İçeriğe geç

İvesi

Diğer adları: İvesi koyunu, Awassi, Avesi

SütçüSıcağa dayanıklıYağlı kuyruklu

İvesi, Güneydoğu Anadolu'da yetiştirilen, süt verimi öncelikli, yağlı kuyruklu bir yerli koyun ırkıdır. Sıcak ve kurak iklime çok iyi uyum sağlar, uzun mesafe yürüyebilir ve analık içgüdüsü gelişmiştir. Tarım ve Orman Bakanlığı verilerine göre laktasyonda ortalama 172 kg süt verir; yağışlı ve nemli bölgelerde ise uyum güçlüğü çeker.

Köken
Orta Doğu; Türkiye'de Güneydoğu Anadolu (HAYGEM)
Kullanım
Kombine, süt verimi öncelikli; et ve yapağı da verir
Ağırlık
Ergin koç 74 kg, koyun 50 kg (HAYGEM)
Görünüş
Beyaz-krem gövde; baş sarı-kahve, siyah ya da beyaz; yağlı kuyruk
Süt
Laktasyonda 172 kg, 185 gün (HAYGEM)
İklim
Sıcak ve kurak iklime çok iyi uyum; nemli bölgelerde güçlük
İvesi

İvesi nasıl bir çiftlik hayvanı?

İvesi, Türkiye'de ağırlıkla Güneydoğu Anadolu Bölgesi'nde yetiştirilen yerli bir koyun ırkıdır. Uluslararası literatürde Awassi adıyla bilinir ve Orta Doğu'nun geniş bir bölümüne yayılmıştır. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı'nın (HAYGEM) Yerli Koyun Irkları yayını ırkın verim yönünü "kombine, süt verim öncelikli" olarak tanımlar; yani İvesi et ve yapağı da verir ama asıl değeri sütündedir. Aynı yayın İsrail İvesilerinin kökeninin Anadolu İvesisi olduğunu belirtir; dünyanın yüksek verimli sütçü İvesi hatlarından biri bu ırkın Anadolu'daki atalarına dayanır.

Görünüşü kolay tanınır. Bakanlığa göre vücut sağlam ve orta yapılı, süt tipine uygun, ince fakat sağlam kemiklidir. Vücut beyaz-krem renklidir; baş ise kirli sarı-kahverengi, siyah ya da beyaz olmak üzere üç farklı renkte olabilir ve çoğunlukla alında beyaz bir leke bulunur. İvesi yağlı kuyrukludur: büyük, yağlı esas kuyruk kitlesinin üzerinde yağsız bir parça, yağlı bölümün altında da ortaya kadar uzanan çıplak bir oyuk vardır. Koçlarda boynuzlar geriye ve aşağıya doğru helezonidir; boynuzsuz ya da hilal boynuzlu koçlara da rastlanır. Koyunların yaklaşık yüzde 10'unda zayıf boynuz görülür.

İvesinin en büyük gücü iklim uyumudur. Bakanlık ırkın sıcak ve kurak iklim koşullarına çok iyi uyum sağladığını, bu koşullarda uzun mesafeleri yürüyebildiğini ve 40–45 °C'yi bulan sıcak, kurak çöl şartlarında bile sürü koyunculuğu şeklinde yetiştirilebildiğini yazar. Değişik çevrelere uyum yeteneğinin yüksek ve sürü içgüdüsünün gelişmiş olması, Bakanlığa göre İvesinin diğer sütçü ırklara üstünlüğüdür. Uludağ Üniversitesi'nde Eskişehir'de yürütülen bir doktora çalışması da (Üstüner, 2007) iki yıl boyunca sürüde önemli bir sağlık sorunu görülmediğini ve ırkın Orta Anadolu'ya iyi uyum sağladığını bildirir.

Verim değerleri koşula göre değişir; bu yüzden rakamları kaynaklarıyla veriyoruz. Bakanlık İvesi koyununda laktasyon süt verimini 172 kg, laktasyon süresini 185 gün, yapağı verimini 2,5 kg ve kuzu verimini 1,1 olarak verir. Ergin canlı ağırlık koçta 74 kg, koyunda 50 kg; doğum ağırlığı erkek kuzuda 4,6 kg, dişide 4,4 kg'dır. Eskişehir'deki çalışmada düzeltilmiş laktasyon süt verimi 196,5 kg, laktasyon süresi 184,3 gün, kirli yapağı verimi 2.543 g bulunmuş; doğum başına kuzu sayısı 1,20 ve ikiz doğum oranı yüzde 20,3 olarak saptanmıştır.

