Zağar (Kopay, İzci Köpeği): Özellikleri, Bakımı ve Sahiplenme

Zağar nasıl bir köpek?

Zağar, Türkiye'nin yerli iz süren av köpeğidir. Iğdır Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Dergisi'nde yayımlanan, Türkiye'nin yerli köpek ırk ve tiplerini derleyen çalışmada Orhan Yılmaz ve Mehmet Ertuğrul, Zağar'ın Kopay, Kopoy, Tavşancı, İzsüren ve Çakır adlarıyla da anıldığını yazar. Avcılar arasında en çok bilinen adı Kopay'dır. Irk, 25 Ağustos 2011 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2011/36 sayılı Tebliğ ile Yerli Hayvan Irk ve Hatlarının Tescili Hakkında Tebliğ'e eklenmiş ve böylece Türkiye'nin tescilli yerli hayvan ırkları arasına girmiştir.

Yılmaz ve Ertuğrul'a göre Zağar genellikle Trakya'da, Bursa'da, Uludağ'ın güney yamaçlarında, Manisa ve İzmir'in Bozdağlar kesiminde, Aydın Beydağı'nda, Denizli, Muğla ve Afyon yörelerinde, özellikle Yörük kültürünün yaşatıldığı bölgelerde yetiştirilir. Osman Özer'in 2021'de Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi'nde yayımlanan çalışması da ırkın Ege Bölgesi'nin genelinde, Marmara'nın güneyinde ve Akdeniz'in kuzeybatısında yetiştirildiğini belirtir. Aynı çalışma, Osmanlı'da Fatih Sultan Mehmed döneminde avı izlemek için zağar beslemek gerektiğinde Zağarcılar adlı bir bölüğün kurulduğunu aktarır; zağar sözcüğü yani bu topraklarda yüzyıllardır av köpeğiyle birlikte anılır.

Zağar kara avcılığında, özellikle tavşan ve yaban domuzu avında kullanılır. Özer'in 1.325 yerli avcıyla yaptığı ankette katılımcıların yüzde 31,1'i tavşan avı için, yüzde 43,5'i yaban domuzu avı için, yüzde 44,5'i de çakal ve tilki avı için Kopay'ı tercih ettiğini söylemiştir; yazar Zağar'ı Türkiye'de memeli av hayvanları için en çok tercih edilen av köpeği olarak değerlendirir. Yılmaz ve Ertuğrul ile Özer, Zağar'ı Türk Tazısı ile birlikte Türkiye'nin yerli kovucu av köpekleri arasında sayar.

Orta boylu bir köpektir. Yılmaz ve Ertuğrul'un tescil belgesine dayanarak verdiği değerlere göre omuz yüksekliği erkeklerde yaklaşık 52,2 cm, dişilerde 48,8 cm; ergin canlı ağırlığı erkeklerde yaklaşık 19,5 kg, dişilerde 17,6 kg civarındadır. Fenotip olarak siyah ve kahverengi (kestane) post renkleri görülür. Aynı kaynak Zağar'ı akıllı, sadık ve hareketli bir köpek olarak tanımlar ve kötü bakım ve beslenme koşullarına dayanıklı olduğunu yazar. Bu dayanıklılık, köpeğin iyi bakıma ihtiyacı olmadığı anlamına gelmez; yalnız ırkın kırsal ve zorlu koşullarda seçilerek geliştiğini gösterir.

Zağar'ı araştırırken bilinmesi gereken önemli bir nokta var: ad bölgeden bölgeye farklı köpekler için kullanılır. Yılmaz ve Ertuğrul, Ardahan, Kars, Iğdır, Ağrı ve Erzurum yörelerinde bekçilik için yetiştirilen ufak yapılı Dikkulak köpeğinin de bazı bölgelerde Çivikulak ya da Zağar diye anıldığını belirtir. Bu küçük tip, ortalama 10 kg ağırlığında ve 28 cm civarında omuz yüksekliğinde bir bekçi köpeğidir; bu sayfada anlattığımız iz süren av köpeği Zağar ile aynı değildir. Zağar FCI, AKC ya da The Kennel Club tarafından tanınmaz; bu nedenle uluslararası bir ırk standardı ve ırka özgü yayımlanmış bir sağlık taraması bulunmaz.

Biz bu sayfada Zağar'ın kökenini, adlarını, ölçülerini, renklerini, evde bakımını, beslenmesini, eğitimini, egzersiz ihtiyacını, çocuklar ve diğer hayvanlarla ilişkisini, izlenmesi gereken sağlık konularını ve sahiplenirken dikkat edilecekleri Türk kaynaklarına dayanarak anlatıyoruz. Kaynakların vermediği bilgiyi yazmıyor, nerede veri olmadığını açıkça söylüyoruz. Diğer yerli ırkları merak edenler Türk Tazısı ve Tarsus Çatalburun sayfalarımıza, bütün ırklar için köpek ırkları sayfamıza bakabilir.

Zağar özellikleri

Zağar temel özellikleri
Irk boyutu	Orta [1]
Boy (erkek)	Yaklaşık 52,2 cm omuz yüksekliği [1]
Boy (dişi)	Yaklaşık 48,8 cm omuz yüksekliği [1]
Ağırlık (erkek)	Ergin canlı ağırlık yaklaşık 19,5 kg [1]
Ağırlık (dişi)	Ergin canlı ağırlık yaklaşık 17,6 kg [1]
Post rengi	Siyah ve kahverengi (kestane) [1]
Diğer adları	Kopay, Kopoy, Tavşancı, İzsüren, Çakır [1]
Yetiştirildiği yöreler	Trakya, Bursa, Uludağ'ın güneyi, Manisa ve İzmir Bozdağlar, Aydın Beydağı, Denizli, Muğla, Afyon [1]
Kullanım	Kara avcılığı; özellikle tavşan ve yaban domuzu avında iz sürme ve kovma [3]

