Mahmuzlu Kaplumbağa

Diğer adları: Kara kaplumbağası, Tosbağa, Yunan kaplumbağası, Spur-thighed tortoise, Greek tortoise, Testudo graeca

Yaban hayvanı, evcil değildirTürkiye'nin yerli kaplumbağasıÇok uzun ömürlü

Evcil hayvan değildir. Mahmuzlu kaplumbağa ya da halk arasındaki adıyla kara kaplumbağası (Testudo graeca), Kuzey Afrika, Güney Avrupa ve Güneybatı Asya'da, Türkiye'de de geniş bir alanda doğada yaşayan bir kara kaplumbağasıdır. IUCN'ye göre 'Hassas' (VU) kategorisindedir. Doğadan toplanmaz, eve götürülmez; yolda görülen kaplumbağa yalnız güvenli tarafa taşınır.

Yaşadığı yer: Kuzey Afrika, Güney Avrupa, Güneybatı Asya; Türkiye (Wikipedia, Reptile Database)
Bilimsel ad: Testudo graeca (Testudinidae)
Ağırlık: Kuzeydoğu Türkiye topluluklarında 7 kg'a kadar birey (Wikipedia)
Yaşam süresi: Doğrulanmış 100 yılı aşan kayıtlar (Wikipedia)
Koruma: IUCN: Hassas (VU) (Reptile Database, Wikipedia); Bern Sözleşmesi Ek II, Türkiye çekinceli (Bern TR metni)
Evcil mi?: Hayır, yaban hayvanıdır

Mahmuzlu Kaplumbağa nasıl bir sürüngen?

Mahmuzlu kaplumbağa (Testudo graeca), Türkiye'de tarlada, bağda, makilikte ve yol kenarında en sık karşılaşılan kara kaplumbağasıdır. Halk arasında kara kaplumbağası ya da tosbağa diye bilinir; İngilizcede arka bacaklarının iç yüzündeki sivri pul çıkıntısı nedeniyle 'spur-thighed tortoise' (mahmuzlu kaplumbağa) ya da 'Greek tortoise' adıyla anılır. Bern Sözleşmesi'nin Türkçe resmî metninde 'Yunanistan kaplumbağası' adıyla geçer. Evcil hayvan değildir; doğadan alınmaz.

Wikipedia'ya göre tür Kuzey Afrika, Güney Avrupa ve Güneybatı Asya'ya yayılır ve kabul edilen 11 alt türden dördü, T. g. ibera, T. g. armeniaca, T. g. buxtoni ve T. g. terrestris, Türkiye'de bulunur. The Reptile Database de Türkiye'yi türün yayılış alanında sayar; T. g. terrestris'i güneydoğu Türkiye için verir ve Oğuz ve arkadaşlarının (2010) kuzey ve güney Türkiye toplulukları arasında genetik ve biçimsel farklar bildirdiğini aktarır.

Mahmuzlu kaplumbağa çok uzun yaşar. Wikipedia doğrulanmış ömürlerin 100 yılı aştığını, 125 yaşın üzerinde olduğu söylenen anlatılar bulunduğunu yazar. Kuzeydoğu Türkiye'deki toplulukların iri yapılı olduğunu, bazı bireylerin 7 kg'a ulaştığını belirtir. Soğuk aylarda kış uykusuna benzer bir durgunluğa (brumasyon) girer ve sıcak kıyı bölgelerinde şubat gibi erken bir tarihte ortaya çıkabilir.

Tür küresel ölçekte tehdit altındadır: IUCN Kırmızı Liste'de 'Hassas' (VU) kategorisindedir (Reptile Database; Wikipedia, 1996 değerlendirmesi). Türkiye'de yolda, tarlada ya da bahçede görülen bir kaplumbağanın eve götürülmesi yaygın bir alışkanlıktır; oysa bu hayvanlar doğadaki topluluklarından koparılmış olur ve yanlış bakımla yıllar içinde zarar görür.

Biz bu sayfada mahmuzlu kaplumbağanın nerede yaşadığını, ne kadar yaşadığını, ne yediğini ve yasal durumunu kaynaklarıyla anlatıyoruz. Aynı bölgede yaşayan akrabası için Hermann kaplumbağası, genel bilgiler için kaplumbağa bakımı ve kaplumbağa ne yer rehberlerimize bakabilirsiniz.