Irkın zayıf yanı da açıktır: Bakanlık İvesinin yağışlı ve nemli bölgelerde uyum güçlüğü çektiğini not eder. Geleneksel olarak göçer sistemde, yetersiz mera ve basit, düşük maliyetli ağıllarda yetiştirilebilen bir ırktır; beslenme kış dışında mera ve anız otlatmasına dayanır, kışın ağırlıkla saman ve az miktarda dane yemle desteklenir. Büyük ölçekte de yetiştirilir: Anadolu Ajansı'na konuşan Ceylanpınar Tarım İşletmesi yetkilisi, Aralık 2025'te işletmedeki İvesilerden bir yılda yaklaşık 4.200 ton süt elde edildiğini ve o sezon yaklaşık 60 bin İvesi kuzusunun doğduğunu söylemiştir.

Biz bu sayfada İvesinin kökenini, görünüşünü, süt ve et verimini, ağıl ve mera ihtiyacını, beslenmesini, sık görülen sağlık risklerini ve damızlık alırken dikkat edilecekleri kaynaklarıyla anlatıyoruz. Diğer yerli koyun ırklarıyla karşılaştırmak isteyenler Akkaraman, Morkaraman, Kıvırcık, Sakız koyunu ve Karacabey Merinosu sayfalarımıza; bütün çiftlik hayvanları için çiftlik hayvanları sayfamıza bakabilir.

İvesi özellikleri

İvesi temel özellikleri
Yayılma alanıGüneydoğu Anadolu Bölgesi [1]
Verim yönüKombine, süt verim öncelikli [1]
RenkVücut beyaz-krem; baş kirli sarı-kahverengi, siyah ya da beyaz; çoğunlukla alında beyaz leke [1]
KuyrukYağlı kuyruk; esas kitlenin üzerinde yağsız bir parça ve altta çıplak oyuk [1]
BoynuzKoçlarda geriye-aşağı helezoni; boynuzsuz ve hilal boynuzlu koçlar da var; koyunların ~%10'unda zayıf boynuz [1]
Cidago yüksekliğiErkek 66 cm, dişi 65 cm [1]
Ergin canlı ağırlıkKoç 74 kg, koyun 50 kg [1]
Doğum ağırlığıErkek 4,6 kg, dişi 4,4 kg [1]
Laktasyon süt verimi172 kg; laktasyon süresi 185 gün [1]
Süt verimi (Eskişehir çalışması)Düzeltilmiş 196,5 kg, 184,3 gün [2]
Yapağı verimi2,5 kg [1]
Kuzu verimi1,1 (Bakanlık); doğum başına 1,20 ve ikiz oranı %20,3 (Eskişehir çalışması) [1]
Damızlık yaşı18 ay [1]
Günlük canlı ağırlık artışı264 g [1]
İklim uyumuSıcak ve kurak iklime çok iyi uyum; 40–45 °C'de yetiştirilebilir; yağışlı ve nemli bölgelerde uyum güçlüğü [1]

İvesi karakteri

Bakanlık İvesinin sürü içgüdüsünün gelişmiş, analık içgüdüsünün güçlü olduğunu ve uzun mesafeleri yürüyebildiğini yazar. Bu özellikler ırkın geleneksel göçer ve yarı göçer sürü düzenine neden bu kadar iyi uyduğunu açıklar: sürü dağılmadan birlikte hareket eder, çobanın yönetimi kolaylaşır, koyunlar kuzularına iyi bakar. Analık içgüdüsü kuzu kayıplarını azaltan önemli bir avantajdır. Sağım yapılan bir ırk olduğu için koyunların her gün ellenmeye, sağım yerine girip çıkmaya alışması da önemlidir; sakin bir rutin ve aynı saatlerde sağım hem hayvanın stresini hem süt kaybını azaltır. Bir sürü hayvanı olan İvesi tek başına tutulmaya uygun değildir; yalnız bırakılan koyun huzursuzlanır.

