Dönek Güvercini: Özellikleri, Bakımı ve Beslenmesi

Dönek Güvercini nasıl bir kuş?

Dönek güvercini, Marmara ve Ege'nin 'oyun kuşları' arasında yer alır: gökyüzünde yükselir, bir işaretle kapanıp dalar ve inerken kendi ekseni çevresinde döner. Orhan Yılmaz ve M. Akif Boz'un 2012 tarihli derlemesi Dönek'i dalıcı ve dönücü tip bir ırk olarak tanımlar; yörede Selanik ve Muradiye adlarıyla da anıldığını, İngilizcede Dunek olarak geçtiğini ve genellikle Balıkesir, Bursa, Denizli, İzmir ve Edirne çevresinde yetiştirildiğini yazar. Aynı kaynak Dönek'lerin genellikle orta boylu ve uzun vücut yapılı güvercinler olduğunu, pırıltı gösterildiğinde derhal dalışa geçtiğini belirtir.

Irk üzerine en ayrıntılı ölçümler, Fatma Tülin Özbaşer, Evren Erdem, Eser Kemal Gürcan ve Mehmet İhsan Soysal'ın 2021'de Ankara Üniversitesi Veteriner Fakültesi Dergisi'nde yayımladığı 'Muradiye Dönek' çalışmasından gelir. Araştırmacılar Balıkesir'in Muradiye ilçesindeki yedi işletmeden 50 erkek ve 50 dişi olmak üzere 100 kuşu incelemiş, bu güvercinlerin Anadolu'da uzun bir geçmişi olan, yerel hayvan gen kaynağının ve kültürel mirasın değerli bir parçası olduğunu yazmıştır.

Dönek'in uçuşu ırkın ta kendisidir. Özbaşer ve arkadaşları dönek güvercinlerinin belli bir yükseklikte uçarken dikkatini çeken bir şey (bir dişi güvercin ya da parlak, dönen bir nesne) gördüğünde kanatlarını kapatıp aniden dalabildiğini anlatır; yetiştiriciler bu dalışı tetikleyen şeye 'pırıltı' der. Dalış sırasında kanatlar kuyruk ekseni çevresinde bir ya da birkaç kez itici bir hareketle çırpılır; dönerken bazı kuşlar kanatlarını içe çeker, bazıları hafifçe açık tutar. Dönekler yetiştirildikleri bölgeye, görünüşlerine ve bu dönüş biçimine göre sınıflanır; Dolapçı ve Selanik Dönek gibi çeşitler bu yüzden ortaya çıkmıştır.

Muradiye Dönek'lerin tüy düzeni de kendine özgüdür. Özbaşer ve arkadaşları baş, kanat ve kuyruk teleklerinin beyaz, gövdenin geri kalanının siyah, kırmızı ya da mavi olduğunu yazar; yöre yetiştiricileri bu alacalı görünüme 'galaca' der. İncelenen kuşların %70'i siyah, %16'sı kırmızı, %14'ü mavi galacaydı. Gaga ve tırnaklar genellikle açık sarıdır; bazı kuşlarda bu sarı üstünde 'zikir' adı verilen siyah noktalar bulunur. Baştaki beyaz tüyler arasında siyah tüy varsa 'bıyık', kuyrukta siyah tüy varsa 'kemer' denir.

Ölçümlere göre Muradiye Dönek'in ortalama canlı ağırlığı yaklaşık 320 g'dır; erkekler (yaklaşık 333 g) dişilerden (yaklaşık 306 g) ağırdır. Ortalama vücut uzunluğu yaklaşık 35 cm, kanat açıklığı yaklaşık 68 cm bulunmuştur. Başı yuvarlak, tepeliksiz ve paçasızdır. Türker Savaş ve Hakan Erdem'in 22 yerli ırkı karşılaştırdığı 2026 tarihli çalışmasında Dönek, Dolapçı ve Kelebek ırklarıyla birlikte ayrı bir 'dalıcı-dönücü' grubu oluşturmuştur; yazarlar Dönek ile Dolapçı'nın vücut yapısı ve uçuş davranışı bakımından benzediğini, aradaki uzaklığın büyük olasılıkla tüy renklerinden kaynaklandığını yazar.