Mizaç	Akıllı, sadık ve hareketli; kötü bakım ve beslenme koşullarına dayanıklı [1]
Av köpeği tipi	Kovucu ve izci av köpeği (Türk Tazısı ile birlikte yerli kovucu ırklardan) [3]
Tescil	Yerli Hayvan Irk ve Hatlarının Tescili Hakkında Tebliğ'e 2011/36 sayılı Tebliğ ile eklendi (Resmî Gazete, 25.08.2011, sayı 28036) [2]
Uluslararası tanınma	FCI, AKC ve The Kennel Club tanımaz; uluslararası ırk standardı yok [3]
Yaşam süresi	Irka özgü yayımlanmış bir değer bulunmuyor [1]

Zağar karakteri

Yılmaz ve Ertuğrul Zağar'ı akıllı, sadık ve hareketli bir köpek olarak tanımlar. Yüzyıllardır avcının yanında, izi kendi burnuyla bulup avı kovan bir köpek olarak seçildiği için çalışkan ve azimlidir; bir iz yakaladığında ona odaklanır. Bu, gündelik yaşamda iki anlama gelir: evde ailesine bağlı ve uyumlu olabilir, ama dışarıda bir koku ya da kaçan bir hayvan dikkatini kolayca dağıtır. Kaynaklar ırkın yabancılara, çocuklara ya da diğer hayvanlara karşı tutumunu ayrıntılı olarak ölçmemiştir; bu yüzden biz her Zağar'ın kendi geçmişine, yetiştirildiği ortama ve sosyalleşmesine bakmanızı öneriyoruz. Köyde, avcının yanında büyümüş bir köpekle şehirde yavru yaştan aileyle büyümüş bir köpek aynı davranmayabilir. Hareketli yapısı nedeniyle uzun süre boş kalan, işsiz bırakılan bir Zağar sıkılabilir ve enerjisini istenmeyen yollarla boşaltabilir; düzenli iş, koku çalışması ve uzun yürüyüşler onu dengeli tutar.

Enerji
Aileye bağlılık
Av ve kovalama içgüdüsü

Ölçekler kulüp standartları ve kaynaklardaki tanımlardan editoryal olarak derlenir; her köpek kendine özgüdür.

Zağar renkleri

Aşağıdaki 2 rengin hepsi ırk standardında kabul edilir.

Siyah
Yılmaz ve Ertuğrul'un Zağar için bildirdiği iki post renginden biridir. Kaynaklar siyah zemindeki işaretlerin dağılımını ayrıntılı tarif etmez.
Kahverengi
kestane
Kaynakların kestane diye de andığı kahverengi tondur; Zağar'da görülen ikinci post rengi olarak bildirilir.

Kendini bul

Zağar kime uygun?

Daha önce köpek beslemiş ya da beslemeye hazırlanan biri gözüyle baktık. Hangi durumdasın? Seç; sayfanın devamında senin için küçük notlar çıksın.

Uygun1 durum

Avcıyım ya da çok yürüyüş yapıyorum
Memeli av hayvanları avında en çok tercih edilen yerli köpektir; uzun ve koklamalı yürüyüşleri sever.
Çok soruluyor

Dikkat ister3 durum

İlk kez köpek sahipleneceğim
Akıllı ve sadıktır, ama geri çağırma ve av içgüdüsü sabırlı eğitim ister.
Evde kedim var
Av köpeği kökeni nedeniyle kaçan kediyi kovalayabilir; tanışma tasmalı ve kontrollü olmalı.
Küçük çocuğum var
Kaynaklar ölçmemiştir; enerjik bir köpek küçük çocuğu devirebilir, gözetim şart.

Uygun değil1 durum

Apartmanda yaşıyorum
Hareketli bir iz köpeğidir; küçük dairede yeterli hareket ve uyarım bulamaz.
Çok soruluyor

Kısaca

Kimler için ideal: Kırsalda ya da bahçeli bir evde yaşayan, avcılıkla ya da koku çalışmalarıyla ilgilenen, her gün uzun yürüyüşlere ve oyuna zaman ayırabilen, sağlam çitli bir alanı olan kişiler ve aileler için uygundur. Yerli bir ırkı yaşatmak isteyen, köpeğinin geçmişini öğrenmeye ve onu sabırla eğitmeye hazır sahipler Zağar'la iyi anlaşır.

Kimler için zor: Küçük bir apartman dairesinde yaşayanlar, köpeğini gün boyu yalnız bırakmak zorunda olanlar, tasmasız gezdirilebilecek ve her çağrıda hemen gelen bir köpek arayanlar ve evde kedi, tavşan ya da kümes hayvanı olup onları güvenle ayıramayacak olanlar için uygun değildir.

Zağar evde bakımı zor mu?

Ev hayatı panosu: kaynaklardaki değerlendirmelerden. “Kime uygun?” bölümünde seçtiğin durumla ilgili gösterge vurgulanır.

Bakım zorluğuOrta

Apartman yaşamıUygun değil

Günlük egzersizGünde en az 1–2 saat (kaynaklarda ırka özgü değer yok)

EnerjiÇok hareketli

Zağar'ın tüy bakımı açısından bilinen özel bir zorluğu yoktur; Yılmaz ve Ertuğrul ırkın kötü bakım ve beslenme koşullarına dayanıklı olduğunu yazar. Asıl iş yaşam düzenidir: bu köpek kırsalda, avcının yanında, geniş arazide çalışmak için seçilmiştir. Haftada bir fırçalama, kulak ve pati kontrolü, düzenli parazit koruması ve aşı takvimi temel bakımı oluşturur. Av ya da arazi gezisinden sonra kene, diken ve kesik kontrolü alışkanlık hâline gelmelidir; ayrıntılar köpek kenesi ve iç-dış parazit rehberlerimizde.

