Tavşanın kaç ayağı var? Tavşan ayağının yapısı ve bakımı

Tavşanların dört ayağı vardır: iki ön ayak ve iki arka ayak. Tavşan da kedi, köpek ya da guinea pig gibi dört ayaklı bir memelidir; ama ön ve arka ayakları birbirinden belirgin biçimde farklıdır. Merck Veterinary Manual tavşanı yumuşak tüylü, uzun kulaklı, kısa kabarık kuyruklu ve zıplamak için yapılmış güçlü arka bacaklara sahip bir hayvan olarak tanımlar.

“Tavşan kaç ayaklı?” sorusunun bu kadar sık sorulmasının bir nedeni, tavşanın duruşudur. Otururken arka ayaklarını gövdesinin altına toplar, ön ayakları ise küçük ve kısa görünür; zıplarken de arka ayaklar öne fırlar. Bu yüzden özellikle çocuklar, tavşanı uzaktan izlerken ayak sayısını şaşırabilir. Bir başka neden de ayak tabanının tüyle kaplı olmasıdır: Tavşanın ayağına baktığınızda kedi ya da köpekteki gibi belirgin bir pati görmezsiniz.

Biz bu yazıda soruyu tek cümleyle geçmek yerine tavşan ayağının nasıl çalıştığını ve evde bu ayakları nasıl koruyacağınızı da anlatıyoruz; çünkü evcil tavşanlarda ayak sağlığı, bakımın en sık gözden kaçan konularından biridir.

Tavşanın ön ayakları kısa ve beş parmaklı, arka ayakları ise uzun, güçlü ve dört parmaklıdır. Veteriner hekim Natalie Antinoff'un egzotik hayvan anatomisi üzerine sunumunda ön bacakların beş, arka bacakların dört parmağı olduğu belirtilir. PDSA da çoğu tavşanın her ön ayağında beş, her arka ayağında dört tırnak bulunduğunu, toplamın 18 olduğunu yazar.

Hayır, tavşanların pati yastığı yoktur; ayak tabanını kedi ve köpekteki yastık yerine kalın, yoğun bir tüy tabakası korur. Antinoff'un anatomi notlarında tavşanda ayak yastığı olmadığı, tabanın kalın tüyle korunduğu belirtilir. House Rabbit Society de tavşanın ayak tabanının kedi ya da köpeğinki gibi yastıklı olmadığını vurgular.

Rabbit.org'da yayımlanan bir yazıda tavşanların ayak tabanında çok az ya da hiç yağ yastığı bulunmadığı, darbeye ve sürtünmeye karşı neredeyse tamamen bu tüy tabakasına güvendikleri anlatılır. Bu tüy yıprandığında ya da döküldüğünde altındaki deri doğrudan zeminle temas eder. House Rabbit Society'ye göre koruyucu tüy aşınırsa açıkta kalan bölgede iltihaplanma ya da nasır görülebilir.

Bu yapı, tavşanın ayak sağlığının büyük ölçüde zemine bağlı olduğu anlamına gelir. Doğada toprak ve çim üzerinde yaşayan bir hayvanın tabanı, evdeki kaygan ya da sert yüzeylere uygun değildir. Rabbit.org yazısı, ince tüylü bazı ırkların, özellikle Rex tavşanlarının bu nedenle ayak yaralarına daha yatkın göründüğünü de belirtir.

Tavşan, uzun ve güçlü arka ayaklarıyla yeri iterek zıplar; ön ayaklar ise inişte gövdeyi karşılar ve bir sonraki sıçrayışa hazırlar. Merck, tavşanın arka bacaklarının zıplamak için yapıldığını belirtir. Hızlanırken tavşan parmak uçlarına basar ve topuğunu kaldırır; RWAF'ye göre yavaş yürürken ise topuk yere yaslanır.

Evde bu hareketi sık sık görürsünüz: keyifli bir tavşan odada koşar, ani dönüşler yapar ve havaya sıçrar. Bu hareketlerin güvenle yapılabilmesi için tavşanın zemini kavrayabilmesi gerekir. Rabbit.org yazısı, ev tavşanının sağlıklı hareket edebilmesi için kaymayan, tabanı lastikli yumuşak paspas ya da halı gibi yüzeylere ihtiyaç duyduğunu anlatır. Kaygan zeminde tavşan hem kayıp düşebilir hem de bacak ve eklemlerini zorlayabilir.

Güçlü arka ayakların bir sonucu da tavşanın yanlış kucaklandığında çırpınarak kendine zarar verebilmesidir. Tavşanı kaldırırken arka ayaklarını mutlaka destekleyin ve çırpınıyorsa yere bırakın; Merck de her tavşanın kucakta tutulmaktan hoşlanmadığını hatırlatır.

Sore hocks, yani pododermatit, tavşanın topuk ve ayak tabanında oluşan bası yarasıdır; tüyün aşınıp derinin sert ya da kaygan zeminle sürekli temas etmesiyle başlar. RWAF bu durumu topuk ve ayak altlarında gelişen bası yaraları olarak tanımlar ve küçük bir yaranın bile çok hızlı biçimde apseye dönüşebileceği uyarısını yapar. Rabbit.org yazısı da tedavi edilmeyen ayak yaralarının kemik enfeksiyonu gibi ciddi sorunlara ilerleyebileceğini belirtir.