Özbaşer ve arkadaşları elde ettikleri verilerin Muradiye Dönek'in ayrı bir ırk olarak tanımlanması gerektiği görüşünü desteklediğini, bunun DNA çalışmalarıyla doğrulanması gerektiğini belirtir. Aşağıda Dönek güvercininin özelliklerini, bakımını, beslenmesini, sağlığını ve yetiştiriciliğini kaynaklara dayanarak anlatıyoruz. Bakım ve sağlık bölümleri ırka özgü değildir; evcil güvercinler için yazılmış veteriner kaynaklarına dayanır.

Dönek Güvercini özellikleri

Dönek Güvercini temel özellikleri
Kullanım amacı	Dalıcı ve dönücü uçuş güvercini [1]
Köken	Balıkesir, Bursa, Denizli, İzmir ve Edirne çevresi [1]
Yapı	Orta boylu, uzun vücutlu [1]
Uçuş	Pırıltıyla kanat kapatıp dalış; dalış ve inişte eksen çevresinde dönüş [2]
Canlı ağırlık	Ortalama yaklaşık 320 g (100 kuş) [2]
Erkek / dişi ağırlık	Yaklaşık 333 g / 306 g [2]
Vücut uzunluğu	Ortalama yaklaşık 35 cm [2]
Kanat açıklığı	Ortalama yaklaşık 68 cm [2]

Baş	Yuvarlak; tepelik ve paça yok [2]
Tüy rengi	Siyah galaca %70, kırmızı galaca %16, mavi galaca %14 [2]
Göz rengi	Siyah %60, mavi %25, beyaz %15 [2]
Kuyruk teleği	14 (%75) ya da 13 (%25) [2]
Gaga ve tırnak	Açık sarı; bazılarında 'zikir' denen siyah noktalar [2]
Akraba ırklar	Kelebek ve Dolapçı ile aynı dalıcı-dönücü grup [3]
Yaşam süresi (güvercin geneli)	20 yıla kadar [4]

Dönek Güvercini karakteri

Dönek, gösterisini havada yapan bir kuştur. Yılmaz ve Boz pırıltı gösterildiğinde bir Dönek'in derhal dalışa geçtiğini yazar; Özbaşer ve arkadaşları da yetiştiricilerin Dönek'leri dalış ve iniş sırasındaki dönme hareketi gibi oyun davranışları bakımından seçtiğini düşünür. Yani bir Dönek'in değeri, sahibinin işaretine ne kadar hızlı ve düzgün karşılık verdiğiyle ölçülür. VCA güvercinlerin ömür boyu eşleriyle yaşadığını, sahiplerine ve evlerine güçlü bağ kurduğunu, eş ve bölgelerini saldırganca savunabildiğini, ama genel olarak sakin, hoş ve dayanıklı kuşlar olduğunu yazar. Dönek'in ırka özgü mizacını inceleyen bir çalışma bulamadık; yöre yetiştiricilerinin gözünde iyi bir Dönek, yuvasına bağlı, uçuşta cesur ve dönüşü temiz bir kuştur.

Uçuş (dalış ve dönüş)
Eğitim ihtiyacı
Gösteriş (görünüm)
Gürültü
Sosyallik
Bakım zorluğu

Ölçekler kulüp standartları ve kaynaklardaki tanımlardan editoryal olarak derlenir; her kuş kendine özgüdür.

Dönek Güvercini renkleri

Aşağıdaki 4 rengin hepsi ırk standardında kabul edilir.

Siyah galaca
Baş, kanat ve kuyruk beyaz, gövde siyah; Muradiye'de incelenen kuşların %70'i bu renkteydi. Siyah gövdede mavimsi gri tüyler varsa yetiştiriciler 'tekir' der (Özbaşer ve ark.).
Kırmızı galaca
Gövde kırmızı, baş, kanat ve kuyruk beyaz; kuşların %16'sı (Özbaşer ve ark.).
Mavi galaca
Gövde mavi, baş, kanat ve kuyruk beyaz; kuşların %14'ü (Özbaşer ve ark.).
Bıyık, kemer ve zikir işaretleri
Baştaki beyaz tüyler arasında siyah tüy 'bıyık', kuyrukta siyah tüy 'kemer', sarı gaga ve tırnaktaki siyah nokta 'zikir' olarak adlandırılır (Özbaşer ve ark.).

Kendini bul

Dönek Güvercini kime uygun?