Hareketli bir iz köpeği olan Zağar için küçük bir apartman dairesi uygun bir yaşam alanı değildir. Bahçeli bir ev, sağlam ve yüksek bir çit ve her gün uzun, koklamaya izin veren yürüyüşler gerekir. Bir izi yakalayan av köpeği çağrıyı duymayabilir; bu nedenle tasmasız gezdirmek yalnız tamamen kapalı alanlarda güvenlidir. Kaynaklar ırkın sıcak ya da soğuk havaya toleransına dair ölçüm vermez; yazın serin bir dinlenme yeri ve sürekli taze su, kışın da rüzgârsız, kuru bir barınak her köpek için temel ihtiyaçtır.

Zağar bakımı

Tüy bakımıHaftada 1 kez

Fırçalama ölü tüyü alır ve deriyi kontrol etme fırsatı verir; av sonrası tüy arasında kene ve diken…

Kulak bakımıHaftada 1 kontrol

Arazi dönüşü kulak içi kızarıklık, koku ve kılçık açısından kontrol edilir; sorun varsa veteriner…

Parazit korumasıVeteriner hekimin planına göre

Kene, pire ve kum sineklerine karşı koruma, araziye çıkan av köpeğinde özellikle önemlidir; ayrıntı iç-dış parazit rehberimizde.

Tırnak ve dişTırnak ayda 1–2, diş haftada birkaç kez

Sert zeminde yeterince aşınmayan tırnaklar kısaltılır, dişler fırçalanır.

Tüy bakımı

Haftada 1 kez

Zağar'ın tüy yapısını ayrıntılı tarif eden bir ırk standardı yoktur; kaynaklar yalnız siyah ve kahverengi (kestane) post renklerini bildirir. Haftalık fırçalama ölü tüyü alır, tüyün parlak kalmasına yardım eder ve en önemlisi deriyi elden geçirme fırsatı verir. Av ya da arazi yürüyüşünden sonra tüyün arasını, özellikle kulak arkası, boyun, koltuk altı, kasık ve parmak aralarını kene, diken ve kılçık açısından kontrol edin. Tüyü kesmek ya da tıraş etmek gerekmez. Tüy dökümünde ani artış, kepeklenme, kaşıntı ya da tüysüz kalan alanlar görürseniz bunu bakım eksikliği sanmayın; parazit ya da deri hastalığı olabilir, veteriner hekime gösterin.

Kulak bakımı

Haftada 1 kontrol, av sonrası mutlaka

Otlu ve çalılık arazide çalışan köpeklerin kulaklarına kılçık ve tohum kaçabilir. VCA kulak enfeksiyonunun belirtilerini baş sallama, kulak kaşıma, kızarıklık, kötü koku ve koyu ya da sarımsı akıntı olarak sıralar ve tanı konmadan reçetesiz kulak damlası kullanılmamasını önerir. Zağar'ın kulak yapısını tarif eden resmî bir ölçüt bulunmadığı için kendi köpeğinizin kulağına bakın: sarkık kulaklarda havalanma azalır, nem ve kir daha kolay birikir. Kulağın içine pamuklu çubuk sokmayın; görünen kısmı veteriner hekiminizin önerdiği temizleyiciyle silin. Ayrıntılar köpek kulak enfeksiyonu rehberimizde.

Kene, pire ve kum sineği koruması

Yıl boyunca, veteriner hekimin planına göre

Zağar'ın yetiştirildiği Ege kıyı kuşağı, kum sinekleriyle bulaşan köpek leishmaniasisinin görüldüğü bir bölgedir: Atasoy ve arkadaşlarının 2010'da Kafkas Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi'nde yayımlanan çalışmasında İzmir, Aydın, Manisa ve Muğla'da incelenen 300 sokak köpeğinin yüzde 9'unda Leishmania antikoru bulunmuştur. Bu sonuç sokak köpeklerine aittir, Zağar'a özgü değildir; ama arazide ve açık havada yaşayan bir av köpeği için koruyucu önlemin önemini gösterir. Hangi ürünün, hangi aralıkla kullanılacağını veteriner hekiminize sorun; biz ilaç adı ya da doz vermiyoruz. Ayrıntılar iç-dış parazit ve köpek kenesi rehberlerimizde.

Tırnak, pati ve diş bakımı

Tırnak ayda 1–2, diş haftada birkaç kez

Arazide çok yürüyen köpeklerin tırnakları doğal olarak aşınır; şehirde ve yumuşak zeminde yaşayan bir Zağar'ın tırnakları ise uzar ve yürüyüşü bozar. Tırnaklar sert zeminde tıkırdıyorsa kısaltma zamanı gelmiştir; yalnız uç kısmı alın, canlı kısma dokunmayın. Taşlı ve dikenli arazi dönüşü patileri, parmak aralarını ve yastıkları kesik, batan diken ve kılçık açısından kontrol edin. Dişleri köpek diş macunuyla haftada birkaç kez fırçalayın; yavruyken ağız, kulak ve patilere dokunmaya alıştırılan köpek yetişkinlikte bu bakımları rahat kabul eder. Bkz. tırnak kesimi ve diş bakımı.

Banyo

Gerektiğinde

Kısa ve bakımı kolay bir post için sık banyo gerekmez; sık yıkama derinin doğal yağını azaltabilir. Çamura bulandığında ya da kötü koktuğunda köpek şampuanıyla yıkayın, iyice durulayın ve özellikle kulak çevresini kurulayın. Banyodan sonra köpeği soğukta dışarı bırakmayın, tüyü tamamen kurusun.

