Kedi böbrek yetmezliği: belirtiler, evreler, beslenme ve yaşam kalitesi

Böbrekler kanı süzerek atık maddeleri idrarla atar, vücudun su ve tuz dengesini korur, kan basıncını düzenler ve kan yapımını destekleyen hormon üretir. Böbrek dokusu zarar gördükçe bu görevler aksar ve atık maddeler kanda birikir [1][2].

Kedilerde iki durum ayrılır. Kronik böbrek hastalığı aylar ve yıllar içinde yavaş ilerler, geri döndürülemez ve özellikle yaşlı kedilerde çok yaygındır; yaşlı kedilerin önemli bir kısmında farklı derecelerde görülür [1][2]. Akut böbrek hasarı ise zehirlenme, idrar yolu tıkanması, enfeksiyon ya da ağır su kaybı sonucu günler içinde gelişir; acildir ama erken tedavi edilirse kısmen ya da tamamen düzelebilir [1].

Kronik böbrek hastalığının çoğu kedide kesin nedeni bulunamaz. Yaşlanma, kalıtsal böbrek kistleri (bazı İran ve İran kökenli kedilerde), geçirilmiş böbrek enfeksiyonları, böbrek taşları, yüksek tansiyon ve bazı bağışıklık hastalıkları rol oynayabilir [1][2].

Böbreklerin büyük bir yedek kapasitesi vardır; bu yüzden belirtiler çoğu zaman böbrek dokusunun büyük bölümü kaybedildikten sonra ortaya çıkar. İlk fark edilen işaret genellikle su kabının daha sık boşalması ve kum kabında idrar topaklarının büyümesidir [1][2].

Hastalık ilerledikçe kanda biriken atıklar mide bulantısı, iştahsızlık, kusma, ağızda kötü koku ve ağız yaraları yapar. Kedi kilo kaybeder, kasları erir, tüyleri matlaşır ve dağınıklaşır; kansızlık geliştikçe halsizleşir ve daha çok uyur [1][2].

Yüksek tansiyon böbrek hastalığına sık eşlik eder ve gözlerde ani görme kaybına, ağır vakalarda beyinle ilgili belirtilere yol açabilir. Gözbebeklerinin büyüyüp ışığa tepki vermemesi ya da kedinin eşyalara çarpması acil muayene gerektirir [1].

Tanı kan ve idrar testleriyle konur. Kanda kreatinin, üre ve SDMA gibi değerler böbrek süzme gücünü gösterir; idrar yoğunluğu böbreğin idrarı ne kadar yoğunlaştırabildiğini, idrarda protein ölçümü ise hastalığın ilerleme riskini gösterir. Kan basıncı ölçümü ve gerekirse ultrason da değerlendirmenin parçasıdır [1][2].

Veteriner hekimler hastalığı Uluslararası Böbrek İlgi Derneği'nin (IRIS) dört evreli sistemiyle sınıflandırır. Evre, kandaki değerlere göre belirlenir; idrarda protein ve kan basıncı ise alt evre olarak eklenir. Evre, tedavinin ve diyetin ne zaman ve nasıl başlanacağına yön verir [3].

Yedi yaşından büyük kedilerde yıllık, on yaşından sonra ise yılda iki kez kan ve idrar kontrolü, hastalığı belirti çıkmadan yakalamanın en iyi yoludur. Yaşlı kedi bakımı rehberi bu kontrolleri ayrıntılı anlatır [2].

Kronik böbrek hastalığı tedavi edilip tamamen geçirilemez; amaç ilerlemeyi yavaşlatmak, kediyi rahat ettirmek ve komplikasyonları kontrol etmektir. Tedavi her kedi için evreye ve bulgulara göre veteriner hekim tarafından planlanır [1][2].

Böbrek diyeti, en güçlü kanıta sahip adımdır: fosforu ve proteini kontrollü, su ve bazı yağ asitleri yönünden zengin bu diyetler kedilerin daha uzun ve daha iyi yaşamasıyla ilişkilendirilmiştir. Diyete geçiş birkaç hafta içinde, eski mamayla karıştırarak yavaş yapılır; kedi yemiyorsa aç bırakılmaz, çünkü yememek kediler için ayrı bir tehlikedir [1][2].

Su desteği de çok önemlidir. Islak mama, mamaya su eklemek, birden fazla su kabı ve su pınarı su alımını artırır; ileri evrelerde hekim, deri altı sıvı verilmesini önerebilir ve bunu evde nasıl yapacağınızı öğretir. Su içirme yolları için kedi su içmiyor rehberine bakabilirsiniz [2].

Bunun yanında yüksek tansiyon, idrarda protein, bulantı, iştahsızlık, kansızlık ve kandaki fosfor ya da potasyum dengesizliği için ilaçlar gerekebilir. Bu ilaçların türü ve miktarı kan testlerine göre hekim tarafından ayarlanır; insan ilaçları ve bitkisel ürünler, özellikle ağrı kesiciler, böbreğe ek zarar verebileceği için hekime danışmadan verilmez [1].

Böbrek hastası kedinin bakımında küçük günlük alışkanlıklar büyük fark yaratır. Kediyi düzenli tartmak, iştahını ve su tüketimini izlemek, değişiklikleri erkenden hekime bildirmek tedavinin zamanında ayarlanmasını sağlar [2].

Kediler çok su içtikleri için kum kabı daha sık dolar; kabı her gün temizlemek ve ulaşması kolay bir yerde tutmak önemlidir. Yaşlı ve eklem ağrılı kediler için kenarı alçak kaplar tercih edilir. Isınmayı seven bu kediler için sıcak, sessiz bir yatak, stresi azaltan sabit bir düzen ve rahat ulaşılan su ve mama kapları yaşam kalitesini artırır [2].

Kedinin iştahı azaldığında mamayı hafifçe ılıtmak, küçük porsiyonları gün içine yaymak ve sessiz bir köşede beslemek yemeyi kolaylaştırabilir. Bulantı ya da ağız yarası varsa kedi mamaya yaklaşıp vazgeçebilir; bu davranış hekime anlatılır, çünkü bulantı ilaçla kontrol edilebilir. Kedinin keyifle yaptığı şeyleri, örneğin güneşlenmeyi, pencereden bakmayı ve kısa oyunları sürdürebilmesi yaşam kalitesinin iyi bir göstergesidir.

Yaşa bağlı kronik böbrek hastalığını tamamen önlemenin bir yolu yoktur, ama erken yakalamak ve böbreği koruyan alışkanlıklar mümkündür. Düzenli kan ve idrar kontrolü, yeterli su alımı, sağlıklı kilo ve diş sağlığı genel sağlığı destekler [1][2].

Akut böbrek hasarına yol açan nedenler ise büyük ölçüde önlenebilir. Zambak türleri, antifriz, bazı insan ağrı kesicileri, üzüm ve kuru üzüm gibi maddeler kediler için böbrek zehiridir; zehirli yiyecekler rehberi tehlikeli maddeleri listeler. Erkek kedide idrar yolu tıkanması da böbreği hızla bozar; kedide idrar yolu sorunları rehberindeki acil işaretlerde beklenmez [1].