Kuş besleyen ya da beslemeye hazırlanan biri gözüyle baktık. Hangi durumdasın? Seç; sayfanın devamında senin için küçük notlar çıksın.

Uygun2 durum

Dalıcı-dönücü uçuş güvercinleriyle ilgileniyorum
Pırıltıyla dalıp kendi ekseninde dönen, uçuşuyla değer kazanan bir yerli ırktır.
Çok soruluyor
Çocuğum var
Güvercinler sakin ve dayanıklı kuşlardır; temastan sonra el yıkanmalı.

Dikkat ister2 durum

Apartmanda yaşıyorum
Sesi azdır, ama düzenli uçuş için çatıda ya da bahçede kümes gerekir.
İlk kez güvercin besleyeceğim
Dalış ve dönüş eğitimi deneyim ister; yöre yetiştiricilerinden destek alın.

Uygun değil1 durum

Elde taşınacak bir ev kuşu istiyorum
Kümeste koloni hâlinde yaşayan, uçuşu için beslenen bir ırktır.

Kısaca

Kimler için ideal: Çatıda ya da bahçede güvercinlik kurabilecek, kuşlarını düzenli uçurmaya vakit ayırabilecek, Marmara ve Ege'nin dalıcı-dönücü güvercin kültürüne ilgi duyan ve kümes hijyenine, aşı takvimine özen gösterecek kişiler için uygundur.

Kimler için zor: Kümes kuracak yeri olmayan, kuşu kafeste tutmayı düşünen, elde taşınacak bir ev kuşu arayan ya da kuşlarını düzenli uçuramayacak kişiler için uygun değildir.

Dönek Güvercini evde bakımı zor mu?

Ev hayatı panosu: kaynaklardaki değerlendirmelerden. “Kime uygun?” bölümünde seçtiğin durumla ilgili gösterge vurgulanır.

Bakım zorluğuOrta

Apartman yaşamıKoşullu

Günlük uçuş ve oyunUçuş günlerinde dalış ve dönüş; kümeste serbest hareket

GürültüSessiz

Dönek, Balıkesir ve Bursa'dan Edirne'ye uzanan yörede kümes kolonisi hâlinde yetiştirilir; Merck de güvercinlerin çoğunlukla koloni olarak tutulduğunu belirtir. Dönek'in gösterisi dalış ve dönüştür, bu yüzden kümesin önünde kuşların rahat inip kalkabileceği açık bir alan, tercihen çatı ya da bahçe gerekir. Yayımlanmış bir kümes ölçüsü bulamadık; her çiftin kendi yuva gözü ve kuşların sıkışmadan tünekleyebileceği raflar ölçü yerine geçer. VCA güvercinlerin eş ve yuvasını sertçe savunduğunu yazar.

Apartman için 'kısmen' yanıtını veriyoruz. Güvercinler gürültülü değildir: VCA huzurlu bir guruldama, Merck sessiz bir kuş tarif eder. Ama Dönek'in dalışını yapabilmesi için yukarıya açılan bir alan şarttır; kapalı bir balkon kafesinde bu ırk asıl işini yapamaz. Kümesin yeri, dışkının ortak alanlara ve komşulara taşmaması gözetilerek yönetimle birlikte seçilir; belediyenin kurallarını da öğrenin.

Dönek Güvercini bakımı

Kümes ve iniş tahtasıSürekli

Kuru, havası dönen ama cereyan yapmayan kümes; kuşların dalıştan dönüp konacağı geniş bir iniş…

Dalış ve dönüşUçuş günlerinde

Dönek pırıltıyı görünce hemen dalışa geçer (Yılmaz ve Boz); uçuş günleri düzenli tutulur, yırtıcının avlandığı saatler atlanır.

YemHer gün

Pelet öğünün yarısı kadar; tohum yalnız ek; ince kıyılmış sebze her gün ayrı kapta (VCA).

SuHer gün

Taze su sürekli; kap her gün sabunlu suyla yıkanır (VCA).

Hastalık yolunu kesmekHer gün ve haftalık

Yemlik ve suluk temizliği (Merck); mezat ve uçuş yarışından dönen kuşun ayrı tutulması (GOV.UK).

Kontrol ve aşıYılda 2 kez

Altı aylık kontrol, yıllık dışkı muayenesi, paramiksovirüs ve paratifo aşısı (VCA).

