Kelebek Güvercini: Özellikleri, Bakımı ve Beslenmesi

Kelebek Güvercini nasıl bir kuş?

Kelebek güvercini, Batı Anadolu'nun uçuş kültüründen doğmuş bir ırktır. Yılmaz ve Boz 2012 tarihli derlemelerinde Kelebek'i dalıcı ve dönücü tipte bir ırk olarak tanımlar; İzmir, Manisa, Bursa ve Balıkesir'de yetiştirildiğini ve bu illerde Saya adıyla da anıldığını yazar. Aynı derlemeye göre Kelebek belki de Türkiye'nin her yerinde aynı adla bilinen tek güvercin ırkı ve Takla'dan sonra en çok tanınan ırktır.

Kelebek adı uçuşundan gelir. Erdem, Konyalı ve Savaş'ın 2018'de Edremit Kelebeği üzerine yayımladığı çalışmaya göre bu kuşların kanat vuruşları bir kelebeğin kanat çırpışını andırır; uçuş sırasında kuş, gaga-kuyruk ekseni çevresinde kendi etrafında dönerek döner. Kelebekler 'solo uçucu' olarak bilinir; birlikte uçtuklarında ise arı oğluna benzer biçimde karmakarışık uçarlar.

Kelebek tek tip değildir. Savaş ve Erdem 2026'daki çalışmalarında Kafa-Kuyruk, Kemalpaşa ve Edremit olmak üzere üç Kelebek tipini inceler. Bu tiplerin muhtemelen yakın dönemde ayrışmaya başladığını, birbirlerinden neredeyse yalnızca renk desenleriyle ayrıldığını ve uçuş özelliklerinin çok benzer olduğunu yazarlar. Hepsinde ayaklar paçalıdır; tepe ise yalnız Edremit Kelebeği'nde bulunur.

Edremit Kelebeği'nin kökeni yazılı kaynaklarda uzun geçmişe dayanmaz. Erdem ve arkadaşları Edremit'teki güvercin yetiştiriciliğinin yazılı olarak ancak 1940'a kadar izlenebildiğini, yaşlı güvercincilerin ırkın Selanik göçmenlerinin getirdiği kuşlarla yerel kuşların melezlenmesinden çıktığına inandığını aktarır. Aynı yazarlar 15. ve 18. yüzyıl gazellerinde 'dönen' güvercinlerin anıldığını ve benzer ırkların Batı Anadolu dışında görülmediğini de not eder. Edremit Kelebeği bugün Türkiye'de resmî olarak tescil edilmiş altı güvercin ırkından biridir.

Bu sayfada Edremit Kelebeği üzerine yapılan ölçümleri, renk varyetelerini, dönüş uçuşunu koruyacak uçuş düzenini, beslenmeyi ve bütün güvercinleri ilgilendiren hastalıkları topladık. Kelebek'in ömrü, yumurta sayısı ya da tiplerin ayrıntılı standardı gibi yayımlanmış bir değer bulamadığımız konuları açıkça belirttik.

Kelebek beslemek, havada dönen bir kuşun izlenme zevkini kümes bakımının sorumluluğuyla birleştirir. Edremit'te kuşların bir kısmının ölçüm için Edremit Kanarya ve Güvercin Sevenler Derneği'ne getirilmesi, bu ırkın yörede örgütlü yetiştiricilerce yaşatıldığını da gösterir.

Kelebek Güvercini özellikleri

Kelebek Güvercini temel özellikleri
Kullanım amacı	Dalıcı-dönücü uçuş ırkı; hobi [2]
Yetiştirildiği yer	İzmir, Manisa, Bursa, Balıkesir; yörede Saya da denir [2]
Tescil	Edremit Kelebek resmî olarak tescilli altı yerli güvercin ırkından biri [3]
Uçuş biçimi	Solo uçucu; gaga-kuyruk ekseninde kendi etrafında döner; kanat vuruşu kelebeği andırır [1]
Tipler	Edremit, Kemalpaşa, Kafa-Kuyruk; başlıca fark renk deseni [3]
Canlı ağırlık	Tepesiz erkek 339,3 g, tepeli erkek 334,3 g, tepesiz dişi 310,5 g, tepeli dişi 296,3 g [1]
Vücut uzunluğu	Erkekte yaklaşık 36 cm, dişide 35 cm [1]
Kanat açıklığı	Ortalamalar 64,2–66,7 cm [1]

