Ateş Semenderi

Semender, kuyruklu amfibiler grubundan, kertenkeleye benzeyen ama pulsuz ve nemli derili hayvanların genel adıdır. Yumurtaları ya da larvaları suda gelişir. Avrupa'daki en tanınmış türü ateş semenderidir (Salamandra salamandra); siyah derisi üzerindeki sarı-turuncu lekelerle tanınır. Türkiye'de Anadolu'da yakın akrabası lekeli semender yaşar. Evcil hayvan değildir.

Hayır, semender sürüngen değil, bir amfibidir; yani iki yaşamlıdır. Kurbağalar ve aksolotl ile aynı sınıftadır. Sürüngenlerden farklı olarak derisi pulsuz, nemli ve geçirgendir; derisinden su ve gaz alışverişi yapar. Yumurtaları kabuksuzdur ve larvaları suda solungaçla yaşar. Kertenkeleye benzemesi yalnız dış görünüşten kaynaklanır.

Semender, omurgalıların amfibiler (iki yaşamlılar) sınıfına girer. Bu sınıf içinde kuyruklu amfibiler takımında yer alır; ateş semenderi Salamandridae ailesindendir (Animal Diversity Web). Omurgalıdır, iskeleti ve omurgası vardır. Amfibiler sınıfının diğer büyük grupları kurbağalar ve bacaksız, solucana benzeyen amfibilerdir. Türkiye'deki lekeli semender de aynı aileden bir amfibidir.

Evet, ateş semenderi zehirlidir. Deri bezlerinden samandarin adlı bir alkaloit salgılar; Wikipedia bu maddenin bütün omurgalılarda kas kasılmalarına, yüksek tansiyona ve hızlı solumaya yol açabildiğini aktarır. Animal Diversity Web salgıyı avcıya püskürtebildiğini kaydeder. İnsan için ellenmediği sürece risk düşüktür; dokunulursa eller yıkanmalıdır.

Evet. Siyah üzerine sarı lekeli semenderler, yani ateş semenderi ve Anadolu'daki lekeli semender, deri bezlerinden zehirli salgı üretir. Parlak sarı lekeler avcılara verilen bir uyarıdır. Bu salgı ellenmediği sürece insan için ciddi tehlike oluşturmaz; ama semendere dokunduktan sonra göz ve ağza dokunulmamalı, eller sabunla yıkanmalıdır.

Hayır, semender insanlara, bahçeye ya da tarıma zarar veren bir hayvan değildir; tam tersine solucan, sümüklü böcek ve böceklerle beslenerek ekosistemde yararlı bir rol oynar. Tek risk zehirli deri salgısıdır: ellenmemeli, köpek ve kedilerin ağzına almasına izin verilmemelidir. Bahçede görülen semender yerinde bırakılmalıdır.

Ateş semenderi Orta ve Güney Avrupa'nın gölgeli, nemli ormanlarında, temiz dere ve gölcüklerin yakınında yaşar; Wikipedia çoğunlukla 250–1.000 metre yükseklikte görüldüğünü belirtir. Türkiye'de yakın akrabası lekeli semender güney ve güneydoğu Anadolu'da yaşar; yeni kayıtlar Konya ve Sivas'a kadar uzanır. Gündüz taş ve kütük altında saklanırlar.

Ateş semenderinin larvaları suda, erginleri ise karada yaşar. Dişi larvalarını ilkbaharda temiz ve serin derelere ya da gölcüklere bırakır; larvalar solungaçla solur ve başkalaşımdan sonra karaya çıkar (Animal Diversity Web). Erginler suya bağımlı değildir ama nemli ortam olmadan yaşayamaz. Ömür boyu suda kalan aksolotl ise farklı bir semenderdir.

Evet, ateş semenderi başkalaşım geçirir. Suda solungaçlı larva olarak yaşar, sonra solungaçlarını kaybederek karada yaşayan erginlere dönüşür. Animal Diversity Web bazı popülasyonlarda dişilerin başkalaşımını tamamlamış yavrular doğurduğunu da kaydeder. Bu açıdan, ergin olduğu halde larva görünümünü koruyan aksolotldan ayrılır. Başkalaşım süresi suyun sıcaklığına ve besin durumuna göre değişir.

Ateş semenderi etçildir ve omurgasızlarla beslenir. Animal Diversity Web toprak solucanı, sümüklü böcek, sinek, kırkayak, çıyan ve böcekleri sayar; Wikipedia örümcekleri ve zaman zaman genç kurbağaları da ekler. Larvalar suda küçük omurgasızlar yer. Avlanma çoğunlukla ılık ve nemli gecelerde olur.

Ateş semenderi doğada 14 yılı aşabilir (Animal Diversity Web). Bakım altında çok daha uzun yaşayabilir: AnAge kaydı 24 yıl verir, Wikipedia ise Almanya'daki Koenig Müzesi'nde 50 yılı aşkın yaşayan bir bireyi aktarır. Bu uzun ömür, semender popülasyonlarının yavaş yenilendiği ve kayıpların uzun süre telafi edilemediği anlamına gelir.

Ateş semenderi saldırgan değildir ve insanı ısırması beklenmez; savunması kaçmak ya da zehirli salgısını kullanmaktır. Tehdit edildiğinde durur ve zehir bezlerini avcıya çevirir. Asıl risk ısırık değil deri salgısıdır. Semender ellenmemeli, ellenirse eller sabunla yıkanmalıdır. Evcil hayvanların semendere dokunmasına da izin verilmemelidir.

Hayır, semender yenmez. Derisi samandarin gibi zehirli alkaloitler salgılar ve tüketilmesi tehlikelidir. Ayrıca semenderler yaban hayvanıdır; Türkiye'de doğadan toplanmaları ve ticaretleri koruma mevzuatıyla düzenlenir ve izinsiz yapılamaz. Ateş semenderi IUCN'ye göre hassas kategorisindedir; doğadan alınması türün azalmasını hızlandırır.

Evet, semender ateşe dayanıklı değildir; ateşte yanar ve sıcağa çok duyarlıdır. 'Ateş semenderi' adı alev rengini andıran sarı-turuncu lekelerinden ve semenderi ateşle ilişkilendiren eski efsanelerden gelir. Gerçekte nem ve serinlik olmadan yaşayamayan, kuruyunca hızla zarar gören hassas bir amfibidir.

Hayır, ateş semenderi ve Türkiye'deki lekeli semender evde beslenmek için doğadan alınmamalıdır. Bunlar yaban hayvanıdır; doğadan toplanmaları mevzuata aykırıdır ve semender taşımak Bsal gibi ölümcül mantar hastalıklarının yayılmasına yol açabilir. Amfibi beslemek isteyenler, bakım altında üretilen aksolotl gibi türleri ve onların özel bakım koşullarını araştırabilir.