İlgili rehberTüy bakımı: kedi ve köpek ne sıklıkla taranır?Tırnak kesimi

Zağar ne yer? Yaşa göre beslenme

Günde 3–4 öğün, sonra 2–3

Zağar için ırka özgü bir beslenme çalışması bulunmaz; bu yüzden genel köpek beslenme ilkelerine dayanıyoruz. VCA'nın yavru beslenmesi rehberi, yavruların yaşa ve vücut kondisyonuna göre ölçülü miktarlarda, düzenli saatlerde ve büyüme dönemi için hazırlanmış dengeli bir mamayla beslenmesini önerir. Zağar orta boy bir köpektir; yetişkinde erkekler yaklaşık 19,5 kg, dişiler 17,6 kg civarındadır. Yavruya bu ağırlığa uygun bir büyüme maması seçin, ek kalsiyum ya da vitamin takviyesini veteriner hekim önermedikçe vermeyin. Büyüme döneminde uzun koşu, yüksekten atlama ve yorucu arazi çalışmasını sınırlayın; ava ve uzun yürüyüşlere kemik ve eklem gelişimi tamamlandıktan sonra kademeli olarak geçin. Ayrıntılar köpek ne yer rehberimizde.

Bu ırka uygun mamalar ve güncel fiyatlar

71 mama 5 mağazada her gün izleniyor; stoktaki en düşük kg fiyatı 135 ₺ (son ölçüm). Yaşa, boya ve içeriğe göre süzüp mağaza mağaza karşılaştırın.

Mamaları karşılaştır

Yavru köpek mamaları

İlgili rehberKöpek ne yer?Yavru köpek bakımı

Zağar eğitimi

Eğitim zorluğuOrta

Yılmaz ve Ertuğrul Zağar'ı akıllı ve sadık bir köpek olarak tanımlar; bu iki özellik, sabırlı ve tutarlı bir sahiple öğrenmenin iyi bir temelidir. Yine de Zağar bir iz köpeğidir: bir kokuyu yakaladığında dikkati burnuna geçer. Bu nedenle eğitimde asıl zorluk komutları öğretmek değil, dış dünyadaki kokulara ve kaçan hayvanlara rağmen köpeğin dikkatini size çevirebilmektir. Kısa, ödüllü ve oyunla desteklenen oturumlar en iyi sonucu verir; sert düzeltme bağı zayıflatır.

Avda kullanılmayacak bir Zağar için en önemli beceri geri çağırmadır. Uzun bir eğitim tasmasıyla, önce sakin ortamda, sonra adım adım dikkat dağıtıcı yerlerde çalışın. Av içgüdüsünü bastırmaya çalışmak yerine onu koku oyunları, saklanan ödülü buldurma ve iz sürme çalışmalarıyla güvenli bir kanala yönlendirin. Avda kullanılacak köpekler için deneyimli bir avcının ya da av köpeği eğitmeninin desteği değerlidir. Genel ilkeler için köpek eğitimi rehberimize bakın.

Öncelik sırası

Adına dönme ve uzun tasmayla geri çağırma
Gevşek tasmayla yürüme
Kedilere, tavuklara ve kaçan hayvanlara karşı dürtü kontrolü
Ağız, kulak ve patilere dokunulmasına alıştırma
Kapıda ve bahçe kapısında bekleme
Yalnız kalmaya kademeli alıştırma
Koku oyunları ve iz sürmeyle içgüdüyü kontrollü yönlendirme

İlgili rehberKöpek eğitimi Köpek tuvalet eğitimi

Zağar egzersiz ve oyun

Günlük ihtiyaç Günde en az 1–2 saat (kaynaklarda ırka özgü değer yok)

Kaynaklar Zağar için gün bazında bir egzersiz süresi vermez; biz bu değeri ırkın tanımından çıkarıyoruz. Yılmaz ve Ertuğrul onu hareketli bir köpek olarak tanımlar, Özer de tavşan, yaban domuzu, çakal ve tilki avında, yani saatlerce arazide iz sürmeyi gerektiren işlerde en çok tercih edilen yerli köpek olduğunu yazar. Böyle bir köpek için günde en az bir iki saatlik, koklamaya izin veren tempolu yürüyüşler ve haftada birkaç kez kapalı ve güvenli bir alanda serbest koşu, iyi bir başlangıçtır. Burnunu çalıştıran oyunlar hem zihnini hem bedenini yorar; kısa süreli ama yoğun bir koku çalışması, aynı süredeki sıradan bir yürüyüşten daha çok tatmin eder. Tasmasız gezdirmeyi yalnız tamamen çitle çevrili alanlarda yapın. Yaz sıcağında egzersizi sabah erken ve akşam serinliğine kaydırın, yanınızda su taşıyın ve aşırı soluma, sendeleme gibi sıcak çarpması belirtilerine dikkat edin.

Sevdiği oyunlar

Uzun ve bol koklamalı yürüyüşler
İz sürme ve saklanan ödülü bulma
Koku halısı ve zekâ oyuncakları
Kapalı alanda uzun tasmayla keşif
Kapalı ve güvenli alanda serbest koşu
Kurallı çekişme oyunları

Zağar çocuklarla ve diğer hayvanlarla

Çocuklarla

Kaynaklar Zağar'ın çocuklarla ilişkisini ölçmemiştir; Yılmaz ve Ertuğrul yalnız akıllı, sadık ve hareketli bir köpek olduğunu yazar. Orta boylu ve enerjik bir köpek oyun sırasında küçük bir çocuğu farkında olmadan devirebilir. Çocuklarla birlikte büyüyen, iyi sosyalleşmiş bir Zağar aileye uyum sağlayabilir; yine de köpek ile küçük çocuklar hiçbir zaman gözetimsiz bırakılmamalı, çocuklara köpeğin yemeğine ve yatağına dokunmamayı öğretmek gerekir.