Gaga uzunluğu	Yaklaşık 23 mm; uzun sayılabilecek gaga [1]
Kuyruk	Orta uzunlukta (ort. 12,8–13,6 cm); 13–17 telek [1]
Paça	Edremit'te incelenen kuşların tamamı paçalı; bütün Kelebek tipleri paçalı [1]
Tepe	Edremit kuşlarının %46'sı tepeli; tepe yalnız Edremit tipinde [1]
Yağ bezi	Kuyruk üstü yağ bezine rastlanmadı [1]
Yakın ırklar	Dolapçı ve Dönek ile aynı dalıcı-dönücü kümede [3]
Yem düzeni (genel güvercin)	Pelet ağırlıklı, az tane yem ve taze besin [4]
Önemli hastalık	Güvercin paramiksovirüsü: aşıyla korunulur, şüphesi bildirilir [7]

Kelebek Güvercini karakteri

Kelebek, havadaki davranışıyla tanınan bir kuştur. Erdem ve arkadaşlarına göre Edremit Kelebekleri tek başına uçar, kanat vuruşları kelebek kanadını andırır ve dönüşü gaga-kuyruk ekseni çevresinde kendi etrafında dönerek yapar; birlikte salındıklarında arı oğlu gibi karmakarışık bir uçuş gösterirler. Savaş ve Erdem, Dönek, Dolapçı ve Kelebek ırklarının uçuş stili, dönüş biçimi ve hız gibi özelliklerle birbirinden ayrıldığını yazar. Mizaç üzerine ölçülmüş bir veri bulamadık; ama her gün uçurulan, kümesine bağlı ve sürü içinde yaşayan bir kuş olduğunu biliyoruz. Edremit'te kuşların bir kısmının derneğe getirilerek ölçülebilmesi, ele alınmaya alışkın kuşlar olduklarını da düşündürür.

Uçuş isteği
Gösteriş
Paça bakımı
Bakım zorluğu
Sosyallik
Gürültü

Ölçekler kulüp standartları ve kaynaklardaki tanımlardan editoryal olarak derlenir; her kuş kendine özgüdür.

Kelebek Güvercini renkleri

Aşağıdaki 8 rengin hepsi ırk standardında kabul edilir.

Siyah Tel Kuyruk
Gövde beyaz, kuyruk teleklerinin ortasındaki tüyler siyah. Edremit'te ölçülen kuşların %28'i bu varyetedeydi; en yaygın tipti (Erdem ve ark. 2018).
Mor (Mavi) Tel Kuyruk
Tel kuyruk deseninin mavi tonlusu; Edremit'te bu renge 'mor' denir. Kuşların %2'sinde görüldü ve siyahlardan belirgin biçimde daha nadirdir.
Siyah Boyun
Boyun başlangıcından başa kadar siyah, gövdenin geri kalanı beyaz; göğüs ve boğazın da beyaz olması istenir. Kuşların %20'si (Erdem ve ark. 2018).
Sarı Boyun
Siyah boyundaki dağılımla aynı, ama renk sarımsı turuncu. Kuşların %23'ü.
Kırmızı Boyun
Boyundaki renk koyu, kahverengimsi kırmızı. Kuşların %13'ü.
Mor (Mavi) Boyun
Boyundaki renk diğer ırklarda mavi denen ton. Kuşların %4'ü.
Şeş
Beyaz zemin üzerinde büyük siyah lekeler; kuşların %7'si. Gözleri açık renklidir.
Siyah
Arap
Düz siyah kuşlar; örneklemin yaklaşık %2'si, gözleri açık renk. Yetiştiriciler az sayıda beyaz ve düzensiz alaca kuş da bulunduğunu söylemiştir. Ayrıca bkz. Arap Güvercin.

Kendini bul

Kelebek Güvercini kime uygun?

Kuş besleyen ya da beslemeye hazırlanan biri gözüyle baktık. Hangi durumdasın? Seç; sayfanın devamında senin için küçük notlar çıksın.

Uygun2 durum

Havada dönen kuş izlemeyi seviyorum
Gaga-kuyruk ekseninde dönen, kelebek gibi kanat vuran bir uçuş ırkıdır.
Çok soruluyor
Tescilli yerli ırkları yaşatmak istiyorum
Edremit Kelebeği resmî tescilli altı ırktan biridir.