  • Süt verimi
  • Et verimi
  • Sıcağa dayanıklılık
  • Neme dayanıklılık
  • Sürü içgüdüsü

Ölçekler ırk birlikleri, Bakanlık ve üniversite kaynaklarındaki tanımlardan editoryal olarak derlenir; her hayvan kendine özgüdür.

İvesi renkleri

Aşağıdaki 3 rengin hepsi ırk standardında kabul edilir.

  • Beyaz-krem gövde, kirli sarı-kahverengi baş

    Bakanlığın saydığı üç baş renginden biridir; gövde beyaz-krem kalır, alında çoğunlukla beyaz bir leke bulunur.

  • Beyaz-krem gövde, siyah baş

    Baş siyahtır; kulak ve burunda lekeler, ayaklarda pigmentasyon görülebilir (HAYGEM).

  • Beyaz baş

    Başın da beyaz olduğu İvesiler vardır; Bakanlık bunu ırkın üç baş renginden biri olarak sayar.

Kendini bul

İvesi kime uygun?

Üretici ve hobi yetiştiricisi gözüyle baktık. Hangi durumdasın? Seç; sayfanın devamında senin için küçük notlar çıksın.

Uygun3 durum

  • Süt için koyun yetiştirmek istiyorum

    Verim yönü süt önceliklidir; Bakanlık laktasyonda 172 kg süt verdiğini yazar.

    Çok soruluyor
  • Sıcak ve kurak bir bölgedeyim

    Sıcak ve kurak iklime çok iyi uyum sağlar; 40–45 °C'de bile yetiştirilebilir.

  • Mera ve anıza dayalı, az masraflı bir sürü kuracağım

    Yetersiz mera ve basit ağıllarda da yetiştirilebilen kanaatkâr bir ırktır.

Dikkat ister2 durum

  • Bahçemde birkaç koyun beslemek istiyorum

    Sürü içgüdüsü güçlüdür; sağım, kayıt ve sürü sağlığı bilgi ister.

  • Asıl amacım et için kuzu

    Kombine bir ırktır ama öne çıkan verimi süttür.

Uygun değil1 durum

  • Yağışlı ve nemli bir bölgedeyim

    Bakanlık yağışlı ve nemli bölgelerde uyum güçlüğü çektiğini yazar.

Kısaca

Kimler için ideal: İvesi, Güneydoğu Anadolu gibi sıcak ve kurak bölgelerde süt için koyun yetiştirenler, mera ve anıza dayalı düşük girdili sürü düzeni kuranlar, analık içgüdüsü güçlü ve uzun yürüyüşe dayanıklı bir ırk arayan üreticiler için uygundur. Uygun koşullarda Orta Anadolu'ya da uyum sağladığı gösterilmiştir.

Kimler için zor: Yağışlı ve nemli bölgelerde yetiştirilmesi zordur. Yalnız et için hızlı büyüyen kuzu isteyenler, tek başına birkaç koyunu bahçede tutmak isteyenler ve sağım işine zaman ayıramayacak olanlar için doğru seçim değildir.

İvesi evde bakımı zor mu?

Ev hayatı panosu: kaynaklardaki değerlendirmelerden. “Kime uygun?” bölümünde seçtiğin durumla ilgili gösterge vurgulanır.

Bakım zorluğuOrta
Apartman yaşamıUygun değil
Günlük egzersizHer gün merada otlatma ve yürüyüş

İvesi bir sürü ve mera hayvanıdır; bakımı ağıl, mera, sağım ve sürü sağlığı düzeni gerektirir. Bakanlığa göre ırk yetersiz mera, barınak ve bakım koşullarında da yetiştirilebilir; ama bu, verimin korunacağı anlamına gelmez. Bakanlığın Koyun Yetiştiriciliği yayını ağıllarda ergin koyun ve koç başına 2,0 m², toklu başına 1,4 m², kuzu başına 0,7 m² taban alanı, doğum yapacak koyunlar için hayvan başına 2,5 m² alan ve koyun başına günde 10 litre su hesaplanmasını önerir. Rutubetli, havasız ve kalabalık ağıllar hastalığa zemin hazırlar.