Kedilerle

Zağar tavşan gibi küçük hayvanları izleyip kovalamak için seçilmiş bir av köpeğidir; kaçan bir kedi bu içgüdüyü tetikleyebilir. Kaynaklar kedilerle uyumu ölçmemiştir, ama av köpeği kökeni nedeniyle temkinli olmak gerekir. Tanışmayı tasmalı ve kontrollü yapın, kedinin köpeğin ulaşamayacağı yüksek ve kaçabileceği yerleri olsun. Tavuk, tavşan gibi küçük çiftlik hayvanları olan evlerde de aynı dikkat geçerlidir.

Köpeklerle

Kaynaklar Zağar'ın diğer köpeklerle ilişkisine dair ölçüm vermez. Kırsalda avcılar köpeklerini çoğu zaman birlikte çalıştırır; yine de her köpeğin karakteri farklıdır. Yeni bir köpekle tanışmayı tarafsız bir alanda, tasmalı ve kısa görüşmelerle yapın, köpeğin geçmişini sahiplendiğiniz yerden öğrenin.

Sağlık: dikkat edilmesi gerekenler

Zağar için yayımlanmış ırka özgü bir sağlık çalışması, ortalama ömür verisi ya da önerilen bir genetik tarama programı bulamadık; FCI ve diğer uluslararası kulüpler ırkı tanımadığı için Bloodhound ya da Border Collie gibi ırklarda bulunan sağlık anketleri Zağar'da yoktur. Yılmaz ve Ertuğrul ırkın kötü bakım ve beslenme koşullarına dayanıklı olduğunu yazar; bu, ırkın kırsalda seçilerek geliştiğini gösterir, ama hastalanmayacağı anlamına gelmez. Zağar'ın sağlığında en çok yaşam tarzı belirleyicidir: arazide çalışan bir av köpeği kenelere, pirelere, kum sineklerine, dikenlere ve yaralanmalara daha çok maruz kalır. Atasoy ve arkadaşlarının 2010 çalışması, Zağar'ın yetiştirildiği İzmir, Aydın, Manisa ve Muğla'da incelenen 300 sokak köpeğinin yüzde 9'unda leishmaniasis antikoru bulmuştur; bu bölgede yaşayan bir köpek için koruyucu önlemleri veteriner hekiminizle planlayın. VCA kalça displazisinin orta ve büyük boy köpeklerde daha sık görüldüğünü belirtir; yavru alırken ebeveynlerin topallama ya da eklem sorunu geçmişini sorun. Düzenli aşı (özellikle kuduz aşısı), iç-dış parazit uygulamaları ve yılda en az bir genel muayene temel korumayı oluşturur; aşı programı için köpek aşı takvimi rehberimize bakın. Biz ilaç adı ya da doz vermiyoruz; tanı ve tedavi kararı veteriner hekimindir. Acil durum işaretleri: avda derin kesik, şiddetli kanama ya da topallama; yaban domuzu yaralanması; sıcakta aşırı soluma, sendeleme ve yığılma; tekrarlayan kusma ya da karında şişkinlik görülürse vakit kaybetmeden veteriner hekime başvurun.

Leishmaniasis

Kum sinekleriyle bulaşan paraziter bir hastalıktır. Atasoy ve arkadaşları (2010) Ege'de incelenen 300 sokak köpeğinin yüzde 9'unda antikor bulmuştur; Zağar'ın yetiştirildiği bölgede koruyucu önlem önemlidir.

Kene ve kenelerin taşıdığı hastalıklar

Arazide çalışan av köpekleri kenelere daha çok maruz kalır; av sonrası kontrol ve veteriner hekimin önerdiği koruma planı gerekir.

Rehber: Kene: kedi ve köpekte kene, güvenli çıkarma ve korunma

Kulak enfeksiyonları

Otlu arazide kulağa kaçan kılçık ve nem enfeksiyona zemin hazırlayabilir. VCA'ya göre baş sallama, kötü koku ve akıntı enfeksiyon işaretidir.

Rehber: Köpek kulak enfeksiyonu

Yaralanmalar

İz süren ve kovan av köpeklerinde diken, kesik ve pati yaralanmaları sık görülür; yaban domuzu avında yaralanma riski ayrıca yüksektir.

Kalça displazisi

Zağar'a özgü bir tarama verisi yoktur; VCA bu gelişim bozukluğunun orta ve büyük boy köpeklerde daha sık görüldüğünü yazar. Topallama ya da kalkmakta zorlanma muayene gerektirir.

Sağlık rehberleriKöpek aşı takvimi İç ve dış parazitler

Zağar sahiplenme

Zağar sahiplenmek

Zağar'ın FCI'ye bağlı bir kulüp kaydı ya da uluslararası şeceresi yoktur; ırk Türkiye'de avcılar ve köy yetiştiricileri arasında yaşar. Bu yüzden yavru ya da yetişkin köpek ararken belgeden çok gözleme ve güvene dayanırsınız: anne ve babayı, köpeklerin yaşadığı ortamı ve yetiştiricinin köpeklere nasıl baktığını görün. Barınaklarda ve av köpeği sahiplendirme gruplarında da Zağar ve Zağar melezleri yuva bekleyebilir.

Belediye hayvan bakımevleri ve hayvan hakları derneklerinin sahiplendirme ilanları
Av köpekleriyle ilgilenen sahiplendirme ve kurtarma grupları
Ebeveynleri görmenize izin veren, köpeklerini iyi koşullarda yetiştiren yöre yetiştiricileri
İlan platformları (satıcının kimliğini, yavrunun belgelerini ve görüşme imkânını doğrulayarak)

Yavru mu yetişkin mi sahiplenmeli?

Zağar yavrusu hareketli ve meraklıdır; ilk yıl tuvalet, kemirme, tasma ve geri çağırma eğitimiyle yoğun geçer. Yetişkin bir köpeğin ise enerjisi, diğer hayvanlarla ilişkisi, av geçmişi ve sağlık durumu bellidir.