Koruma altındaki bir başka yerli sürüngen için caretta, evde akvaryumda beslenen su kaplumbağası için kırmızı yanaklı su kaplumbağası sayfalarımıza; yaralı hayvanla karşılaşınca ne yapılacağı için acil durum rehberimize bakabilirsiniz. Yaz aylarında bahçede kaplumbağa görenler için yaz sıcağında evcil hayvan rehberimizdeki sıcak çarpması bilgileri de yol gösterir.

Mahmuzlu Kaplumbağa özellikleri

Mahmuzlu Kaplumbağa temel özellikleri
Bilimsel ad ve aile	Testudo graeca; Testudinidae [2]
Yayılış	Kuzey Afrika, Güney Avrupa, Güneybatı Asya [1]
Türkiye'deki alt türler	T. g. ibera, armeniaca, buxtoni, terrestris (Wikipedia; alt tür sistematiği tartışmalı) [1]
Ağırlık	Kuzeydoğu Türkiye'de 7 kg'a kadar birey [1]
Yaşam süresi	Doğrulanmış kayıtlar 100 yılın üzerinde [1]

Kış durgunluğu	Soğuk aylarda brumasyon; sıcak kıyılarda şubatta çıkabilir [1]
Beslenme	Otçul; yeşil yapraklı bitkiler, özellikle karahindiba [1]
IUCN	Hassas (VU) [2]
Bern Sözleşmesi	Ek II; Türkiye onayda bu tür için çekince koymuştur [4]
Türkiye'de yasal durum	4915 sayılı Kanun'a göre yaban hayvanı [3]

Mahmuzlu Kaplumbağa karakteri

Mahmuzlu kaplumbağa gündüz etkin, yavaş ve sakin bir hayvandır. Sabah güneşlenip ısındıktan sonra yiyecek arar, sıcağın en yüksek olduğu saatlerde gölgeye ya da toprağa çekilir. Soğuk aylarda toprağa gömülerek kış durgunluğuna girer (Wikipedia). Tehlike anında başını ve bacaklarını kabuğuna çeker; elle tutulmak onun için strestir. Doğada yıllar boyunca aynı bölgede yaşadığı için başka bir yere taşınan kaplumbağa yönünü bulamayabilir.

İnsan için tehlike
Ömür
Nesil tehlikesi
Elle tutulma isteği

Ölçekler kulüp standartları ve kaynaklardaki tanımlardan editoryal olarak derlenir; her hayvan kendine özgüdür.

Kendini bul

Mahmuzlu Kaplumbağa kime uygun?

Sürüngen bakan ya da ilk teraryumunu kuracak biri gözüyle baktık. Hangi durumdasın? Seç; sayfanın devamında senin için küçük notlar çıksın.

Uygun1 durum

Bahçeli bir evde yaşıyorum
Arazinizdeki kaplumbağaları rahat bırakmak, ilaçlama ve anız yakmada dikkatli olmak türün korunmasına katkıdır.

Dikkat ister1 durum

Yolda kaplumbağa gören sürücü
Güvenliyse kaplumbağayı gittiği yönde yolun karşısına taşıyın ve orada bırakın; başka bir yere götürmeyin.

Uygun değil1 durum

Doğada bulduğu kaplumbağayı eve götürmek isteyen
Mahmuzlu kaplumbağa yaban hayvanıdır; IUCN'ye göre Hassas kategorisindedir. Doğadan alınmaz.

Kısaca

Kimler için ideal: Mahmuzlu kaplumbağayla yaşamanın en doğru yolu, onu bağın, bahçenin ve tarlanın doğal sakini olarak kabul etmektir. Doğa gözlemcileri, öğrenciler ve fotoğrafçılar onu yaşam alanında, uzaktan izleyebilir.

Kimler için zor: Doğadan kaplumbağa toplayıp evde beslemek isteyenler için uygun değildir. Kaplumbağa beslemek isteyenler, yerli kaplumbağaları doğadan almak yerine yasal ve belgeli yollardan edinilebilen türleri araştırmalıdır.

Mahmuzlu Kaplumbağa ne yer? Yaşa göre beslenme

Mahmuzlu kaplumbağa otçuldur. Wikipedia bakım altındaki bireylerin yaygın olarak yeşil yapraklı bitkilerle, özellikle karahindiba yapraklarıyla beslendiğini, marulun ise temel besin olarak önerilmediğini yazar. Doğada otları, çiçekleri ve yaprakları yer. Bulunan bir kaplumbağaya ekmek, et ya da süt verilmez.

İlgili rehberKaplumbağa ne yer?

