Jersey

Jersey, Manş Denizi'ndeki Jersey Adası'nın ırkıdır; ada İngiliz Kraliyetine bağlı, Fransa kıyısına yakın küçük bir adadır. OSU, ırkın yaklaşık altı yüzyıldır saf olarak yetiştirildiğinin bildirildiğini yazar. Adada ırk saflığını korumak için 1789'da sığır girişi yasaklanmış, soy kütüğü 1866'da açılmıştır. Bugün Jersey dünyanın her yerinde yetiştirilir.

Günlük verim bakım, besleme ve laktasyon dönemine göre çok değişir. Türkiye'deki Karaköy TİGEM sürüsünde 305 günlük ortalama süt verimi 3.467 kg bulunmuştur (Ünalan ve Çankaya, 2010); bu, laktasyon boyunca ortalama günde yaklaşık 11 kg'a denk gelir. OSU, çoğu Jersey ineğinin bir laktasyonda vücut ağırlığının 13 katından fazla süt verdiğini yazar.

Jersey'in yıllık verimi işletmeden işletmeye değişir. Türkiye'de Karaköy TİGEM sürüsünün 1984–2007 kayıtlarında ortalama 305 günlük süt verimi 3.467 kg'dır. OSU'ya göre ortalama 410 kg ağırlığındaki bir Jersey, vücut ağırlığına oranla bütün ırklardan daha çok süt verir ve çoğu inek bir laktasyonda vücut ağırlığının 13 katını aşar. Sütün yağ ve protein oranı yüksektir.

Jersey sütü kuru madde bakımından zengindir; Wikipedia yağ oranını yüzde 4,84, protein oranını yüzde 3,95 olarak verir ve sütün kendine özgü sarımsı bir rengi olduğunu belirtir. Bu yüksek yağ oranı, Jersey sütünü tereyağı, kaymak ve peynir yapımı için değerli kılar. Süt fiyatını bileşime göre ödeyen mandıralarda bu özellik ek gelir sağlar.

OSU, Jersey ineklerinin ortalama 900 libre (yaklaşık 410 kg) geldiğini, ineklerin genellikle 360–545 kg, boğaların 545–815 kg arasında olduğunu yazar. Wikipedia inek ağırlığını 350–400 kg, cidago yüksekliğini 115–120 cm olarak verir. Bu ağırlıklarla Jersey, en küçük cüsseli süt ırklarından biridir ve daha az yem ve alanla yönetilebilir.

Jersey çok farklı iklimlere uyum sağlar; OSU, ırkın Danimarka'dan Avustralya'ya, Kanada'dan Güney Afrika'ya kadar yetiştirildiğini ve iri ırklardan sıcağa daha dayanıklı olduğunu yazar. Türkiye'de en bilinen sürüsü Samsun'daki TİGEM Karaköy Tarım İşletmesi'ndedir. Sıcağa dayanıklılığı ve iyi otlaması, ırkı ılık ve nemli kıyı bölgelerindeki mera işletmeleri için uygun kılar.

Damızlık Jersey, kayıtlı yetiştiricilerden, damızlık birliklerine üye işletmelerden ve kamu işletmelerinin damızlık satışlarından alınabilir. Hangi kaynaktan alınırsa alınsın hayvanın kulak küpesi, Hayvan Bilgi Sistemi kaydı, soy kütüğü ve verim kayıtları ile sağlık belgeleri istenmelidir. Bakanlık mevzuatına göre sığırların küpeli ve kayıtlı olması zorunludur; büyükbaş sevklerinde şap aşısı da aranır.

Jersey'in rasyonu kaliteli kaba yem, yani mera, kuru ot ve silaj üzerine kurulur; kesif yem ve mineral desteği süt verimine göre bir hayvan besleme uzmanıyla belirlenir. Bakanlık, küçük cüsseli ırklarda düvelerin günlük canlı ağırlık artışının 500 g'ı aşmamasını önerir. Kuru dönemde yağlanmayı önleyen ayrı bir rasyon uygulanır ve ani yem değişikliklerinden kaçınılır.

Süt sığırlarında verim karşılaştırması standart olarak 305 günlük laktasyon üzerinden yapılır; Türkiye'deki Karaköy TİGEM sürüsünde de ortalama 305 günlük verim 3.467 kg olarak hesaplanmıştır. Bakanlık, doğumdan önceki 55–60 günlük kuru dönemde ineklerin sağmaldan ayrılmasını önerir. Yani yılda bir buzağı hedefleyen bir Jersey ineği yaklaşık 10 ay sağılır.

Evet, Jersey iri süt ırklarına göre sıcağa daha dayanıklıdır (OSU, Wikipedia) ve çok farklı iklimlerde başarıyla yetiştirilir. Yine de Bakanlık, süt sığırlarında verim kaybının günlük ortalama sıcaklık 24 °C'ye ulaşınca başladığını ve yaz sıcağında laktasyon veriminin yüzde 25'e varan oranda düşebildiğini hatırlatır. Yazın gölge, havalandırma ve serinletme gerekir.

Evet, dikkat gerektirir. OSU, Jersey boğalarının yaygın sığır ırkları arasında en az uysal olanlar olarak bilindiğini ve 18 aylıktan büyük hiçbir süt boğasına güvenilmemesi gerektiğini vurgular; Wikipedia da boğaların öngörülemez ya da saldırgan olabildiğini yazar. İnekler ise genellikle sakin ve uysaldır. Boğa yerine suni tohumlama tercih edilebilir.

Merck Veteriner El Kitabı'na göre doğum çevresinde görülen süt humması Jersey ve Guernsey ırklarında daha sıktır; doğum öncesi ve sonrası kalkamama ve titreme acil belirtilerdir. Mastitis, şişkinlik ve topallık da süt işletmelerinin ortak sorunlarıdır. Koruyucu aşılar Bakanlığın şap ve brusella gibi resmî programlarıyla yapılır; tedavi yalnız veteriner hekim kararıyla uygulanır.

Jersey için tarihli ve kaynaklı bir fiyat verisi toplamadığımız için sayfamızda fiyat aralığı vermiyoruz. Damızlık sığır fiyatı yaşa, gebelik durumuna, soy kütüğüne, verim kayıtlarına ve sağlık belgelerine göre büyük farklılık gösterir. Satın almadan önce kayıtlı yetiştiricilerden ya da damızlık birliklerinden güncel teklif almanızı ve küpe ile kayıt belgelerini kontrol etmenizi öneriyoruz.