme ve geri çağırma eğitimiyle yoğun geçer. Yetişkin bir köpeğin ise enerji düzeyi, av güdüsü ve diğer hayvanlarla ilişkisi bellidir.

Yavru: sosyalleşmeyi ve eğitimi baştan siz şekillendirirsiniz; büyüme döneminde egzersizi sınırlamanız gerekir.
Yetişkin: mizacı ve alışkanlıkları bellidir; av sezonu sonrası yuvasını kaybeden köpekler sahiplendirme bekleyebilir.
Emekli av köpeği: genellikle eğitimli ve dengelidir; sakin bir aile için iyi bir seçenek olabilir.

Barınaktan sahiplenme ve yasal kayıt

5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu'na göre yerel yönetimler sahipsiz hayvanlar için bakımevi kurar ve hayvanlar sahiplendirilene kadar bakımlarını sağlar. Kimliklendirme yönetmeliğine göre bakımevinden sahiplenilen köpeğin pasaportunu ve PETVET kaydını belediyenin yetkili veteriner hekimi, sahiplendirmeden itibaren 10 gün içinde yeni sahip adına düzenler. Mevzuat zaman zaman değiştiği için güncel durumu belediyenizden ya da il/ilçe tarım ve orman müdürlüğünden doğrulayın.

Bulunduğunuz yerin belediye bakımevini arayın; sahiplendirme şartlarını ve istenen belgeleri sorun.
Saf Tarsus Çatalburun bulamasanız da benzer tipte melez köpeklere bakın; yetişkin bir köpeğin mizacı bellidir.
Köpeği birkaç kez ziyaret edin; tasmada nasıl yürüdüğünü, diğer köpeklerle ve insanlarla ilişkisini gözleyin.
Mikroçip numarasının PETVET'te sizin adınıza işlendiğini kontrol edin; bir kişiden sahiplendiyseniz sahip değişikliğini 60 gün içinde bildirin.
Kuduz Yönetmeliği'ne göre üç aydan büyük köpekler yılda bir kez kuduza karşı aşılanır; ayrıntı için kuduz aşısı rehberimiz.
Köpek kaybolursa 7 gün içinde il/ilçe tarım ve orman müdürlüğüne bildirin; ev hayvanını terk etmek yasaktır.

İlk günler: eve alışma

Dogs Trust yeni gelen köpeğe sakin bir dinlenme alanı ayırmayı, ilk günlerde ziyaretçi ve yeni ortam yükünü azaltmayı ve günlük rutini baştan kurmayı önerir. Çatalburun evi burnuyla keşfeder: ilk gün evi tasmalı dolaştırın, çöp kutularını ve yiyecekleri ulaşamayacağı yere kaldırın, bahçe çitindeki boşlukları kapatın ve geri çağırma güvenilir olana kadar tasmasız bırakmayın.

Yatağını, su ve mama kabını sessiz bir köşeye yerleştirin; ilk günlerde evde yalnız kalma sürelerini kısa tutun.
İlk günlerde önceki mamasını verin; değiştirecekseniz bir haftaya yayarak kademeli geçin.
İlk hafta veteriner kontrolüne gidin; aşı takvimi, iç-dış parazit uygulaması ve mikroçip kaydını gözden geçirin.
Evdeki diğer hayvanlarla tanıştırmayı tasmalı ve kısa görüşmelerle yapın.
Tuvalet alışkanlığı için sabit saatler belirleyin; ayrıntı için tuvalet eğitimi rehberimiz.

Sahiplenmeden önce: kontrol listeleri

Tarsus Çatalburun'u yalnız ilginç burnu ya da yerli bir ırk olduğu için değil, her gün burnunu ve bacaklarını çalıştırmak isteyen bir av köpeğiyle yaşamaya hazır olduğunuz için seçin. Aşağıdaki sorulara dürüstçe "evet" diyebiliyorsanız doğru yoldasınız.