Yavru: eğitimi ve sosyalleşmeyi baştan siz şekillendirirsiniz; büyüme döneminde yorucu arazi çalışmasını sınırlamanız gerekir.
Yetişkin: karakteri ve alışkanlıkları bellidir; avdan emekli olmuş bir köpek ev yaşamına iyi uyum sağlayabilir.
Avda kullanılmış köpek: kedilere ve küçük hayvanlara tepkisini önceki sahibinden mutlaka öğrenin.

Barınaktan sahiplenme

5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu'na göre büyükşehir ve il belediyeleri ile nüfusu 25 bini aşan belediyeler hayvan bakımevi kurmakla yükümlüdür. Kimliklendirme yönetmeliğine göre bakımevinden sahiplenilen köpeğin pasaportunu ve PETVET kaydını belediyenin yetkili veteriner hekimi sahiplendirmeden itibaren 10 gün içinde yapar. Mevzuat değişebileceği için güncel durumu ilgili kurumdan doğrulayın.

Bulunduğunuz yerin belediye bakımevini arayın; sahiplendirme şartlarını ve istenen belgeleri sorun.
Köpeği birkaç kez ziyaret edin; tasmada nasıl yürüdüğünü, diğer köpeklerle ve insanlarla ilişkisini gözleyin.
Mikroçip numarasının PETVET'te sizin adınıza işlendiğini kontrol edin; bir kişiden sahiplendiyseniz sahip değişikliğini 60 gün içinde bildirin.
Kuduz Yönetmeliği'ne göre üç aydan büyük köpekler yılda bir kez kuduza karşı aşılanır.
Köpek kaybolursa 7 gün içinde il/ilçe tarım ve orman müdürlüğüne bildirin; ev hayvanını terk etmek yasaktır.

İlk günler: eve alışma

Dogs Trust yeni gelen köpeğe sakin bir dinlenme alanı ayırmayı, ilk günlerde ziyaretçi ve yeni ortam yükünü azaltmayı ve rutini baştan kurmayı önerir. Zağar burnuyla keşfeder: ilk gün evi ve bahçeyi tasmalı dolaştırın, çöp ve yiyecekleri ulaşamayacağı yere kaldırın, bahçe çitindeki boşlukları kapatın.

Rahat bir yatak, su kabı ve kemirme oyuncakları hazırlayın.
İlk günlerde önceki mamasını verin; değiştirecekseniz kademeli geçin.
İlk hafta veteriner kontrolüne gidin; aşı, parazit ve leishmaniasise karşı koruma planını konuşun.
Evdeki diğer hayvanlarla tanıştırmayı tasmalı ve kısa görüşmelerle yapın.

Sahiplenmeden önce: kontrol listeleri

Zağar'ı yerli bir ırk olduğu ya da sevimli bir av köpeği göründüğü için değil, hareketli, burnunun peşinden giden bir iz köpeğiyle yaşamaya hazır olduğunuz için seçin. Aşağıdaki sorulara dürüstçe evet diyebiliyorsanız doğru yoldasınız.

Kendinize sorun

Her gün, yağmurda ve kışın da, en az bir iki saat yürüyüşe ve oyuna zaman ayırabilir miyim?
Sağlam ve yüksek çitle çevrili bir bahçem ya da güvenli bir gezinti alanım var mı?
Bir kokuya kapılıp çağrımı duymayan bir köpeği tasmayla, sabırla ve ödülle eğitebilir miyim?
Evdeki kedi, tavşan ya da kümes hayvanlarını köpekten güvenle ayırabilir miyim?
Kene, pire ve kum sineğine karşı yıl boyu koruma ve düzenli veteriner kontrolünü sürdürebilir miyim?
Köpeği avda kullanacaksam, yaralanma riskini ve veteriner masraflarını göze alabilir miyim?
Köpeğin mama, aşı, parazit ve bakım masraflarını yıllarca karşılayabilir miyim?

İlan seçerken nelere bakılmalı?

Yavruyu annesiyle birlikte, yaşadığı ortamda görmeyi isteyin; babayı da görmeye çalışın.
Zağar'ın uluslararası şeceresi olmadığını bilin; şecere vaat eden ilanlarda belgenin hangi kuruluşa ait olduğunu sorun.
Ebeveynlerde topallama, eklem sorunu, deri ya da göz hastalığı geçmişi olup olmadığını sorun.
Yavrunun gözlerinin akıntısız, kulaklarının temiz ve kokusuz, tüyünün kepeksiz olduğuna bakın.
Aşı karnesini, iç-dış parazit uygulamalarını ve mikroçip kaydını görün; numarayı belgeyle karşılaştırın.
Yavru en az 8 haftalık olmadan ve sütten tamamen kesilmeden anneden ayrılmamalıdır (RSPCA); daha erken teslim teklif eden ilanlardan uzak durun.
Yetişkin av köpeği alıyorsanız kedilere, tavuklara ve diğer köpeklere tepkisini önceden öğrenin.
Görmeden kapora isteyen, kargoyla şehir dışına yavru gönderen ya da belge göstermekten kaçınan satıcılara para göndermeyin.

Zağar nereden sahiplenilir?

Zağar sahiplenmek için önce barınakları ve av köpeği sahiplendirme gruplarını kontrol edin. Irk özellikle Ege, Güney Marmara, Trakya ve Batı Akdeniz'in Yörük yörelerinde yetiştirildiği için bu bölgelerdeki yetiştiricilere ulaşmak daha kolaydır. Irkın kulüp kaydı ve uluslararası şeceresi bulunmadığından yavrunun ebeveynlerini ve yetiştirildiği ortamı kendi gözünüzle görmek önemlidir. İlan platformlarında ilanı verenin kimliğini, yavrunun belgelerini ve görüşme imkânını mutlaka doğrulayın.

