Kirpi ne yer? Bahçedeki kirpiye kışa girerken ne verilir

Kirpi böcekçil bir memelidir: doğada başlıca böcekler, tırtıllar, solucanlar, sümüklü böcekler ve salyangozlarla beslenir, ara sıra düşmüş meyve de yer. Birleşik Krallık'taki hayvan refahı kuruluşu RSPCA, kirpilerin ağırlıklı olarak böceklerle, özellikle kın kanatlılar, tırtıllar ve toprak solucanlarıyla beslendiğini, sümüklü böcek ve salyangozu da avladığını yazar. Kirpi geceleri dolaşır; bu yüzden onu görmekten çok geçtiği yerlerde bıraktığı izlere rastlarsınız.

Türkiye'de yaşayan kirpiler de aynı beslenme biçimine sahiptir. Anadolu'da yaygın olan tür, göğsündeki beyaz lekeyle tanınan güney ak göğüslü kirpidir (Erinaceus concolor); Wikipedia'daki tür kaydına göre ormanlardan park ve bahçelere kadar geniş bir alanda yaşar, böcek, sümüklü böcek, salyangoz ve solucan yer, hatta bazı zehirli böceklere karşı bağışıklığı vardır. Kısacası bahçenizde ilaç kullanılmadığı sürece kirpinin asıl besini zaten oradadır.

Kirpi bir yaban hayvanıdır; evde beslenmez, yakalanıp eve götürülmez. Bu yazı, bahçesine ya da sitesine kirpi gelen ve kışa girerken ona yardım etmek isteyen okurlar için. Türkiye'de evde beslenen kemirgen ve küçük memelileri küçük memeliler sayfamızda bulabilirsiniz; kirpi onlardan biri değildir.

Kirpinin doğal besinlerinin hepsi toprakta, yaprak altında ve çimenlerde yaşayan küçük canlılardır. Bu yüzden kirpiye yapılabilecek en büyük iyilik, bahçeyi bu canlıların yaşayabileceği bir yer olarak bırakmaktır. Wildlife Trusts, kirpinin larva ve böcek arayabileceği yabani köşeler oluşturmanın onun iyi beslenmesini sağlamanın en iyi yolu olduğunu, ek yemin yalnız kış öncesi destek olduğunu vurgular.

Bahçeye gelen kirpiye etli konserve kedi ya da köpek maması veya yavru kedi kuru maması bırakılabilir. RSPCA, etli kedi ya da köpek maması gibi ek besinlerin kirpinin kış uykusundan önceki aylarda yağ depolamasına yardım edebileceğini yazar. Wildlife Trusts da sade yavru kedi kuru maması ve et bazlı yaş kedi ya da köpek maması önerir. Kirpiye özel olarak satılan mamaların bir denetimi olmadığını, kalitesinin değişebileceğini ve etiketinin mutlaka kontrol edilmesi gerektiğini ekler.

Ek besin yalnız destektir; kirpiyi her gün doyuracak kadar mama bırakmak gerekmez. Bir kirpi için küçük bir kap yeterlidir. Mamayı akşam karanlık çökerken koyun, sabah bozulabilecek artıkları kaldırın. Evdeki kedinin ya da köpeğin mamasından bir miktar ayırabilirsiniz; tür ve yaşa göre mama çeşitlerini kedi mamaları ve köpek mamaları listelerimizde bulabilirsiniz.

Kirpiye süt verilmez, çünkü kirpiler laktozu sindiremez ve süt ishale yol açar; ekmek ise kirpi için besleyici değildir. RSPCA kirpilere hiçbir zaman süt ve ekmek bırakılmaması gerektiğini, kirpilerin laktoz intoleransı olduğunu ve ekmeğin onlar için pek besleyici olmadığını açıkça yazar. Wildlife Trusts da süt ve ekmeğin ishale yol açabileceği uyarısını yapar.

Süt ve ekmek, kirpiye iyilik yapmak isteyenlerin en sık yaptığı hatadır; masallarda ve resimlerde süt içen kirpi görüntüsü bu yanlışı sürdürür. İshal olan bir kirpi su ve enerji kaybeder; kış uykusuna girmeden önce yağ depolaması gereken bir hayvan için bu ciddi bir sorundur. Aynı şekilde tuzlu, baharatlı ve yağlı yemek artıkları da bırakılmamalıdır. Kedilerde de süt konusunun neden tartışmalı olduğunu kediye süt verilir mi yazımızda anlattık.

Kirpiye su, devrilmeyen sığ bir kapta, mamadan ayrı olarak verilir. Wildlife Trusts mamanın yanında temiz bir kap su bırakılmasını özellikle hatırlatır. Derin kaplar ve kovalar küçük kirpiler için boğulma tehlikesi taşıdığından kabın sığ ve geniş olmasına dikkat edin.

Sonbahar ve kış gecelerinde su donabilir. Soğuk sabahlarda kabı kontrol edip buzunu kırmanız ya da suyu yenilemeniz yeterlidir. Bahçede havuz varsa kenarına kirpinin tırmanıp çıkabileceği eğimli bir taş ya da tahta koymak da düşen hayvanın kurtulmasını sağlar; RSPCA açık havuzları kirpi için bahçedeki tehlikeler arasında sayar.