Kendinize sorun

Her gün uzun yürüyüş, koşu ve koku oyunları için zaman ayırabilir miyim?
Kokunun peşine düşebilen bir köpeği tasmayla ve güvenli alanlarda gezdirmeye hazır mıyım?
Her arazi yürüyüşünden sonra kulak, pati ve deri kontrolü yapabilir miyim?
Bekçi köpeği değil, insan canlısı ve sosyal bir av köpeği istediğimden emin miyim?
Köpeğimi gün boyu yalnız bırakmayacak bir düzen kurabilir miyim?
Yavrunun anne ve babasını görebileceğim, sağlık durumunu açıkça paylaşan bir yetiştirici bulabilir miyim?
Bir köpeğin mama, aşı, parazit ve olası tedavi masraflarını 10–13 yıl boyunca karşılayabilir miyim?

İlan seçerken nelere bakılmalı?

Yavruyu annesiyle birlikte, yaşadığı ortamda görmeyi isteyin; babanın da fotoğrafını ve mümkünse kendisini görün.
Anne ve babanın burun yapısını inceleyin; çatal burun her köpekte aynı belirginlikte değildir.
Irkın resmî standardı ve uluslararası şeceresi olmadığını unutmayın; "şecereli" diye sunulan belgelerin hangi kuruluşa ait olduğunu sorun.
Anne ve babanın mizacını gözleyin; derlenen verilere göre Çatalburun genel olarak saldırgan değildir ve insanlarla kolay ilişki kurar.
Ebeveynlerde bilinen kulak, deri, eklem ya da göz sorunu olup olmadığını sorun.
Aşı karnesini, iç-dış parazit uygulamalarını ve mikroçip kaydını görün; numarayı belgeyle karşılaştırın.
Yavru en az 8 haftalık olmadan ve sütten tamamen kesilmeden anneden ayrılmamalıdır (RSPCA); daha erken teslim teklif eden ilanlardan uzak durun.
Görmeden kapora isteyen, kargoyla şehir dışına yavru gönderen ya da belge göstermekten kaçınan satıcılara para göndermeyin.
Satış sözleşmesini, sağlık garantisini ve yavru size uymazsa geri alma koşullarını yazılı isteyin.

Tarsus Çatalburun nereden sahiplenilir?

Tarsus Çatalburun sahiplenmek için önce barınakları ve av köpeği sahiplendirme gruplarını kontrol edin; Mersin ve Adana çevresinde yetişkin köpeklere ulaşma şansınız daha yüksektir. Yavru almak istiyorsanız anne ve babayı gösteren, köpeklerinin kökenini ve sağlık durumunu açıkça paylaşan yerel yetiştiricilerle çalışın. İlan platformlarında ilanı verenin kimliğini, yavrunun belgelerini ve yüz yüze görüşme imkânını mutlaka doğrulayın.

Çukurova bölgesindeki barınaklarda çatal burunlu av köpekleri ve melezleri yuva bekleyebilir. Yetişkin bir köpek, yavru dönemindeki yoğun eğitim yükü olmadan size uygun bir arkadaş olabilir.

İlgili rehberKöpek sahiplenme Barınaktan sahiplenme

Tarsus Çatalburun sahiplenirken fiyatı neler etkiler?

Burun yapısının belirginliği ve ırk özelliklerini taşıması
Anne ve babanın bilinen kökeni ve av performansı
Yavrunun yaşı, aşı, parazit ve mikroçip kayıtları
Av eğitimi almış olup olmaması
Yetiştiricinin bölgesi ve bilinirliği
Renk (kahve-beyaz, düz kahverengi, siyah)
Sözleşme ve sağlık garantisi

Tarsus Çatalburun'u en çok Tarsus ve çevresindeki yetiştiricilerde ve av köpeği gruplarında bulabilirsiniz; önce barınakları da kontrol edin. Irkın resmî bir standardı ve uluslararası şeceresi olmadığı için yavrunun anne ve babasını görmek, burun yapısını ve sağlık durumunu kendiniz incelemek önemlidir. Aşı karnesini ve mikroçip kaydını isteyin; genel adımlar için köpek sahiplenme rehberimiz.

Tarsus Çatalburun fiyatı ve bakım maliyeti 2026

Tarsus Çatalburun için yavru fiyatı, mama, kuaför ve veteriner kalemlerini kaynaklı verilerden tek tabloda topladık. Veteriner rakamları oda tarifelerindeki alt sınır (en az) ücrettir; muayene, anestezi ve ilaç ayrıca eklenir. Kaynağı olmayan hücreye "veri yok" yazdık, tahmin yapmadık.