Barınaklarda ve köylerde sahipsiz kalmış Zağar'lar ve Zağar melezleri yuva bekleyebilir. Avdan emekli olmuş yetişkin bir köpek, yavru dönemindeki yoğun eğitim yükü olmadan size uygun bir arkadaş olabilir.

İlgili rehberKöpek sahiplenme Barınaktan sahiplenme

Zağar sahiplenirken fiyatı neler etkiler?

Yavrunun yaşı, aşı, parazit ve mikroçip kayıtları
Ebeveynlerin av performansı ve av hattından gelme
Köpeğin av eğitimi almış olup olmaması
Renk (siyah ya da kahverengi/kestane)
Yetiştiricinin yöresi ve bilinirliği
Yavrunun yetiştirildiği koşullar ve sağlık durumu

Zağar çoğunlukla avcılar ve köylerdeki yetiştiriciler arasında el değiştirir; önce barınakları ve av köpeği sahiplendirme gruplarını kontrol edin, Zağar ve melezleri yuva bekleyebilir. Yavru alırken anne ve babayı görün, aşı karnesini ve mikroçip kaydını isteyin; ırkın uluslararası bir şecere sistemi olmadığını unutmayın.

Zağar fiyatı ve bakım maliyeti 2026

Zağar için yavru fiyatı, mama, kuaför ve veteriner kalemlerini kaynaklı verilerden tek tabloda topladık. Veteriner rakamları oda tarifelerindeki alt sınır (en az) ücrettir; muayene, anestezi ve ilaç ayrıca eklenir. Kaynağı olmayan hücreye "veri yok" yazdık, tahmin yapmadık.

Zağar bakım maliyeti kalemleri
Kalem	Tutar	Kaynak
Yavru fiyatı (ilan ve üretici sayfaları)	veri yok	En az üç tarihli kaynak bulunmadığı için yazılmadı
Kuru mama, kg fiyatı (ortanca)	425 ₺ / kg	71 köpek kuru maması, mağaza fiyatları
Aylık mama maliyeti	veri yok	Irka özgü günlük mama miktarı için kaynaklı veri yok; tutar mamanın paket tablosuna ve köpeğin kilosuna göre hesaplanmalı
Kuaför: köpek tıraş (orta ırk, 10–25 kg)	2.250 ₺ – 3.500 ₺ (ortanca 3.100 ₺)	4 işletme fiyatı
Kuaför: köpek banyo (orta ırk)	2.000 ₺ (ortanca 2.000 ₺)	2 işletme fiyatı
Karma aşı (doz)	1.700 ₺ – 2.000 ₺	Veteriner hekim odası 2026 alt sınır tarifeleri (İstanbul, Ankara, Eskişehir-Bilecik)
Kuduz aşısı (doz)	1.250 ₺ – 1.750 ₺	Veteriner hekim odası 2026 alt sınır tarifeleri (İstanbul, Ankara, Eskişehir-Bilecik)
Genel muayene	1.500 ₺ – 2.000 ₺	Veteriner hekim odası 2026 alt sınır tarifeleri (İstanbul, Ankara, Eskişehir-Bilecik)
Kısırlaştırma, dişi (orta ırk)	11.000 ₺ – 12.800 ₺	Veteriner hekim odası 2026 alt sınır tarifeleri (İstanbul, Ankara, Eskişehir-Bilecik)
Kısırlaştırma, erkek (orta ırk)	8.000 ₺ – 9.100 ₺	Veteriner hekim odası 2026 alt sınır tarifeleri (İstanbul, Ankara, Eskişehir-Bilecik)

Zağar hakkında sık sorulanlar

Zağar nereden gelir?

Zağar Türkiye'nin yerli bir av köpeğidir. Yılmaz ve Ertuğrul'a göre genellikle Trakya, Bursa, Uludağ'ın güneyi, Manisa ve İzmir Bozdağlar, Aydın Beydağı, Denizli, Muğla ve Afyon yörelerinde, özellikle Yörük kültürünün yaşatıldığı bölgelerde yetiştirilir. Özer (2021) de ırkın Ege'nin genelinde, Marmara'nın güneyinde ve Akdeniz'in kuzeybatısında yetiştirildiğini yazar.

Zağar ile Kopay aynı köpek mi?

Evet. Yılmaz ve Ertuğrul Zağar'ın Kopay, Kopoy, Tavşancı, İzsüren ve Çakır adlarıyla da anıldığını belirtir. Özer'in avcılarla yaptığı çalışmada da ırk Zağar (Kopay) diye geçer; avcılar arasında en yaygın adı Kopay'dır.

Zağar kaç kilo olur?

Yılmaz ve Ertuğrul'un tescil belgesine dayanarak verdiği değerlere göre ergin canlı ağırlık erkeklerde yaklaşık 19,5 kg, dişilerde 17,6 kg civarındadır. Bu değerler ortalamadır; ırkın uluslararası bir standardı olmadığı için kabul edilen bir alt ya da üst sınır yayımlanmamıştır.

Zağar boyu kaç cm?

Aynı kaynağa göre omuz yüksekliği erkeklerde yaklaşık 52,2 cm, dişilerde 48,8 cm'dir. Zağar orta boylu bir köpektir; aynı çalışmada omuz yüksekliği erkeklerde 63 cm civarında verilen Türk Tazısı'ndan daha kısa boyludur.

Zağar kaç yıl yaşar?

Kaynaklar bu konuda bir değer vermiyor. Zağar için yayımlanmış bir ömür çalışması bulamadık; ırk uluslararası kulüplerce tanınmadığı için ırk sağlık anketleri de yoktur. Ömrü en çok bakım, parazit koruması, kilo ve av sırasındaki yaralanma riski belirler; genel bilgi için köpek kaç yıl yaşar rehberimize bakabilirsiniz.