Kümes ve iniş düzeni

Kurulumda, sonra mevsimsel

Uçuştan dönen bir Dönek'in hızla kümesine girebilmesi için iniş tahtasının ve giriş penceresinin geniş, engelsiz olması gerekir. Dalış ve dönüşle inen bir kuş, iniş anında tellere ya da çıkıntılara çarparsa yaralanabilir. Kümesin içinde her çifte ayrı bir yuva bölmesi ayırmak, VCA'nın sözünü ettiği eş ve bölge savunmasından doğan kavgaları azaltır. Zemin kolay temizlenebilir olmalı, nem ve amonyak birikmemelidir.

Uçuş günleri

Düzenli

Özbaşer ve arkadaşları Muradiye Dönek'lerde canlı ağırlık, kanat açıklığı ve göğüs derinliğinin yaş gruplarına göre anlamlı biçimde değiştiğini ve bu özelliklerin kuşun uçuşunu etkilediğini yazar. Bu da kuşun kondisyonunun yaşla ve bakımla değiştiğini gösterir. Genç kuşlar önce kısa uçuşlarla başlatılmalı, yaşlı ya da hasta kuşlar zorlanmamalıdır. Yırtıcı kuşların yoğun olduğu saatlerde ve rüzgârlı, yağışlı havalarda uçuş yapmamak kuş kaybını azaltır.

Banyo

Haftada birkaç kez, havaya göre

Güvercinler sığ bir kapta yıkanmayı sever; banyo, beyaz baş ve kuyruk tüylerinin temiz kalmasına da yardım eder. Banyo kabı içme suyuyla ortak kullanılmamalı ve kirlendikçe boşaltılmalıdır; Merck trikomonozun yayılmasında iyi temizlenmeyen su kaplarının önemli rol oynadığını yazar.

Hastalık yolunu kesmek

Sürekli

GOV.UK güvercin paramiksovirüsünün kuşlar arasındaki doğrudan temasla, iyi temizlenmemiş taşıma kutularıyla, ortak içme suyuyla ve güvercin meraklısının giysisi, eli ya da ayakkabısıyla yayılabildiğini, yabani güvercinlerin virüsü kümeslere taşıyabildiğini yazar. Dönek meraklıları kuşlarını sık sık başka kümeslerle buluşturduğu için bu konu özellikle önemlidir: dönüşte kuşları ayrı tutmak, taşıma kutusunu temizlemek ve kendi el ve ayakkabınızı temizlemek iyi bir alışkanlıktır.

Yeni kuş ve karantina

Her yeni kuşta

Başka bir yetiştiriciden gelen Dönek, uçuşa ve kümese katılmadan önce birkaç hafta ayrı bir bölmede kalmalıdır; VCA yeni kuşun ilk iki haftada hekime gösterilmesini önerir. Bu sürede dışkı, ağız içi ve kuşun dengesi izlenir; dengesiz duruş ya da baş titremesi kümese katılmayı erteleme nedenidir.

Tırnak ve telekler

Gerektiğinde

VCA güvercin bakımında gerektiğinde tırnak ve tüy kesiminin yapılabildiğini yazar. Dönek gibi uçuşu için beslenen bir kuşta uçuş teleklerine dokunulmaz; kırık ya da kanayan bir telek varsa veteriner hekime danışılır.

Dönek Güvercini ne yer? Yaşa göre beslenme

Ebeveynlere sürekli yem

Dönek, Muradiye'deki çalışmada yaklaşık 320 g ile kısa gagalı ırklardan ağır, orta boylu ve uzun gövdeli bir kuştur; kondisyonunu düzenli uçuşla korur. VCA'nın önerisi Dönek için de aynıdır: öğünün yarısı kadar ticari pelet, küçük tane, az tohum. Yalnız tohumla beslenen kuş fazla yağ alır, kalsiyum ve A vitamininden yoksun kalır. Kaynaklarımız Dönek'e özel bir uçuş dönemi diyeti vermez; bu yüzden yem miktarını değil, kuşun her gün ne kadar yediğini izlemeyi öneriyoruz.