Bir ya da iki koyunu evin bahçesinde tutmak İvesi için doğru bir düzen değildir: sürü içgüdüsü güçlü bir ırktır, sağımı ve kuzulaması bilgi ister, ayrıca hayvanların kulak küpesiyle kayıt altına alınması gerekir. Küçükbaş hayvanların tanımlama ve kayıt kuralları zaman zaman değiştiği için başlamadan önce il/ilçe tarım ve orman müdürlüğünden güncel durumu doğrulayın. Nemli ve yağışlı bir bölgede yaşıyorsanız ırkın burada uyum güçlüğü çektiğini de hesaba katın.

İvesi bakımı

Ağıl ve alanSürekli

Ergin koyun başına 2,0 m², toklu 1,4 m², kuzu 0,7 m² taban alanı; kuru, havadar ağıl (HAYGEM).

KırkımYılda bir

Aydınlık, temiz ve rüzgârsız bir yerde; önce koçlar, gebe koyunlar sona bırakılır (HAYGEM).

Aşı ve parazitYıllık program

Veteriner hekimle hazırlanan yıllık aşı programı; şap, koyun-keçi vebası, brusella, çiçek gibi hastalıklarda Bakanlık programına uyulur.

Sağım hijyeniHer sağımda

Temiz eller ve kaplar, aynı saatlerde sakin sağım; meme sağlığı süt veriminin temelidir.

Ağıl ve barınak

Sürekli

Bakanlığın Koyun Yetiştiriciliği yayını ağıllarda ergin koyun ve koç başına 2,0 m², 6–12 aylık toklu başına 1,4 m², 0–6 aylık kuzu başına 0,7 m² taban alanı önerir. Doğum yapacak her 10 koyun için hayvan başına 2,5 m² doğum bölmesi, her 50 koyuna da en az 2 m² revir ayrılması önerilir. Doğal havalandırma için 1 m² ağıl taban alanına 1,0–2,0 cm² baca açıklığı hesaplanır. Yayın, yeterli taban alanı ve havalandırması olmayan rutubetli ağıllarda hastalıkların arttığını vurgular. İvesi basit ağıllarda da yaşayabilir ama kuru, cereyansız ve havadar bir barınak verimi korur.

Mera ve otlatma

Mevsime göre

Bakanlığa göre İvesinin beslenmesi kış dışında mera ve anız otlatmasına dayanır. Koyun Yetiştiriciliği yayını ağıldan meraya geçerken ani yem değişikliği yapılmamasını, geçişin en az bir haftaya yayılmasını ve yem değişikliği, mera geçişi ve anız dönemlerinde enterotoksemiye karşı aşılama yapılmasını önerir. Yağışlı, soğuk ve kırağılı günlerde hayvanlar sabah erken meraya çıkarılmamalı, çıkarılacaksa önce bir miktar kuru ot verilmelidir. Yazın 10.00–16.00 arasında koyunların serin gölgeliklere alınması önerilir.

Kırkım ve yapağı

Yılda bir

Bakanlığa göre İvesinin yapağı verimi yaklaşık 2,5 kg'dır. Koyun Yetiştiriciliği yayını kırkımın aydınlık, temiz, rüzgârsız ve geniş bir yerde yapılmasını, önce koçlardan başlanıp gebe koyunların en sona bırakılmasını önerir; kırkım aynı zamanda kusurlu hayvanların ayıklanması için bir fırsattır. Kırkım sırasında oluşan küçük kesikler temizlenmeli, hayvanlar kırkımdan hemen sonra soğuğa ve yağmura bırakılmamalıdır.

Koç katımı ve kuzulama

Yıllık döngü

Bakanlık İvesinin damızlıkta kullanılma yaşını 18 ay olarak verir. Koyun Yetiştiriciliği yayını koç katımının 5–7 hafta sürmesini, koyunlarda gebelik süresinin 145–155 gün (ortalama 5 ay) olduğunu belirtir. Yeni doğan kuzunun doğumdan sonraki ilk saatlerde ağız sütü (kolostrum) alması hayati önemdedir; yayın, ağız sütündeki koruyucu maddelerin en yüksek düzeyde ilk 2 saatte bulunduğunu ve kuzu bağırsağından emiliminin 24. saatten sonra büyük ölçüde azaldığını vurgular. İvesinin gelişmiş analık içgüdüsü bu dönemde büyük avantajdır.