Zağar hangi renklerde olur?

Yılmaz ve Ertuğrul Zağar'da fenotip olarak siyah ve kahverengi (kestane) post renklerinin görüldüğünü yazar. Kaynaklar bu renklerdeki işaretlerin dağılımını ya da kabul edilmeyen renkleri ayrıntılı tarif etmez.

Zağar FCI tarafından tanınıyor mu?

Hayır. Zağar FCI, AKC ya da The Kennel Club tarafından tanınmaz; Özer (2021) ırkın FCI tarafından tescil edilmesinin önemine değinir. Buna karşılık Zağar, 25 Ağustos 2011 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 2011/36 sayılı Tebliğ ile Türkiye'nin yerli hayvan ırk tesciline eklenmiştir.

Zağar ne avlar?

Zağar kara avcılığında, özellikle tavşan ve yaban domuzu avında iz sürmek ve avı kovmak için kullanılır. Özer'in 1.325 yerli avcıyla yaptığı ankette katılımcıların yüzde 31,1'i tavşan, yüzde 43,5'i yaban domuzu, yüzde 44,5'i çakal ve tilki avında Kopay'ı tercih ettiğini söylemiştir.

Doğu Anadolu'daki Zağar ile bu Zağar aynı mı?

Hayır, ad aynı ama köpek farklıdır. Yılmaz ve Ertuğrul, Ardahan, Kars, Iğdır, Ağrı ve Erzurum'da bekçilik için yetiştirilen ufak yapılı Dikkulak köpeğinin bazı yörelerde Çivikulak ya da Zağar diye anıldığını yazar. Bu küçük tip ortalama 10 kg ve 28 cm civarındadır; bu sayfadaki iz süren av köpeği Zağar'dan ayrı bir yerel tiptir.

Zağar ile Türk Tazısı arasındaki fark nedir?

İkisi de Türkiye'nin yerli kovucu av köpeğidir, ama farklı çalışırlar. Özer'e göre Türk Tazısı avını görerek avlayan, ince yapılı ve uzun bacaklı bir köpektir; Zağar ise izci köpektir, avı burnuyla bulur. Yılmaz ve Ertuğrul'un verdiği ortalamalara göre Türk Tazısı erkeklerde 63 cm civarındayken Zağar 52 cm civarındadır. Ayrıntı için Türk Tazısı sayfamıza bakın.

Zağar apartmanda yaşar mı?

Önermiyoruz. Yılmaz ve Ertuğrul Zağar'ı hareketli bir köpek olarak tanımlar ve ırk geniş arazide iz sürmek için seçilmiştir. Küçük bir dairede yeterli hareket ve uyarım bulamayan bir av köpeği sıkılabilir; bahçeli bir ev, sağlam bir çit ve her gün uzun yürüyüşler daha uygundur.

Zağar ev köpeği olur mu?

Olabilir, ama koşulları vardır. Akıllı ve sadık yapısı onu ailesine bağlı bir köpek yapar; yine de her gün uzun yürüyüş, koku oyunları ve güvenli bir bahçe ister. Bir kokuya kapıldığında çağrıyı duymayabileceği için açık alanda tasmalı gezdirilmeli, evdeki kedi ve küçük hayvanlarla tanışması kontrollü yapılmalıdır.

Zağar çocuklarla anlaşır mı?

Kaynaklar bu konuda ölçüm yapmamıştır. Çocuklarla birlikte büyüyen, iyi sosyalleşmiş bir köpek aileye uyum sağlayabilir; ama orta boylu ve enerjik bir köpek oyun sırasında küçük bir çocuğu devirebilir. Küçük çocuklarla her zaman gözetim altında olmalıdır.

Zağar kedilerle anlaşır mı?

Temkinli olmak gerekir. Zağar tavşan gibi küçük hayvanları izleyip kovalamak için seçilmiş bir av köpeğidir; kaçan bir kedi bu içgüdüyü tetikleyebilir. Kaynaklar kedilerle uyumu ölçmemiştir; tanışmayı tasmalı ve kontrollü yapın, kedinin kaçabileceği yüksek yerler olsun.

Zağar'ın sağlık sorunları nelerdir?

Zağar'a özgü yayımlanmış bir sağlık çalışması bulamadık. Arazide çalışan bir av köpeği olarak kene, kum sineği ve yaralanma riskine daha çok maruz kalır; Atasoy ve arkadaşları (2010), ırkın yetiştirildiği Ege illerinde incelenen 300 sokak köpeğinin yüzde 9'unda leishmaniasis antikoru bulmuştur. Koruyucu önlemleri ve aşı programını veteriner hekiminizle planlayın.

Zağar nasıl beslenir?

Irka özgü bir beslenme çalışması yoktur; orta boy bir köpek için hazırlanmış dengeli bir mama, iş yüküne göre ayarlanan porsiyonla verilir. Av mevsiminde çalışan köpeğin ihtiyacı evde yaşayan köpekten fazladır. VCA'nın önerdiği gibi kaburgalar elle hissedilmeli, bel çizgisi görünmelidir; ayrıntılar köpek ne yer rehberimizde.

Zağar fiyatı neye göre değişir?

Fiyat; yavrunun yaşına ve aşı kayıtlarına, ebeveynlerin av performansına, köpeğin av eğitimi alıp almadığına, renge ve yetiştiricinin yöresine göre değişir. Biz fiyat tahmini yazmıyoruz. Barınaklarda ve sahiplendirme gruplarında yuva bekleyen Zağar'lar ve melezleri de olabilir.

Kaynaklar

Bu sayfa numaralı kaynaklardan derlendi ve veteriner hekimlerimiz tarafından incelendi.
Son güncelleme: 29 Ekim 2026 · Bu sayfa muayenenin yerini tutmaz; ilaç ve doz önerisi içermez.