Nedenler birbirine bağlıdır. Rabbit.org'a göre desteksiz tel, ahşap, fayans ve muşamba gibi zeminler ayağın doğal esnemesine izin vermez; kaygan plastik tabanlı kafesler ise ayaklar ve eklemler için özellikle kötüdür. Fazla kilo ayağın yük taşımaya uygun olmayan bölgelerine baskı yapar; kalça ya da omurga ağrısı tavşanın duruşunu bozarak hassas bölgelere yük bindirir. RWAF uzamış tırnakların ağırlığı topuğa kaydırabileceğini de ekler.

Ayakları her gün kontrol etmenizi öneririz. RWAF'nin sıraladığı uyarı işaretleri şunlardır: olağandan kısa ya da seyrelmiş tüy, kibrit başından büyük tüysüz bir bölge, koyu pembe ya da kırmızı deri ve ağrı belirtisi. RWAF'ye göre topukta kibrit başı kadar küçük bir tüysüz alan normal kabul edilir.

Tavşan ayağı için en iyi zemin, doğadaki toprağa ve çime benzeyen, yumuşak, esneyen ve tırnakların tutunabildiği bir yüzeydir. RWAF iç mekânda veteriner polarını (vet bed) ya da çimi önerir, halıdan kaçınılmasını ve beton ya da parke taşı gibi sert yüzeylerin uzun süreli kullanım için uygun olmadığını belirtir. Rabbit.org yazısı da ev tavşanı için tabanı lastikli, kaymayan yumuşak pamuklu paspasları önerir.

Barınma alanına yoğun ve yumuşak saman ya da ot yatak serin ve alanı haftada birkaç kez temizleyin; RWAF de bunu önerir. Islak ve kirli yatak tüyün yıpranmasını hızlandırır. Tel tabanlı bir kafes kullanıyorsanız Rabbit.org'a göre tel ancak düzgün destekleniyorsa ve üzerinde temiz bir tuvalet kabı ile yumuşak yatak bulunuyorsa kabul edilebilir; biz tavşanın tüm zamanını tel üzerinde geçirmemesini öneririz.

Sağlıklı kilo da zemin kadar önemlidir. Doğru beslenme ayaklara binen yükü azaltır; ot ağırlıklı beslenmenin temelleri için tavşan ne yer rehberimize göz atın. RWAF tavşanın düzenli olarak tartılmasını önerir.

Tavşanın tırnakları, zemine ve tavşanın hareketine bağlı olarak genellikle dört ile sekiz haftada bir, yalnız ucu alınarak kesilir; House Rabbit Society bu aralığı olağan kabul eder. Kesimde amaç, tırnağın içindeki kan damarı ve sinir içeren canlı bölgeye (kanlı kısım) dokunmamaktır. PDSA'ya göre açık renkli tırnaklarda bu bölge pembe ya da kırmızı görünür ve kanlı kısmın birkaç milimetre uzağından kesmek gerekir.

Koyu renkli tırnaklarda PDSA başka bir tırnağı rehber almayı, bütün tırnaklar koyuysa veteriner hekime danışmayı önerir; House Rabbit Society arkadan ışık tutmanın kanlı kısmı görmeyi kolaylaştırdığını belirtir. PDSA tavşana özel tırnak makası kullanılmasını, makas ya da insan tırnak makasının tavşan tırnağına zarar verebileceğini yazar. House Rabbit Society ise tırnak sökme işleminin tavşanlar için kesinlikle uygun olmadığını vurgular.

Tavşan çırpınıyorsa zorlamayın; PDSA tırnak kesimini zorla yaptırmamayı ve zorlanıyorsanız veteriner hekiminizden destek almayı önerir. Adım adım kesim tekniğini tırnak kesimi rehberimizde köpek ve kediyle birlikte anlattık.

Tavşanın ayağında gördüğünüz değişikliğe göre ya evde düzenleme yaparız ya da tavşanı aynı gün veteriner hekime götürürüz; açık yara, topallama ve iştahsızlık beklemeye gelmez. Kaynaklarımızın önerilerini aşağıda bir karar tablosuna dönüştürdük.

Evcil tavşan ırklarının hepsinde ayak yapısı aynıdır: dört ayak, önde beşer, arkada dörder parmak ve yastıksız, tüylü taban. Irklar arasındaki fark büyüklük ve tüy yapısındadır. Merck evcil tavşanları ağırlığa göre dört gruba ayırır: küçük ırklar 0,9 ile 2,7 kilogram, orta ırklar 2,7 ile 4,1 kilogram, büyük ırklar 4,1 ile 5 kilogram, dev ırklar ise 5 kilogramın üzerindedir.

Hollanda cüce tavşanı ve sarkık kulaklı Holland Lop gibi küçük ırklarda ayaklar küçük, ama bakım ihtiyacı aynıdır. Hollanda tavşanı gibi kısa tüylü ırklarda taban tüyünü kontrol etmek kolaydır. Uzun ve yoğun tüylü Ankara tavşanında ise ayak tüylerinin keçeleşip kirlenmemesi için düzenli tarama ve temizlik gerekir.

Rabbit.org yazısında ince tüylü Rex tavşanlarının ayak yarasına daha yatkın göründüğü belirtilir; bu ırklarda zemin seçimine ayrıca özen gösterin. Tüm ırkları tek yerde karşılaştırmak için küçük memeliler sayfamıza bakabilirsiniz.