Tarsus Çatalburun bakım maliyeti kalemleri
Kalem	Tutar	Kaynak
Yavru fiyatı (ilan ve üretici sayfaları)	veri yok	En az üç tarihli kaynak bulunmadığı için yazılmadı
Kuru mama, kg fiyatı (ortanca)	425 ₺ / kg	71 köpek kuru maması, mağaza fiyatları
Aylık mama maliyeti	veri yok	Irka özgü günlük mama miktarı için kaynaklı veri yok; tutar mamanın paket tablosuna ve köpeğin kilosuna göre hesaplanmalı
Kuaför: köpek tıraş (orta ırk, 10–25 kg)	2.250 ₺ – 3.500 ₺ (ortanca 3.100 ₺)	4 işletme fiyatı
Kuaför: köpek banyo (orta ırk)	2.000 ₺ (ortanca 2.000 ₺)	2 işletme fiyatı
Karma aşı (doz)	1.700 ₺ – 2.000 ₺	Veteriner hekim odası 2026 alt sınır tarifeleri (İstanbul, Ankara, Eskişehir-Bilecik)
Kuduz aşısı (doz)	1.250 ₺ – 1.750 ₺	Veteriner hekim odası 2026 alt sınır tarifeleri (İstanbul, Ankara, Eskişehir-Bilecik)
Genel muayene	1.500 ₺ – 2.000 ₺	Veteriner hekim odası 2026 alt sınır tarifeleri (İstanbul, Ankara, Eskişehir-Bilecik)
Kısırlaştırma, dişi (orta ırk)	11.000 ₺ – 12.800 ₺	Veteriner hekim odası 2026 alt sınır tarifeleri (İstanbul, Ankara, Eskişehir-Bilecik)
Kısırlaştırma, erkek (orta ırk)	8.000 ₺ – 9.100 ₺	Veteriner hekim odası 2026 alt sınır tarifeleri (İstanbul, Ankara, Eskişehir-Bilecik)

Tarsus Çatalburun hakkında sık sorulanlar

Tarsus Çatalburun nereden gelir?

Türkiye'ye özgü yerli bir ırktır ve Mersin'in Tarsus ilçesi ile çevresinde yıllardır av köpeği olarak yetiştirilir. Petek ve Dinçel'e (2012) göre Tarsus'ta varlığı 1930'lu yıllardan beri bilinmektedir; ırkın anavatanı konusunda netleşmiş bilimsel veri yoktur.

Çatalburun köpeğin burnu neden çatal?

Irka özgü burun ortadan ikiye bölünmüş gibi durur; adını da bu yapıdan alır. Derlenen verilere göre bazı köpeklerde üst dudak ayrıktır, bazılarında dudak normal ama burun delikleri aralıklıdır. Burnun bu görünümü her köpekte aynı belirginlikte değildir.

Çatalburun ne kadar büyür?

Petek ve Dinçel'in derlediği verilere göre boyu erkeklerde 45–63 cm, dişilerde 46–62 cm, ağırlığı erkeklerde 16–25 kg, dişilerde 14–22 kg'dır. Oğrak ve arkadaşlarının (2014) ölçtüğü 22 köpekte omuz yüksekliği ortalaması 50,8 cm bulunmuştur.

Çatalburun kaç yıl yaşar?

Petek ve Dinçel'in derlediği verilere göre ortalama yaşam süresi 10–13 yıldır. Irka özgü geniş ölçekli bir ömür araştırması bulunmamaktadır.

Çatalburun FCI tarafından tanınıyor mu?

Hayır. Petek ve Dinçel'e göre ırk tescili yapılmadığı için Çatalburun, Amerikan ve İngiliz Kennel Kulüpleri gibi uluslararası kaynaklarda yer almaz; FCI tarafından da tanınmamaktadır. Bu yüzden resmî bir ırk standardı yoktur.

Çatalburun iyi bir av köpeği mi?

Evet. Derlenen verilere göre koku alma duyusu çok gelişmiştir, avını arayıp bulma ve kaldırma konusunda çok yeteneklidir. Koku takibini hem yerden hem havadan yapar ve avın yerini donarak ya da ayak kaldırarak (ferma) avcıya gösterir.