Dönek Güvercini sosyalleşme ve konuşma eğitimi

Eğitim zorluğuOrta

Dönek eğitimi kuşun yuvasına bağlanmasıyla başlar. VCA genç kuşların daha kolay evcilleştiğini ve yeni ortama daha kolay uyum sağladığını yazar; bu yüzden eğitim kuş gençken başlar. Genç Dönek önce kümesi ve iniş tahtasını tanır, sonra kısa uçuşlarla çevresini öğrenir. Özbaşer ve arkadaşları dalışı tetikleyenin bir dişi güvercin ya da parlak, dönen bir nesne olabildiğini anlatır; yetiştiriciler bu pırıltıyı kullanarak kuşun dalış tepkisini geliştirir.

Kaynaklarımız Dönek için adım adım bir uçuş eğitimi anlatmaz; bu yüzden bir yöntem uydurmuyoruz. Muradiye ve Balıkesir çevresindeki deneyimli Dönek yetiştiricileri ve güvercin dernekleri bu konuda en iyi rehberdir. Dönek'in değeri dönüşün temizliğinde yattığından, kuşu yetiştiricisinin yanında uçarken izlemek ve hangi işarete nasıl karşılık verdiğini öğrenmek önemlidir.

Öncelik sırası

Kümese ve iniş tahtasına alışma
Kısa uçuşlarla çevreyi tanıma
Pırıltıya hızlı tepki
Temiz dalış ve dönüş
Düzenli uçuş saatleri
Taşıma kutusuna alışma

Dönek Güvercini uçuş ve oyun

Günlük ihtiyaç Uçuş günlerinde dalış ve dönüş; kümeste serbest hareket

Yılmaz ve Boz Dönek'i dalıcı ve dönücü tip olarak sınıflar; Özbaşer ve arkadaşları da yetiştiricilerin bu kuşları dalış ve iniş sırasındaki dönme hareketine göre seçmiş olabileceğini yazar. Yani Dönek için uçuş bir egzersiz değil, ırkın kendisidir. Aynı çalışmada canlı ağırlık ve kanat açıklığının yaşa göre anlamlı biçimde değiştiği, bu ölçülerin uçuşu etkilediği belirtilir; genç kuşlar uçuşa kısa turlarla başlatılır. Fırtınalı havada ve durgun görünen kuşlarla uçuş yapılmaz.

Sevdiği oyunlar

Pırıltıya dalış
Dönüşlü iniş
Kümes çevresinde kısa tur
Sığ kapta yıkanma

Dönek Güvercini çocuklarla ve diğer hayvanlarla

Çocuklarla

VCA güvercinlerin sakin ve kolay evcilleşen kuşlar olduğunu yazar. Çocuklar Dönek'lerin dalış ve dönüşünü izlemekten keyif alır; yem verme gibi işlere yetişkin yanında katılabilirler. Kümes işinden sonra el yıkanır; VCA yabani güvercinlerin klamidya ve parazit taşıyabildiğini belirtir.

Kedilerle

Kediler kümese ve iniş tahtasına konan Dönek'ler için gerçek bir tehlikedir; kümes teli ve iniş alanı kedinin erişemeyeceği biçimde kurulur.

Köpeklerle

İnen kuşları kovalayan bir köpek Dönek'i inişten vazgeçirebilir; uçuş saatlerinde köpek uzakta tutulur.

Sağlık: dikkat edilmesi gerekenler

Dönek'e özgü bir hastalık eğilimi bildiren bir çalışma bulamadık; aşağıdakiler güvercinler için genel kaynaklardan derlendi. Merck trikomonozun evcil güvercinlerde kümes hayvanlarından sık görüldüğünü, parazitin ebeveynden yavruya kursak sütüyle geçtiğini, kirli suluk ve yemliklerle kümese yayıldığını yazar; boğazda büyüyerek yutmayı engelleyebilen sarımsı kitleler, ağızda sıvı, sulanan gözler, kilo kaybı ve durgunluk görülür. Paramiksovirüs ise GOV.UK'nin uyarısına göre kümeste hızla yayılır ve en çok sinir sistemini vurur; yeşilimsi sulu dışkı eşlik eder. Dönek gibi dengeli dönüşüyle bilinen bir kuşta dönüşün bozulması, inişte sendeleme ya da başın titremesi erken bir uyarı sayılmalıdır. Koruyucu tarafta VCA'nın önerisi yılda iki hekim kontrolü, açıkta uçan kuşlar için yıllık dışkı muayenesi ve iki aşıdır: paramiksovirüs ve Salmonella paratifo. Türkiye'deki aşı ve bildirim yükümlülüklerini il tarım ve orman müdürlüğünden teyit edin. Hasta bir kuşa kendi başınıza ilaç vermeyin; kuşlara bakan bir veteriner hekime danışın.