Dikkat ister2 durum

İlk kez güvercin besleyeceğim
Uçuş düzeni ve paça bakımı deneyim ister.
Apartmanda yaşıyorum
Çatı ya da teras kümesi kurulabiliyorsa mümkündür.

Uygun değil1 durum

Kuşu kafeste tutmak istiyorum
Her gün uçurulmak için yetiştirilmiştir.

Kısaca

Kimler için ideal: Her gün kuş uçurabilen, çatıda ya da bahçede kuşların çıkıp girebileceği kuru bir kümes kurabilen, paça ve tepe bakımına özen gösterebilen ve Batı Anadolu'nun dönücü güvercin kültürünü yaşatmak isteyen kişiler için çok uygun bir ırktır.

Kimler için zor: Kuşu kafeste ya da kapalı kümeste tutmayı düşünenlere, günlük uçuşa vakit ayıramayacaklara ve solo uçan kuşların yırtıcı ya da kayıp riskini kabul edemeyeceklere uygun değildir.

Kelebek Güvercini evde bakımı zor mu?

Ev hayatı panosu: kaynaklardaki değerlendirmelerden. “Kime uygun?” bölümünde seçtiğin durumla ilgili gösterge vurgulanır.

Bakım zorluğuOrta

Apartman yaşamıKoşullu

Günlük uçuş ve oyunHer gün uygun saatlerde serbest uçuş; kümeste tünekler arası hareket

GürültüSessiz

Kelebek her gün uçurulmak için yetiştirilen bir güvercindir; dönüş uçuşunu gösterebilmesi için kümesten çıkıp gökyüzünde serbestçe uçabilmesi gerekir. Bu yüzden onu daire içinde kafeste değil, çatıda, terasta ya da bahçede kurulmuş, kuşların çıkıp girebileceği bir kümeste besleriz. Apartmanda yaşayan biri için Kelebek ancak böyle bir kümes kurulabiliyorsa mümkündür; cevabımız 'kısmen'.

Bakımı orta zorlukta görüyoruz. Erdem ve arkadaşlarının incelediği bütün Edremit Kelebekleri paçalıydı ve kuşların neredeyse yarısı tepeliydi; bu tüyler kirli ve nemli zeminde kolay bozulur. Ayrıca solo uçan bir kuşun yırtıcılara karşı daha savunmasız kalabileceğini düşünerek uçuş saatlerini dikkatle seçmek gerekir.

Kümeste her çifte bir yuva gözü, kuşların zeminden uzak durabileceği tünekler, uçuş dönüşü için kuru bir iniş yeri ve kolay temizlenen yem ve su kapları bulunmalıdır. Uçan kuşlar dışarıdaki güvercinlerle temas edebileceği için hijyen ve aşı konusu kapalı tutulan ırklardan daha önemlidir.

Kelebek Güvercini bakımı

Günlük uçuşHer gün, uygun saatlerde

Kelebekler tek tek ya da küçük gruplar hâlinde salınır; yırtıcıların az olduğu saatler ve uygun hava seçilir. Uçuş sonrası kuşlar yemle kümese çağrılır.

Paça ve zeminHer gün zemin, haftada bir kontrol

Bütün Kelebekler paçalıdır.

Tepe ve tüyHaftada bir

Tepeli kuşlarda tepe enseyi kaplar; kirlenme ve kırılmaya karşı kontrol edilir. Kuyruk ve kanat telekleri uçuş için tam olmalıdır.

Su ve kaplarHer gün

Temiz su her zaman hazır olur, kaplar her gün yıkanır. Banyo kabı kuru ve güneşli günlerde kısa süre konur.

Sağlık gözlemiHer gün

Uçuşa isteksiz, dönüş yapamayan, kabarık duran kuş ayrılır; ağız içi, dışkı ve kilo izlenir.

Aşı ve yeni kuşVeteriner hekimin önerdiği takvimle

Paramiksovirüs aşısı için veteriner hekime danışılır. Yeni kuşlar bir süre ayrı tutulur ve kümese bağlanmadan salınmaz.

