Tavus Kuşu

Evet, tavus kuşu uçabilir. ADW'ye göre hızlı ya da uzağa uçmaz, ama ağaçların yüksek dallarına çıkacak, duvar ve çitleri aşacak kadar uçar; civcivler bile yaklaşık bir haftalıkken kısa uçuşlar yapar. Doğada tehlikede çoğunlukla koşarak çalıların arasına kaçar. Bahçede serbest beslenecekse kaçmaması için üstü kapalı bir voliyer ya da kuşun yeri iyice tanımasını bekleyen bir alıştırma dönemi gerekir.

Tavus kuşu hepçildir ve hem bitkisel hem hayvansal besin yer. ADW'ye göre doğada en sevdiği besin termittir; bunun yanında böcek, solucan, kertenkele, kurbağa, küçük yılan, tane, tomurcuk, ot ve bambu sürgünü yer, öğütme için küçük taşlar yutar. Bakımda temel olarak av kuşu yemi veririz, taze yeşillik ve sebzeyle destekler, ayrı kapta grit bulundururuz.

Tavus kuşu uzun ömürlü bir kuştur. Animal Diversity Web'e göre doğada 10–25 yıl yaşar; bakımda 23,2 yıla ulaşan kayıtlar vardır. Wikipedia ise doğada ortalama ömrü yaklaşık 15 yıl olarak verir. Bu ömrü karşılamak için dengeli av kuşu yemi, kuru ve yırtıcıya kapalı bir barınak, düzenli parazit kontrolü ve kanatlılara bakan bir veteriner hekimin takibi gerekir.

Tavus kuşu sülüngiller ailesinden, hepçil, iri ve gösterişli bir yer kuşudur. Erkekte parlak mavi boyun, gözlü desenli uzun kuyruk örtüsü ve bacakta mahmuz bulunur. Uçabilir ama kısa mesafe uçar, geceleri ağaçta tüner ve çok yüksek sesle öter. Bakımda 23 yılı aşabilir; IUCN'de Asgari endişe kategorisinde, CITES'te ise Ek III'tedir (ADW, Species+).

Erkek tavus kuşu kuyruk örtüsünü en çok üreme mevsiminde, dişilere kur yaparken açar ve titretir. Wikipedia bu gösterinin kur davranışı olduğunu, kuyruğun evrimsel nedeninin ise hâlâ tartışıldığını belirtir. Doğal yayılış alanında üreme mevsimi Nisan–Eylül arasıdır (ADW). Erkek bu tüyleri mevsim sonunda döker; yeni tüyler bir sonraki mevsime kadar yeniden uzar.

Tavus kuşu yumurtası 27–29 günde çıkar. Animal Diversity Web kuluçka süresini bu aralıkta verir; dişi yumurtaları gün aşırı bırakır. Kuluçka makinesi kullanılacaksa sıcaklık ve nem ayarları için kanatlı yetiştiriciliğinde deneyimli birine ya da veteriner hekime danışmanızı öneririz. Yumurtadan çıkan civcivler kısa sürede yem yemeye başlar ve yaklaşık bir haftada kanat çırpar.

Tavus kuşu bir kuluçkada 3–12, çoğunlukla 5 yumurta yapar. ADW'ye göre dişi yumurtaları gün aşırı bırakır ve yılda bir kez kuluçkaya yatar; kuluçka kaybedilirse yeniden yumurtlayabilir. Bakımda yumurtalar alındığında bir mevsimde üç kuluçkaya kadar yumurtladığı kaydedilmiştir. Dişiler genellikle bir ile üç yaş arasında yumurtlamaya başlar.

Tavus kuşu ilkbahar ve yaz aylarında yumurtlar. Animal Diversity Web, doğal yayılış alanında üreme mevsimini Nisan–Eylül olarak verir. Dişiler genellikle bir ile üç yaş arasında cinsel olgunluğa ulaşır. Bu dönemde dişiye kalsiyum kaynağı ve yumurtlama dönemine uygun yem sağlarız; yuvayı yerde, sakin ve korunaklı bir köşede yapmasına izin veririz.

En bilinen renk doğal Hint mavisidir. Bakımda beyaz, alacalı (pied) ve kara kanatlı varyeteler de yaygındır; ADW beyazın albino olmadığını, alacalının tam baskın olmayan bir genden kaynaklandığını belirtir. Yeşil tavus kuşu ise renk değil ayrı bir türdür (Pavo muticus) ve nesli tehlikededir. Renk farkı bakım ihtiyacını değiştirmez.

Hayır, beyaz tavus kuşu albino değildir. Animal Diversity Web'e göre beyaz varyetenin gözleri kahverengidir ve kendi aralarında çiftleştirildiğinde yine beyaz yavru verir; Wikipedia bu rengi lösistik beyaz olarak tanımlar. Albino hayvanlarda göz pembe ya da kırmızımsı olur, çünkü vücutta hiç pigment yoktur. Beyaz tavusta ise yalnız tüylerdeki renk eksiktir.

Yetişkin tavus kuşu kuyruğuyla birlikte 0,86–2,12 m, ortalama 1,5 m boya ulaşır; ağırlığı 2,7–6 kg, ortalama 4 kg'dır (ADW). Erkeğin kuyruk örtüsü tek başına ortalama 1,2 m'dir ve tam gelişmesi üç yılı bulabilir. Kanat açıklığı 1,4–1,6 m'dir. Dişi erkekten belirgin biçimde küçük ve kısa kuyrukludur, bu yüzden voliyer ölçüsü erkeğe göre planlanır.

Tavus kuşu Hindistan ve Sri Lanka kökenlidir; doğal yayılış alanı Pakistan ve Nepal'e kadar uzanır (ADW). Açık, yaprak döken ormanlarda yaşar, kentlerdeki bahçelerde ve hayvanat bahçelerinde de görülür. Hindistan'ın ulusal kuşudur ve Hindistan ile Sri Lanka'da yasal koruma altındadır. Dünyanın birçok ülkesine götürülmüş, bazı bölgelerde yabanileşmiştir (Wikipedia).

Tavus kuşu bakımında en önemli konu alandır. Üstü kapalı geniş bir voliyer ya da güvenli serbest alan, yüksek tünekli gece barınağı, av kuşu yemi, grit, her gün tazelenen su ve kuru bir toz banyosu köşesi gerekir. Kaplar her gün yıkanır, dışkı düzenli toplanır, barınak yırtıcılara karşı her akşam kapatılır. Yeni gelen kuşlar karantinada tutulur ve veteriner hekime gösterilir.

Tavus kuşu geniş bahçesi ya da çiftliği olan, komşu evlere uzak yaşayan ve kuşu elle sevmekten çok izlemekten hoşlanan kişiler için uygundur. Apartmanda, sitede ya da komşu evlere yakın küçük bahçelerde beslenmez, çünkü yüksek sesi gece de duyulabilir. Ömrü 20 yılı aşabildiği için uzun vadeli bir sorumluluk almaya ve barınağı yıllarca sürdürmeye hazır olmak gerekir.

Tavus kuşu en çok iç parazitlere, koksidiyoza ve kanatlılarda görülen bulaşıcı hastalıklara yatkındır. Merck, koksidiyozun nemli ve kirli zeminde yayıldığını, karabaş hastalığının ise tavuk ve av kuşlarının sık taşıdığı körbağırsak kurduyla bulaştığını belirtir. Dar alanda kuyruk tüyü kırılması ve tele çarpma yaralanmaları da görülür. Tüy kabartma, ishal ve iştahsızlıkta veteriner hekime gidilmelidir.