Trikomonoz

Merck'e göre evcil güvercinlerde yaygın bir parazit hastalığıdır; kursak sütüyle yavruya, ortak suyla diğer kuşlara geçer; ağızda sarı kitle ve hızlı zayıflama yapar.

Güvercin paramiksovirüsü

GOV.UK'ye göre titreme, boyun burulması, felç ve yeşilimsi sulu dışkıyla seyreder; dalış ve dönüş gibi denge isteyen bir uçuşu ilk bozan belirtiler de bunlardır. VCA aşıyı şiddetle önerir.

Bağırsak parazitleri

Dışarıda uçan kuşlarda yaygındır (VCA); yılda bir dışkı muayenesi yapılır.

Salmonella paratifo

VCA bu hastalığa karşı da aşı önerir.

Uçuş yaralanmaları ve kavga

Hızlı dalışlar tel, kablo ya da çatı kenarına çarpma riski taşır; VCA ayrıca güvercinlerin yuva ve eş için sert kavga ettiğini yazar.

Dönek Güvercini videoları

Konuyu izleyerek öğrenmek isteyenler için seçtiğimiz videolar. Videolar ilgili kanallara aittir.

**Dönek Güvercin Sohbeti İsmail Keşen**The Pigeon TvYouTube · 1:10:11

**HERKÜLÜN OĞLU DÖNÜYOR — Dönek güvercin dönüş, Muradiye**DÖNEK GÜVERCİN TVYouTube · 1:53

**Cem Memur (Veteriner Hekim) güvercinde Salmonella belirtileri, önlemler, taşıyıcılığı**Türkiye Dönek Güvercin YetiştiricileriYouTube · 14:35

Dönek Güvercini sahiplenme

Dönek çeşitleri

Özbaşer ve arkadaşları Dönek'lerin yetiştirildikleri bölgeye, görünüşlerine ve dalıştaki dönüş biçimine göre sınıflandığını, Dolapçı ve Selanik Dönek gibi çeşitlerin bu yüzden ortaya çıktığını yazar. Savaş ve Erdem'in çalışmasında Dönek ile Dolapçı vücut yapısı ve uçuş davranışı bakımından benzer bulunmuş, aradaki farkın büyük olasılıkla tüy renklerinden kaynaklandığı belirtilmiştir. Aynı çalışmaya göre Kelebek ırklarının hepsi paçalıdır; Dönek ve Dolapçı'da ise paça yoktur. Kuşu alırken hangi çeşit olduğunu ve bu çeşidin uçuşunun nasıl olduğunu sorun.

Muradiye Dönek'in ölçüleri

Özbaşer ve arkadaşlarının incelediği 100 Muradiye Dönek'in ortalama canlı ağırlığı yaklaşık 320 g, vücut uzunluğu yaklaşık 35 cm, kanat açıklığı yaklaşık 68 cm bulunmuştur. Erkekler canlı ağırlık, baş uzunluğu, gaga derinliği, göğüs çevresi, kanat uzunluğu ve incik çapı bakımından dişilerden anlamlı derecede yüksektir. Göz rengi kuşların %60'ında siyah, %25'inde mavi, %15'inde beyazdır; kuyruk teleği sayısı %75'inde 14, %25'inde 13'tür. Araştırmacılar bu verilerin Muradiye Dönek'in ayrı bir ırk olarak tanımlanmasını desteklediğini, ama DNA çalışmalarıyla doğrulanması gerektiğini yazar.

Yerli ırkın korunması

Yılmaz ve Boz birçok yerli güvercin ırkının gen kaynağının yıldan yıla azaldığını ve bilinçsiz melezlemelerin yerli ırkları yitirmemize yol açtığını yazar. Dönek besleyen biri çiftlerini çeşidin içinden seçerek bu kültürel mirasın korunmasına katkıda bulunabilir.