Sağım ve meme sağlığı

Laktasyon boyunca

İvesi sütçü bir ırktır; Bakanlık memenin yüksek süt verimine uygun bezel yapıda, meme başı formunun ise değişken olduğunu yazar. Sağım yerinin, ellerin ve kapların temiz olması, sağımın her gün aynı saatlerde ve sakin yapılması meme iltihabı riskini azaltır. Memede sertlik, ısı artışı, sütte pıhtı ya da renk değişimi görürseniz o koyunun sütünü ayırın ve veteriner hekiminize danışın.

İvesi beslenme ilkeleri

Ana sütü ve sürekli su

Kuzunun yaşamının ilk saatlerinde yeterli ağız sütü alması gerekir. Bakanlığın Koyun Yetiştiriciliği yayını ağız sütünün normal süte göre iki kat kuru madde, üç kat mineral içerdiğini ve koruyucu maddelerin en yüksek düzeyde ilk 2 saatte bulunduğunu belirtir; kuzu emmiyorsa başka bir koyundan ya da önceden saklanmış ağız sütüyle beslenmesi önerilir. Eskişehir'deki çalışmada İvesi kuzularının düzeltilmiş ağırlıkları doğumda 4,52 kg, 60. günde (sütten kesim) 17,34 kg, 120. günde 29,14 kg olarak ölçülmüştür. Kuzular bu dönemde kuru ot ve kuzu yemine kademeli olarak alıştırılır.

İvesi eğitimi

Koyunda eğitim, sürünün çobanı ve köpeği izlemesi, sağım yerine sakin girip çıkması ve ellenmeye alışmasıdır. Bakanlık İvesinin sürü içgüdüsünün gelişmiş olduğunu yazar; bu, sürünün dağılmadan birlikte hareket etmesini sağlar ama tek bir koyunu ayırmayı zorlaştırabilir. Sağım ve muayene için hayvanları dar bir geçitten ya da bölmeden geçirmek, kovalamaktan çok daha az stres yaratır.

Bakanlığın Koyun Yetiştiriciliği yayını ürkme, kaçınma ve aşırı tepkinin hayvan refahı ve verim için sorun olduğunu, koç katımı, kırkım, aşılama ve sağım gibi işlerin sakin bir düzende yapılmasının önemini vurgular. Aynı saatte yemleme ve sağım, sürüde alışkanlık oluşturur.

Öncelik sırası

  1. Sağım yerine aynı saatte sakin giriş-çıkış
  2. Muayene ve küpeleme için geçit ve bölme kullanma
  3. Kuzuları erken yaşta ellenmeye alıştırma
  4. Yeni hayvanları sürüye kademeli katma
  5. Çoban köpeğiyle sakin sürü yönetimi

İvesi egzersiz ve oyun

Günlük ihtiyaç Her gün merada otlatma ve yürüyüş

İvesi için hareket, merada otlamak ve yürümektir. Bakanlık ırkın sıcak ve kurak koşullarda uzun mesafeleri yürüyebildiğini, göçer sistem içinde yetiştirildiğini yazar. Sürekli kapalı ağılda tutulan koyunlarda tırnak uzaması, ayak sorunları ve kondisyon kaybı daha sık görülür. Merada gölgelik ve su noktası olması, yazın öğle saatlerinde hayvanların serin bir yerde dinlendirilmesi önemlidir.

Sevdiği oyunlar

  • Meralarda günlük otlatma
  • Anız otlatması
  • Gölgelikli dinlenme alanı
  • Kuru ve geniş gezinti padoku

İvesi çocuklarla ve diğer hayvanlarla

Çocuklarla

İvesi sürüleri genellikle sakin hareket eder, ama koçlar özellikle aşım döneminde vurabilir; çocukların koç bölmesine girmemesi gerekir. Kuzularla temas sonrası ellerin sabunla yıkanması, çiğ sütün içilmemesi önemlidir; brusella gibi bazı hastalıklar insana bulaşabilir.

Kedilerle

Kediler ağıl çevresinde genellikle sorun yaratmaz; ama yem depolarını ve yeni doğan kuzuların bölmesini temiz tutmak gerekir.