Mahmuzlu Kaplumbağa çocuklarla ve diğer hayvanlarla

Çocuklarla

Çocuklara doğada gördükleri kaplumbağayı izlemeyi, ama eve götürmemeyi öğretmek iyi bir doğa dersidir. Kaplumbağaya dokunulduysa eller sabunla yıkanmalıdır.

Kedilerle

Köpekler kaplumbağaları kemirip kabuklarına zarar verebilir; bahçede kaplumbağa varsa köpekler gözetim altında tutulmalıdır.

Diğer hayvanlarla

Ev içinde bulunan bir kaplumbağa, akvaryumda beslenen kırmızı yanaklı su kaplumbağası gibi su kaplumbağalarıyla aynı ortama konmaz.

Sağlık: dikkat edilmesi gerekenler

Doğada yaşayan mahmuzlu kaplumbağalar için en büyük tehlikeler yaşam alanı kaybı, trafik, tarım makineleri, yangınlar ve toplanıp eve götürülmektir. Eve götürülen kaplumbağalar çoğu zaman yanlış beslenme, güneş ışığı eksikliği ve uygunsuz kış koşulları nedeniyle hastalanır. Kaplumbağalar Salmonella bakterisini de taşıyabilir; dokunduktan sonra eller sabunla yıkanmalıdır.

Yaralı kaplumbağa

Kabuğu kırık ya da kanaması olan kaplumbağayı serin, sessiz bir kutuya alın ve yaban hayatı rehabilitasyon merkezine ya da Doğa Koruma ve Milli Parklar birimine ulaştırın.

Hijyen

Kaplumbağaya dokunduktan sonra ellerinizi sabunla yıkayın; küçük çocukların ellerini ağzına götürmesine dikkat edin.

Mahmuzlu Kaplumbağa sahiplenme ve sorumluluk

Mahmuzlu kaplumbağa evcil hayvan değildir; Türkiye'de doğada yaşayan bir yaban hayvanıdır ve doğadan toplanıp evde tutulmak için sahiplenilemez. 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu sürüngenleri yaban hayvanı tanımına alır (md. 2); yaban hayvanlarının üreme döneminde rahatsız edilmesini, yavru ve yumurtalarının toplanmasını yasaklar (md. 4); uluslararası sözleşmelerle ticareti yasaklanan yaban hayvanlarının satılmasını, satın alınmasını ve nakledilmesini yasaklar (md. 18) ve Türkiye'de doğal olarak yetişen türlerin üretimini Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü'nün iznine bağlar (md. 19). Tür Bern Sözleşmesi Ek II'de yer alır; ancak Türkiye 1984'teki onayda Testudo graeca ve Testudo hermanni'yi 'ülkemiz şartlarında kesin koruma altına alınamayacak' Ek II türleri listesine almış, yani bu türler için çekince koymuştur. Bu çekince türün korumasız olduğu anlamına gelmez: ulusal mevzuattaki yaban hayvanı hükümleri geçerlidir. Tür IUCN Kırmızı Liste'de Hassas (VU) kategorisindedir.

Mahmuzlu Kaplumbağa hakkında sık sorulanlar

Mahmuzlu kaplumbağa nedir?

Mahmuzlu kaplumbağa, bilimsel adı Testudo graeca olan, Testudinidae ailesinden bir kara kaplumbağasıdır. Türkiye'de kara kaplumbağası ya da tosbağa diye bilinir. Kuzey Afrika, Güney Avrupa ve Güneybatı Asya'da yaşar (Wikipedia).

Neden 'mahmuzlu' denir?

İngilizce adı 'spur-thighed tortoise', arka bacakların iç yüzündeki sivri pul çıkıntısına, yani 'mahmuza' gönderme yapar. Türkçe ad da buradan gelir.

Kara kaplumbağası kaç yıl yaşar?

Wikipedia doğrulanmış ömürlerin 100 yılı aştığını, 125 yaşın üzerinde olduğu söylenen anlatılar bulunduğunu yazar. Bu, türün insan ömrüyle kıyaslanabilecek kadar uzun yaşayabildiği anlamına gelir.

Kara kaplumbağası ne kadar büyür?

Wikipedia kuzeydoğu Türkiye'deki toplulukların iri yapılı olduğunu ve bazı bireylerin 7 kg'a ulaştığını yazar. Boy ve ağırlık bölgeye ve alt türe göre değişir.

Kara kaplumbağası ne yer?

Otçuldur; doğada ot, yaprak ve çiçekle beslenir. Wikipedia bakım altında yeşil yapraklı bitkilerin, özellikle karahindibanın yaygın olarak verildiğini, marulun temel besin olarak önerilmediğini belirtir. Ayrıntılar için kaplumbağa ne yer rehberimize bakın.