Üreme

Yılmaz ve Boz güvercin çiftlerinin ömür boyu birlikte kaldığını, yavrularını birlikte kursak sütüyle büyüttüğünü yazar. Merck trikomonozun bu yolla yavruya geçebildiğini, taşıyıcı kuşların üretimden çekilmesini önerir. Muradiye çalışmasında kuşların %70'i siyah, %16'sı kırmızı, %14'ü mavi bulunmuştur; Dönek'e özgü yumurta ve kuluçka verisine ise ulaşamadık. Dönüş yeteneği yüksek kuşları eşleştirmek, yetiştiricilerin bu ırkı nasıl seçtiğini yansıtır.

Sağlıklı kuş seçimi

VCA kolay alıştığı için genç kuş seçmeyi, canlı ve kolay ürkmeyen kuşu tercih etmeyi önerir. Dönek'te ayrıca kuşu uçarken izleyin: temiz bir dalış ve dengeli bir dönüş, sağlıklı ve iyi yetiştirilmiş kuşun en iyi göstergesidir. Ağız içinde lezyon, sulu dışkı ya da kabarık tüy istemeyeceğiniz işaretlerdir. Yeni kuşu birkaç hafta ayrı tutun ve iki hafta içinde hekime gösterin (VCA). Güvercin tutma ve satış kurallarını belediyenizden ve il tarım ve orman müdürlüğünden doğrulayın.

Sahiplenmeden önce: kontrol listeleri

Dönek uçurulmak için yetiştirilmiş bir kuştur ve Merck güvercinlerin 20 yıla kadar yaşayabildiğini yazar. Aşağıdaki sorular karar vermenize yardımcı olur; hepsine gönül rahatlığıyla 'evet' diyorsanız hazırsınız. Genel hazırlık için sahiplenme rehberimize bakabilirsiniz.

Kendinize sorun

Dönek'lerin dalıp dönebileceği açık bir gökyüzü ve iniş alanım var mı?
Uçuş günlerini aksatmadan sürdürebilir miyim?
Kuşların dönüşünü değerlendirmek için yöre yetiştiricilerinden destek alabilir miyim?
Suluk ve kümes temizliğini her gün yapabilir miyim?
Aşı ve dışkı muayenesi için kuşlara bakan bir hekimim var mı?
Çiftleri Dönek içinden, bilinçli eşleştirmeye hazır mıyım?

Dönek Güvercini nereden sahiplenilir?

Dönek'i Balıkesir, Bursa, İzmir, Denizli ve Edirne çevresindeki güvercin derneklerinde ve tanınmış yetiştiricilerde arayın. Kümesi görün, kuşların canlılığına ve kümesin temizliğine bakın; kuşun çeşidini, ana-babasını, yaşını ve aşı geçmişini sorun. Mümkünse kuşun uçuşunu, dalışını ve dönüşünü kendi gözünüzle izleyin.

Dönek'i barınakta bulmanız pek olası değildir. Halkalı, kaybolmuş bir Dönek görürseniz Balıkesir, Bursa ya da İzmir çevresindeki güvercin derneklerine haber verin; halka numarasıyla sahibine ulaşmak çoğu zaman mümkündür.

Dönek Güvercini sahiplenme ve sorumluluk

Dönek'i Balıkesir, Bursa, İzmir ve çevresindeki tanınmış yetiştiricilerden ya da güvercin derneklerinin üyelerinden edinmek, uçuş hattı belli bir kuş bulmayı kolaylaştırır. Kuşun hangi çeşitten (Muradiye, Selanik, Dolapçı gibi) olduğunu, ana-babasının uçuşunu, yaşını ve aşı geçmişini sorun; mümkünse kuşun uçuşunu izleyin. VCA genç bir kuş seçmeyi ve ilk iki hafta içinde veteriner muayenesi yaptırmayı önerir.

Dönek Güvercini hakkında sık sorulanlar

Dönek güvercini nereden gelir?

Türkiye'nin yerli ırklarındandır. Yılmaz ve Boz Dönek'in genellikle Balıkesir, Bursa, Denizli, İzmir ve Edirne çevresinde yetiştirildiğini yazar; Muradiye Dönek adı Balıkesir'in Muradiye ilçesinden gelir.

Dönek güvercininin diğer adları nelerdir?

Yılmaz ve Boz Dönek'in yörede Selanik ve Muradiye adlarıyla da anıldığını, İngilizcede Dunek olarak geçtiğini yazar.

Dönek güvercini nasıl uçar?