Köpeklerle

Eğitimli çoban köpekleri sürü yönetimine yardım eder. Eğitimsiz ya da başıboş köpekler koyunları kovalayıp yaralayabilir, gebe koyunlarda yavru atmaya yol açabilir; sürüyü bu köpeklerden koruyun.

Sağlık: dikkat edilmesi gerekenler

İvesiye özgü bilinen kalıtsal bir hastalık kaynaklarda öne çıkmaz; Eskişehir'deki iki yıllık çalışmada sürüde önemli bir sağlık sorunu görülmemiş, ölüm ve zorunlu kesim oranı toplamda yüzde 8,2 olmuştur (Üstüner, 2007). Bununla birlikte bütün küçükbaşlar için geçerli riskler İvesi için de geçerlidir. Bakanlığın Koyun Yetiştiriciliği yayını, aşının hastalık bulaşmadan önce, sürü sağlıklıyken ve işletme veteriner hekiminin hazırladığı yıllık program çerçevesinde yapılmasını; şap, koyun-keçi vebası, brusella ve çiçek gibi salgın ve zoonoz hastalıklara karşı Bakanlık programına mutlaka uyulmasını öngörür. Yayın, gebeliğin ilk 5–7 haftasında zorunlu olmadıkça aşı yapılmamasını, kuzuların ilk aylarda daha çok ağız sütüyle gelen bağışıklıkla korunduğunu ve bu yüzden anaların aşılanmasının önemli olduğunu vurgular. Merck Veteriner El Kitabı gebelik toksemisinin gebeliğin son döneminde yetersiz beslenen ve çoklu kuzu taşıyan koyunlarda görüldüğünü yazar. Brusella insana da bulaşabildiği için çiğ süt ve düşük atıklarla temasta dikkatli olun. Biz bu sayfada ilaç adı ya da doz vermiyoruz; aşı ve tedavi uygulamaları yalnız veteriner hekimin kararıyla yapılmalıdır.

Enterotoksemi

Bakanlık yem değişikliği, mera geçişi ve anız dönemlerinde koyunların enterotoksemiye karşı mutlaka aşılanmasını önerir; ani yem değişikliği riski artırır.

Gebelik toksemisi

Merck'e göre gebeliğin son haftalarında yetersiz beslenen ya da çoklu kuzu taşıyan koyunlarda görülür; halsizlik, iştahsızlık ve sinirsel belirtilerle seyreder.

Salgın ve zoonoz hastalıklar

Bakanlık şap, koyun-keçi vebası, brusella ve çiçek gibi hastalıklara karşı ülkesel aşı programına uyulmasını şart koşar.

Meme iltihabı

Sütçü bir ırkta sağım hijyeni önemlidir; memede sertlik, ısı ve sütte değişim görülürse veteriner hekime danışılır.

Nemli iklim

Bakanlık İvesinin yağışlı ve nemli bölgelerde uyum güçlüğü çektiğini yazar; kuru ve havadar ağıl önemlidir.

İvesi sahiplenmeden önce

İvesiyi yalnız süt verimi için değil, bölgeniz ve işletme düzeniniz bu ırka uyduğu için seçin. Aşağıdaki sorulara dürüstçe "evet" diyebiliyorsanız doğru yoldasınız.

Kendinize sorun

  • Bölgem sıcak ve kurak mı, yoksa yağışlı ve nemli mi?
  • Her gün sağım yapacak zamanım ve sağım düzenim var mı?
  • Koyun başına yeterli ağıl alanı ve havalandırma sağlayabilir miyim?
  • Yıl boyu mera ya da anız erişimim, kışın kaba yem stoğum var mı?
  • Yıllık aşı ve parazit programını veteriner hekimle planlayabilir miyim?
  • Kulak küpesi ve kayıt yükümlülüklerini yerine getirebilir miyim?

İlan seçerken nelere bakılmalı?

