Angus

Angus, İskoçya'nın kuzeydoğusundaki Aberdeen ve Angus kontluklarından çıkan, doğuştan boynuzsuz, genellikle siyah renkli bir et sığırı ırkıdır; tam adı Aberdeen Angus'tur. Erken olgunlaşması, yüksek kas oranı ve mermerleşmiş etiyle tanınır. Wikipedia'ya göre ırkın ıslahı 1824'te başlamış, ırk 1835'te resmen tanınmıştır. Yalnız et için yetiştirilir.

Angus İskoçya'nın hayvanıdır. OSU ve Wikipedia, ırkın kuzeydoğu İskoçya'daki Aberdeen, Banff, Kincardine ve Angus kontluklarından çıktığını yazar. Bugün beş kıtada yetiştirilir; Avustralya, Kanada, Yeni Zelanda, Güney Amerika ve ABD'de büyük popülasyonları vardır. ABD'de American Angus ve Red Angus olarak iki ayrı ırka bölünmüştür.

Angus orta çerçeveli, boynuzsuz, küçük ve dik kulaklı, ince başlı bir et sığırıdır (UKY). Rengi genellikle düz siyah, kırmızı kolunda kırmızıdır. Wikipedia, ırkın sert İskoç kışlarına dayanacak kadar dayanıklı olduğunu ve Hereford gibi ırklardan erken olgunlaştığını yazar. Mizacı genel olarak sakindir ve mera koşullarına iyi uyum sağlar.

Wikipedia'nın FAO DAD-IS verilerine dayanan bilgisine göre ergin erkek Angus yaklaşık 1.000 kg, dişi yaklaşık 650 kg gelir; aynı kaynağın metninde inekler için yaklaşık 550 kg, boğalar için yaklaşık 850 kg değerleri de verilir. Cidago yüksekliği erkeklerde yaklaşık 145 cm, dişilerde yaklaşık 135 cm'dir. Besi sonu ağırlığı besleme ve süreye göre değişir.

Türkiye'ye angus sığırları ağırlıkla ithalat yoluyla getirilmiştir. AA'nın TİGEM sunumuna dayanan haberine göre Et ve Süt Kurumu angus ve hereford ırklarında 63 bin baş dişi hayvan getirtmiş, bunların 31 bin başı Iğdır Kazımkarabekir'e, 28 bin başı Şanlıurfa Ceylanpınar'a dağıtılmıştır. Irkın Türkiye'deki yayılışı bu ithalatlar ve kamu işletmelerinin dağıtımlarıyla hız kazanmıştır.

Angus eti iyi mermerleşmesiyle, yani kas arasına dağılmış ince yağ damarlarıyla ünlüdür; bu, etin yumuşaklığını ve lezzetini artırır. Wikipedia, ırkın kas oranının yüksek olduğunu ve etinin mermerleşmesi nedeniyle özellikle Japonya'da aranıldığını yazar. UKY de mermerleşmiş et kalitesini ırkın öne çıkan özellikleri arasında sayar. Erken olgunlaşma da besi süresini kısaltır.

Hayır, Angus doğuştan boynuzsuzdur. Boynuzsuzluk baskın kalıtılan bir özelliktir; Wikipedia, Angus boğalarının başka ırklarla melezlemede bu özelliği yavrularına aktardığını yazar. Boynuzsuz sürüler, boynuz kesme işlemine gerek bırakmaz ve hayvanların birbirini yaralama riskini azaltır. Bu yüzden Angus, boynuzsuz sürü isteyen yetiştiricilerin sık tercih ettiği bir ırktır.

Black Angus ve Red Angus aynı kökten gelir; fark tüy rengidir. Wikipedia, ABD'de ırkın American Angus ve Red Angus olarak iki ayrı birlik altında örgütlendiğini yazar. UKY, kırmızı kolun Red Angus olarak bilindiğini belirtir. Et özellikleri benzerdir. Seçim çoğu zaman pazarın ve yetiştiricinin tercihine bağlıdır; iki kolda da doğum kolaylığı ve boynuzsuzluk korunur.

Angus bir süt ırkı değildir ve sütü için sağılmaz; süt verimi buzağısını büyütmeye yetecek düzeydedir. Bu yüzden Angus için laktasyon süt verimi bir ırk özelliği olarak kayda geçirilmez ve kaynaklarımızda güvenilir bir rakam bulunmaz. Süt üretimi isteyen işletmeler Holstein, Jersey ya da kombine verimli Simental gibi ırkları seçmelidir.

İkisi de et ırkıdır ama farklı amaçlara hizmet eder. Angus erken olgunlaşması, mermerleşmiş eti, doğum kolaylığı ve meraya uyumuyla öne çıkar (Wikipedia, UKY). Limuzin ise farklı bir yetiştirme geçmişine sahip, kaslı yapısıyla bilinen başka bir et ırkıdır; ayrıntıları Limuzin sayfamızda anlatıyoruz. Seçim işletmenin mera durumuna, pazarın istediği et tipine ve melezleme planına göre bir zootekni uzmanıyla yapılmalıdır.

Kârlılık ırka değil, işletmenin mera ve kaba yem kaynağına, hayvan sağlığına, doğum ve buzağı kayıplarına ve satış fiyatlarına bağlıdır. Angus'un doğum kolaylığı, erken olgunlaşması ve mera koşullarına uyumu maliyeti düşürebilir. TİGEM'in Iğdır'da tamamen açık merada angus yetiştirmesi bu avantajı kullanma örneğidir. Kaynaklı bir kâr hesabı vermiyoruz.

Angus genel olarak dayanıklıdır, ama Wikipedia ırkta artrogripozis, nöropatik hidrosefali, kontraktürel araknodaktili ve cücelik gibi çekinik kalıtsal kusurların bilindiğini yazar; damızlık seçiminde genetik test kayıtları önemlidir. Merck'e göre şişkinlik ve topallık sığırcılığın ortak sorunlarıdır. Şap ve brusella gibi hastalıklara karşı aşılar Bakanlığın resmî programıyla yapılır.

Damızlık ya da besilik Angus, kayıtlı yetiştiricilerden, damızlık birliklerine üye işletmelerden ve TİGEM gibi kamu işletmelerinin damızlık satışlarından alınabilir; TİGEM, Iğdır'daki sürüsünün bir bölümünü yerli üreticilere dağıttığını açıklamıştır. Hayvanın kulak küpesi, kayıt ve sağlık belgeleri ile şap aşısı kontrol edilmeli, küpesiz ve kayıtsız hayvan alınmamalıdır.