Özbaşer ve arkadaşlarına göre belli bir yükseklikte uçarken bir dişi ya da parlak, dönen bir nesne (pırıltı) görünce kanatlarını kapatıp aniden dalar; dalış ve inişte kendi ekseni çevresinde döner. Bazı kuşlar dönerken kanatlarını içe çeker, bazıları hafifçe açık tutar.

Dönek güvercini ne kadar büyür?

Muradiye'deki 100 kuşluk çalışmada ortalama canlı ağırlık yaklaşık 320 g (erkek ~333 g, dişi ~306 g), vücut uzunluğu yaklaşık 35 cm, kanat açıklığı yaklaşık 68 cm bulunmuştur (Özbaşer ve ark. 2021).

Galaca ne demek?

Özbaşer ve arkadaşları Muradiye yetiştiricilerinin, baş, kanat ve kuyruk telekleri beyaz, gövdesi siyah, kırmızı ya da mavi olan alacalı görünüme 'galaca' dediğini yazar. Kuşların %70'i siyah, %16'sı kırmızı, %14'ü mavi galacadır.

Zikir, bıyık ve kemer ne demek?

Özbaşer ve arkadaşlarına göre sarı gaga ve tırnaktaki siyah noktalara 'zikir', baştaki beyaz tüyler arasındaki siyah tüylere 'bıyık', kuyruktaki siyah tüylere 'kemer' denir.

Dönek ile Kelebek güvercini arasındaki fark nedir?

Savaş ve Erdem'in çalışmasında Dönek, Dolapçı ve Kelebek ırkları aynı dalıcı-dönücü grupta yer almıştır. Kelebek ırklarının hepsi paçalıdır; Dönek'te paça yoktur. Irklar uçuş biçimi, dönüş tarzı ve hız bakımından da ayrılır.

Dönek ile Dolapçı aynı mı?

Değil, ama yakındır. Özbaşer ve arkadaşları Dolapçı'yı Dönek çeşitlerinden biri olarak anar; Savaş ve Erdem vücut yapısı ve uçuş davranışı benzer olan bu iki ırk arasındaki farkın büyük olasılıkla tüy renklerinden geldiğini yazar.

Dönek güvercini kaç yıl yaşar?

Kaynaklar bu ırka özgü bir ömür vermiyor. Merck evcil güvercinlerin 20 yıla kadar yaşayabildiğini yazar.

Dönek güvercini apartmanda beslenir mi?

Kısmen. Güvercinler görece sessizdir (Merck), ama Dönek düzenli uçurulması gereken bir kuştur; çatıda ya da bahçede kümes ve site yönetiminin onayı gerekir.

Dönek güvercini ne yer?

VCA peletin diyetin yaklaşık yarısını oluşturmasını, tohumun tek besin olmamasını ve her gün ince doğranmış sebze verilmesini önerir. Avokado, çikolata, tuzlu yiyecek, alkol ve kafein verilmez.

Güvercinlerde trikomonoz nedir?

Merck bunun güvercinlerde sık görülen bir parazit hastalığı olduğunu, kursak sütü ve kirli suyla bulaştığını, ağızda sarımsı lezyonlar ve hızlı zayıflamayla seyredebildiğini yazar. Belirti görürseniz veterinerinize danışın.

Güvercinlere aşı yapılır mı?

VCA paramiksovirüs ve Salmonella paratifoya karşı aşıyı şiddetle önerir. Türkiye'deki uygulama ve zorunluluklar için güncel durumu veteriner hekiminizden ve il tarım ve orman müdürlüğünden doğrulayın.

Dönek güvercini çocuklar için uygun mu?

VCA güvercinleri sakin ve dayanıklı kuşlar olarak tanımlar. Çocuklar yetişkin gözetiminde bakıma katılabilir; kuşlarla temastan sonra eller yıkanmalıdır.

Muradiye Dönek ayrı bir ırk mı?

Özbaşer ve arkadaşları morfolojik verilerin Muradiye Dönek'in ayrı bir ırk olarak tanımlanması gerektiği görüşünü desteklediğini, ama bunun DNA analizleriyle doğrulanması gerektiğini yazar.

Kaynaklar

Bu sayfa numaralı kaynaklardan derlendi ve veteriner hekimlerimiz tarafından incelendi.
Son güncelleme: 2 Kasım 2026 · Bu sayfa muayenenin yerini tutmaz; ilaç ve doz önerisi içermez.