Çatalburun narkotik köpeği olarak kullanılıyor mu?

Evet. Petek ve Dinçel'in aktardığına göre Emniyet Genel Müdürlüğü Narkotik Şube Müdürlüğü ile Tarsus Belediyesi'nin programıyla Çatalburun'lara narkotik dedektör köpeği eğitimi verilmiş, eğitimini 3 ayda tamamlayan köpeklerden 46'sı 28 ilde göreve başlamıştır. Güncel sayılar için ilgili kurumu kontrol edin.

Çatalburun çocuklarla anlaşır mı?

Derlenen verilere göre Çatalburun sosyal bir köpektir; ev halkı dışındaki insanlarla ve özellikle çocuklarla kolayca olumlu ilişki kurar ve çocuklarla oyunu sever. Yine de küçük çocuklarla oyunlar gözetim altında olmalıdır.

Çatalburun saldırgan mı?

Genel olarak hayır. Petek ve Dinçel'in aktardığı bir çalışmada köpeklerin %94'ünde saldırganlık görülmemiş, %6'sında saldırgan eğilim gözlenmiştir. Yazarlar saldırganlığın kalıtsal olmakla birlikte yetiştirme tarzına da bağlı olduğunu vurgular.

Çatalburun bekçi köpeği olur mu?

Genellikle iyi bir bekçi değildir. Derlemeye göre ırkta bekçi köpeği özelliği genel olarak belirgin değildir; erkeklerin %38'i, dişilerin %36'sı ev bekçiliğini başarıyla yapmıştır. Özellikle geceleri yabancılara karşı daha duyarlı davranıp havlayabilirler.

Çatalburun apartmanda yaşar mı?

Kaynaklar bu konuda ırka özgü bir değerlendirme vermez. Av köpeği olduğu için apartmanda ancak her gün uzun yürüyüş, koku çalışması ve güvenli bir alanda serbest koşu sağlanırsa mutlu olur; bahçeli bir ev daha uygundur.

Çatalburun tüy döker mi?

Kaynaklar tüy dökme düzeyi için ölçülü bir değer vermez. Derlenen verilere göre köpeklerin büyük çoğunluğu ince tüylüdür; kısa tüylü köpeklerin çoğu gibi bir miktar tüy döker. Haftada bir fırçalamak evdeki tüyü azaltır.

Çatalburun hangi renklerde olur?

Petek ve Dinçel'e göre erkeklerde kahve-beyaz, dişilerde kahve-beyaz ve düz kahverengi en yaygın renklerdir; siyah bireyler de görülür. Göz rengi genellikle bal sarısı, burun kahverengidir; siyah tüylülerde göz ve burun da siyahtır.

Çatalburun hangi sağlık sorunlarına yatkındır?

Irka özgü kalıtsal hastalıklar konusunda güvenilir bir kaynak bulamadık; mevcut çalışmalar morfoloji ve davranış üzerinedir. Sarkık kulaklı bir av köpeği olarak kulak enfeksiyonları, kılçık, av yaralanmaları ve dış parazitler en sık karşılaşılan sorunlardır.

Çatalburun nasıl beslenmeli?

Yavrulukta orta boy ırklara uygun dengeli bir büyüme maması, yetişkinlikte av ve egzersiz düzeyine göre ölçülen dengeli bir mama verilir. Av sezonunda enerji ihtiyacı artar, sezon bitince miktar yeniden azaltılmalıdır.

Çatalburun ile Navarro Pointer aynı ırk mı?

Hayır. İspanya'da da çatal burunlu av köpekleri Navarro Pointer ya da Pachón Navarro adlarıyla bilinir. Petek ve Dinçel'in derlediği kaynaklara göre iki ırk birbirine çok benzemez; Çatalburun Türkiye'ye özgü ayrı bir yerli ırk olarak ele alınır.

Kaynaklar

Bu sayfa numaralı kaynaklardan derlendi ve veteriner hekimlerimiz tarafından incelendi.
Son güncelleme: 29 Ekim 2026 · Bu sayfa muayenenin yerini tutmaz; ilaç ve doz önerisi içermez.