Besleme köşesi, mamayı kedilerin ve köpeklerin ulaşamayacağı, yalnız kirpinin girebileceği korunaklı bir yere koymaktır. Wildlife Trusts, mamayı kediler yiyorsa yemi kirpi boyunda bir girişi olan tuğladan küçük bir sığınağın altına koymayı, ayrıca mamayı tek bir yere değil birkaç noktaya dağıtmayı önerir; bu, kirpiler arasındaki besin rekabetini de azaltır.

Basit bir besleme köşesi için ters çevrilmiş plastik bir kutunun bir yanına yaklaşık avuç büyüklüğünde bir giriş açabilir, kutunun üstünü taşla sabitleyebilirsiniz. Kaplar her gün temizlenmeli, bozulan mama atılmalıdır. Aynı düzen sokak kedileri için kurulan kış barınaklarına benzer; o barınakların nasıl yapıldığını sokak kedileri kışın ne yer yazımızda ve köpekler için köpek kulübesi nasıl seçilir yazımızda anlattık.

Kirpiler hava soğuyunca, genellikle ekim sonu ya da kasım ayında kış uykusuna yatar ve mart-nisan aylarında uyanır. RSPCA, kirpilerin havaya bağlı olarak yaklaşık ekim ya da kasımdan mart ortası ile nisana kadar kış uykusunda kaldığını yazar. Wikipedia'daki tür kaydına göre Anadolu'daki güney ak göğüslü kirpi de yaklaşık kasımdan marta kadar kış uykusuna yatar ve bu sürede vücut ağırlığı belirli bir düzeyin altına düşmez.

Kış uykusu, kirpinin sonbaharda depoladığı yağla hayatta kaldığı bir dönemdir. RSPCA, kirpilerin sonbaharda kış uykusu için yağ depolamak üzere olabildiğince çok yediğini, ilk kışını geçirecek yavru kirpilerin özellikle savunmasız olduğunu belirtir. Sonbaharda bırakılan ek besin bu yüzden en çok bu aylarda işe yarar. Kış uykusundaki kirpi yaprak yığınlarında, çalı diplerinde ve otlardan yaptığı yuvalarda uyur; bahçe temizliğini ilkbahara bırakmak onun yuvasını korur.

Gündüz ortalıkta dolaşan, yerinde sallanan ya da yaralı görünen kirpinin yardıma ihtiyacı olabilir; çünkü kirpi gece hayvanıdır. RSPCA gündüz görülen kirpinin hasta ya da yaralı olma olasılığını vurgular; yeşil, sümüksü ya da mukuslu dışkıyı da hastalık işaretleri arasında sayar. Yaşlanan kirpilerde dişlerin aşınmasıyla beslenme güçleşebilir.

Böyle bir kirpiyi kalın eldivenle ya da bir havluyla, kenarları yüksek bir karton kutuya alın, kutuyu sessiz ve ılık bir yere koyun ve hemen bir veteriner hekimi ya da belediyenin veteriner işleri birimini arayın. Kirpiye zorla su ya da yiyecek vermeye çalışmayın. Bulunduğunuz ildeki veteriner kliniklerini il il veteriner rehberimizde, hangi durumların acil olduğunu acil durum sayfamızda bulabilirsiniz.

Bahçede kirpiyi korumak için ilaçlardan, filelerden, açık havuzlardan ve yakılmadan önce kontrol edilmeyen yaprak yığınlarından kaçınmak gerekir. RSPCA kirpi için bahçedeki başlıca tehlikeleri ot biçme makineleri, açık havuzlar ve yerde bırakılan fileler olarak sayar; çalı ve yaprak yığınlarının yakılmadan önce mutlaka kontrol edilmesini ister, böcek ilaçlarının da kirpinin besinini ve barınağını azalttığını belirtir. Wildlife Trusts köpeklerle kirpilerin karşılaşmasından kaçınılmasını, köpek ısırıklarının kirpilerde sık yaralanma ve ölüm nedeni olduğunu yazar.

Hayır, bahçede ya da doğada bulunan kirpi evde beslenmez; yaban hayvanıdır ve geniş bir alanda dolaşarak doğal besinini bulur. Yaralı ya da çok küçük bir kirpiyi kurtarmak için bile onu eve kapatıp beslemek yerine bir veteriner hekime ya da yaban hayatı kurtarma birimine ulaştırmak gerekir; çünkü kirpinin bakımı, ısısı ve beslenmesi uzmanlık ister.

Evde bir küçük memeli beslemeyi düşünüyorsanız evcil türlerin bakımını anlattığımız sayfalara bakabilirsiniz: hamster bakımı ve tavşanlar için tavşan ne yer rehberlerimiz iyi bir başlangıçtır. Kışın evcil hayvanların soğuktan nasıl korunacağını da kediler üşür mü yazımızda topladık.