  • Hayvanları yerinde görün; hareketli, gözleri parlak, burun akıntısı olmayan koyunları seçin.
  • Memeyi elle kontrol edin: iki yarı simetrik, sertliksiz ve meme başları sağlam olmalı.
  • Kulak küpesi ve kayıt bilgilerinin hayvanla eşleştiğini kontrol edin.
  • Aşı geçmişini ve sürünün brusella ile şap durumunu sorun.
  • Tırnakları, dişleri ve kondisyonu kontrol edin; topal ya da çok zayıf hayvanlardan kaçının.
  • Süt verimi kaydı ya da soy bilgisi varsa isteyin; yoksa yüksek verim vaadine temkinli yaklaşın.
  • Yeni hayvanları sürüye katmadan önce ayrı tutup gözlemleyin.
  • Görmeden kapora isteyen satıcılardan uzak durun.

İvesi nereden sahiplenilir?

İvesi damızlığı bölgedeki kayıtlı yetiştiricilerden, koyun-keçi yetiştiricileri birliklerinin üyelerinden ve kamuya ait tarım işletmelerinin damızlık satışlarından temin edilebilir. Ceylanpınar gibi büyük İvesi sürüsü bulunan işletmelerin satış duyurularını takip edebilirsiniz. Satış koşulları ve hak sahipliği değişebildiği için güncel bilgiyi ilgili kurumdan alın.

Sürüsünü küçülten yetiştiricilerin sattığı yaşlı koyunları alırken yaşını dişlerinden kontrol edin, meme sağlığını ve son kuzulama geçmişini sorun.

İvesi sahiplenme ve sorumluluk

İvesi damızlığı alırken sağlıklı, kondisyonu iyi, memesi düzgün ve meme başları sağlam koyunları seçin; süt verimi kaydı varsa isteyin. Hayvanların kulak küpesi ve kayıt bilgilerini kontrol edin, aşı geçmişini ve sürünün brusella durumunu sorun. Yeni gelen hayvanları sürüye katmadan önce bir süre ayrı tutup gözlemleyin. Hayvan nakli ve kayıt kuralları değişebildiği için güncel durumu il/ilçe tarım ve orman müdürlüğünden doğrulayın.

İvesi hakkında sık sorulanlar

İvesi koyunu nereden gelir?

İvesi (Awassi) Orta Doğu kökenli bir ırktır ve Türkiye'de ağırlıkla Güneydoğu Anadolu'da yetiştirilir. Bakanlık İsrail İvesilerinin kökeninin Anadolu İvesisi olduğunu belirtir.

İvesi koyunu ne kadar süt verir?

Bakanlık İvesinin laktasyon süt verimini 172 kg, laktasyon süresini 185 gün olarak verir. Eskişehir'deki bir doktora çalışmasında düzeltilmiş verim 196,5 kg, süre 184,3 gün bulunmuştur. Gerçek verim besleme, yaş, bölge ve sağım düzenine göre değişir.

İvesi koyunu kaç kilo gelir?

Bakanlığa göre ergin canlı ağırlık koçta 74 kg, koyunda 50 kg'dır. Eskişehir çalışmasında koyunların aşım öncesi ağırlığı 58,74 kg ölçülmüştür. Cidago yüksekliği erkekte 66 cm, dişide 65 cm'dir.

İvesi koyunu nasıl tanınır?

Gövde beyaz-krem renklidir; baş kirli sarı-kahverengi, siyah ya da beyaz olabilir ve çoğunlukla alında beyaz bir leke vardır. Yağlı kuyruğunun üzerinde yağsız bir parça bulunur. Koçlarda boynuzlar geriye ve aşağıya helezonidir (HAYGEM).

İvesi koyunu kaç kuzu doğurur?

Bakanlık kuzu verimini 1,1 olarak verir. Eskişehir çalışmasında doğum başına kuzu sayısı 1,20, ikiz doğum oranı yüzde 20,3 bulunmuştur. Yani İvesi çoğunlukla tek kuzu doğurur.

İvesi sıcağa dayanıklı mı?

Evet. Bakanlığa göre İvesi sıcak ve kurak iklime çok iyi uyum sağlar ve 40–45 °C'yi bulan çöl şartlarında bile sürü koyunculuğu şeklinde yetiştirilebilir. Yine de yazın öğle saatlerinde gölgelik ve bol su gerekir.

İvesi her bölgede yetiştirilir mi?

Değişik çevrelere uyum yeteneği iyidir; Bakanlık soğuk karasal iklimde bile başarıyla yetiştirilebildiğini, Eskişehir çalışması da Orta Anadolu'ya iyi uyduğunu bildirir. Ancak Bakanlık yağışlı ve nemli bölgelerde uyum güçlüğü olduğunu belirtir.