Kara kaplumbağası koruma altında mı?

Tür IUCN'ye göre Hassas (VU) kategorisindedir ve Bern Sözleşmesi Ek II'de yer alır; Türkiye bu tür için Bern'de çekince koymuştur. Türkiye'de 4915 sayılı Kara Avcılığı Kanunu kapsamında yaban hayvanıdır; yavrularının ve yumurtalarının toplanması yasaktır ve üretimi izne bağlıdır.

Doğada bulduğum kaplumbağayı eve götürebilir miyim?

Hayır. Mahmuzlu kaplumbağa yaban hayvanıdır ve doğadaki yerinde kalmalıdır. Yolda görürseniz yalnız güvenli tarafa, gittiği yönde taşıyın; yaralıysa Doğa Koruma ve Milli Parklar birimine haber verin.

Kara kaplumbağası evde beslenir mi?

Bu tür evcil hayvan değildir; doğadan toplanması türün zaten hassas olan topluluklarına zarar verir. 4915 sayılı Kanun yerli türlerin üretimini Genel Müdürlük iznine bağlar. Kaplumbağa beslemek isteyenler yasal ve belgeli yollardan edinilebilen türleri araştırmalıdır.

Türkiye'de hangi alt türleri yaşar?

Wikipedia Türkiye'de T. g. ibera, T. g. armeniaca, T. g. buxtoni ve T. g. terrestris alt türlerini sayar. Reptile Database alt tür sistematiğinin tartışmalı olduğunu, bazı adların geçersiz sayıldığını ve kuzey ile güney Türkiye toplulukları arasında genetik farklar bildirildiğini aktarır.

Kara kaplumbağası kış uykusuna yatar mı?

Evet. Soğuk aylarda toprağa gömülerek brumasyon denen kış durgunluğuna girer ve sıcak kıyı bölgelerinde şubat gibi erken bir tarihte ortaya çıkabilir (Wikipedia). Bu dönemde rahatsız edilmemelidir.

Mahmuzlu kaplumbağa ile Hermann kaplumbağası nasıl ayrılır?

İkisi de Testudo cinsindendir ve Trakya'da birlikte görülebilir. Mahmuzlu kaplumbağanın arka bacağının iç yüzünde belirgin bir pul çıkıntısı bulunur; Hermann kaplumbağası ise kuyruğunun ucunda sert bir boynuzsu pul taşır. Kesin tanı için uzman görüşü gerekir.

Kaplumbağa Salmonella taşır mı?

Kaplumbağalar Salmonella bakterisini hastalanmadan taşıyabilir. Bir kaplumbağaya dokunduktan sonra eller sabunla yıkanmalı, küçük çocukların elini ağzına götürmesine dikkat edilmelidir.

Yaralı bir kaplumbağa bulursam ne yapmalıyım?

Kaplumbağayı serin, sessiz ve havalandırmalı bir kutuya alın, yiyecek ya da su zorlamayın. İl Doğa Koruma ve Milli Parklar şube müdürlüğüne ya da bir yaban hayatı rehabilitasyon merkezine en kısa sürede ulaştırın.

Kara kaplumbağasının nesli tükeniyor mu?

Tür IUCN Kırmızı Liste'de Hassas (VU) kategorisindedir (Reptile Database). Yaşam alanı kaybı, yangınlar, trafik ve doğadan toplanma başlıca tehditlerdir. Türkiye, IUCN'nin 1994 Kırmızı Liste'sinde türün listelendiği ülkeler arasındadır (Reptile Database).

Kara kaplumbağası satılır mı?

Doğadan toplanmış yerli kaplumbağaların alım satımı yasal değildir. 4915 sayılı Kanun'un 18. maddesi uluslararası sözleşmelerle ticareti yasaklanan yaban hayvanlarının satılmasını, satın alınmasını ve nakledilmesini yasaklar; yerli türlerin üretimi de izne bağlıdır (md. 19). Bu yüzden sayfamızda fiyat bilgisi yer almaz.

Kaynaklar

Bu sayfa numaralı kaynaklardan derlendi ve veteriner hekimlerimiz tarafından incelendi.
Son güncelleme: 4 Kasım 2026 · Bu sayfa muayenenin yerini tutmaz; ilaç ve doz önerisi içermez.

Mahmuzlu Kaplumbağa

Mahmuzlu Kaplumbağa nasıl bir sürüngen?

Mahmuzlu Kaplumbağa özellikleri

Mahmuzlu Kaplumbağa karakteri