İvesi et için uygun mu?

İvesi kombine bir ırktır ama verim yönü süt önceliklidir. Bakanlık günlük canlı ağırlık artışını 264 g olarak verir. Et için kuzu yetiştirenler de İvesiyi kullanır, ama ırkı öne çıkaran özellik süttür.

İvesi yapağısı ne işe yarar?

Bakanlık İvesinin yapağı verimini yaklaşık 2,5 kg olarak verir; Eskişehir çalışmasında kirli yapağı verimi 2.543 g bulunmuştur. Yapağı ırkın ana ürünü değildir; kaynaklar yapağı kalitesine dair ayrıntılı bir değer vermez.

İvesi ne zaman damızlıkta kullanılır?

Bakanlık İvesinin damızlık yaşını 18 ay olarak verir. Koyunlarda gebelik süresi 145–155 gün, ortalama 5 aydır (HAYGEM Koyun Yetiştiriciliği).

İvesi koyunu ne yer?

Geleneksel düzende kış dışında mera ve anızla, kışın saman ve az miktarda dane yemle beslenir (HAYGEM). Sağım ve gebelik dönemlerinde besleme güçlendirilmeli, koyun başına günde yaklaşık 10 litre su hesaplanmalıdır.

İvesi koyunlarında hangi hastalıklar görülür?

İvesiye özgü bir hastalık öne çıkmaz; ama enterotoksemi, gebelik toksemisi, meme iltihabı ve şap, brusella, çiçek, koyun-keçi vebası gibi salgın hastalıklar bütün koyunlar için risktir. Aşı programını veteriner hekimle hazırlayın.

İvesi ile Akkaraman farkı nedir?

İkisi de yağlı kuyruklu yerli ırklardır. İvesinin verim yönü süt önceliklidir ve sıcak-kurak Güneydoğu'ya uyumludur. Akkaraman ise İç Anadolu'nun yaygın ırkıdır; ayrıntılar için ilgili sayfamıza bakabilirsiniz.

İvesi koyunu Türkiye'de nerede bulunur?

Bakanlığa göre ırkın yayılma alanı Güneydoğu Anadolu Bölgesi'dir. Ceylanpınar Tarım İşletmesi gibi büyük işletmelerde de geniş İvesi sürüleri yetiştirilir; işletme yetkilisi Aralık 2025'te bir sezonda yaklaşık 60 bin İvesi kuzusu doğduğunu söylemiştir.

İvesi bahçede tutulabilir mi?

İvesi bir sürü hayvanıdır; Bakanlık sürü içgüdüsünün gelişmiş olduğunu yazar. Bir-iki koyunu bahçede tutmak hayvan için uygun değildir; ayrıca kulak küpesi ve kayıt yükümlülükleri vardır. Güncel kuralları il/ilçe tarım ve orman müdürlüğünden doğrulayın.

Kaynaklar

  1. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı HAYGEM — Yerli Koyun Irkları (PDF)
  2. Üstüner, H. (2007). İvesi koyun ırkının Orta Anadolu Bölgesinde başlıca verim özellikleri ve adaptasyon kabiliyeti. Doktora tezi, Uludağ Üniversitesi
  3. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı HAYGEM — Koyun Yetiştiriciliği (PDF)
  4. Ekonomist (AA) — Türkiye'nin damızlık ambarı: hedef 4 bin 500 ton süt verimi (26.12.2025)
  5. MSD/Merck Veterinary Manual — Pregnancy Toxemia in Ewes and Does
  6. T.C. Tarım ve Orman Bakanlığı HAYGEM — Hayvan Hastalıkları ile Mücadele

Bu sayfa numaralı kaynaklardan derlendi ve veteriner hekimlerimiz tarafından incelendi.
Son güncelleme: 2 Kasım 2026 · Bu sayfa muayenenin yerini tutmaz; ilaç ve doz önerisi içermez.

Benzer çiftlik hayvanları

Keşfetmeye devam

Diğer çiftlik hayvanı ırkları (A–Z)

Çiftlik hayvanları rehberi

Bütün sayfalar: site haritası