Dönüş uçuşunu korumak

Her gün

Kelebek'in değeri, uçuş stilinden ve dönüş hareketinden gelir; Erdem ve arkadaşları Edremit Kelebeği'nin uçuş stili, dönüş hareketi ve renk özellikleri nedeniyle yetiştirildiğini yazar. Bu davranışın korunması için kuşların düzenli uçurulması ve damızlık seçerken uçuşun gözetilmesi gerekir. Uçuş süresi ve sıklığı için yayımlanmış ırka özgü bir ölçü bulamadık; bu konuda deneyimli yetiştiricilerin ve Edremit'teki gibi yöresel derneklerin bilgisine başvurmayı öneriyoruz. Hasta, tüy döken ya da yavrulu kuşları zorlamamak ve kötü havada uçuşu ertelemek kuşu korur.

Solo uçan kuş ve yırtıcılar

Her uçuşta

Edremit Kelebekleri solo uçucu olarak bilinir. Sürüden ayrı uçan ve havada dönerek irtifa kaybeden bir kuş, yırtıcı kuşların dikkatini çekebilir. Uçuş saatlerini yırtıcıların az olduğu zamanlara almak, göç dönemlerinde uçuşu kısaltmak ve iniş yerini korunaklı yapmak kayıpları azaltır. Yeni bir kuşu kümesi ve çevreyi tanımadan salmamak da kayıp riskini düşürür.

Paça, tepe ve kılıç paça

Her gün zemin, haftada bir ayak ve baş kontrolü

Erdem ve arkadaşlarına göre Edremit Kelebeklerinin tamamı paçalıdır; paçanın parmakları mümkün olduğunca örtmesi ama çok uzamaması istenir. Bazı kuşlarda tarsusu kaplayan tüyler yanlara doğru uzar; bunlara kılıç paça denir. Tepeli kuşlarda tepe çok büyük değildir, ama başlangıcı enseyi güzelce kaplar ve tüylerin ucu başın en üst noktasıyla aynı hizadadır. Kuru zemin, temiz iniş tahtası ve kalabalık olmayan kümes, bu tüylerin düzgün kalmasının en etkili yoludur.

Yağ bezi olmayan kuşta tüy bakımı

Sürekli

Erdem ve arkadaşları incelenen kuşlarda kuyruk üstü yağ bezine rastlamadıklarını not eder. Bu bulgunun bakım açısından ne anlama geldiğini inceleyen bir çalışmaya ulaşamadık. Bildiğimiz şey, kuru ve havadar bir kümesin, temiz banyo suyunun ve tozsuz bir ortamın her güvercinde tüy kalitesini koruduğudur; tüylerde olağandışı bir bozulma fark edilirse veteriner hekime danışılmalıdır.

Yetiştirme ve renk varyeteleri

Üreme döneminde

Edremit Kelebeği'nde siyah tel kuyruk, mavi tel kuyruk, siyah, sarı, kırmızı ve mavi boyun, şeş ve düz siyah varyeteleri bulunur. Erdem ve arkadaşları son yıllarda tepeli kuşların popülerlik kazandığını, tepeli kuşlarda iriliğin yetiştirici beğenisinde ikinci plana itilmiş göründüğünü yazar. Hangi eşleştirmenin hangi rengi verdiğini gösteren yayımlanmış bir çalışmaya ulaşamadık. Kelebek için yumurta sayısı ve kuluçka süresine dair ırka özgü bir veri de bulamadık; yavrular bütün güvercinler gibi kursak sütüyle beslenir ve Merck trikomonozun bu yolla yavruya geçebildiğini yazar.

Yeni kuş ve bulaşıcı hastalık

Her yeni kuşta

GOV.UK güvercin paramiksovirüsünün doğrudan temasla, kirli taşıma kafesleri, içme suyu ve kuşçuların giysi ve elleriyle taşındığını, yabani güvercinlerin de virüsü kümese getirebildiğini yazar. Dernek toplantısından, sergiden ya da başka bir kümesten gelen kuşları bir süre ayrı tutmak, uçan bir sürüyü korumanın basit bir yoludur. Ayrı tutma süresi için veteriner hekime danışın.

Kelebek Güvercini ne yer? Yaşa göre beslenme

Ebeveynler sık aralıklarla besler

Erdem ve arkadaşları Edremit Kelebeklerinin gaga uzunluğunu yaklaşık 23 mm ölçmüş ve bunu uzun sayılabilecek bir gaga olarak değerlendirmiştir; kısa gagalı Baska kırmalarında bu değer 11,1 mm'dir. Uzun gagalı bir kuş standart güvercin tanelerini ve peleti rahatça alır; kısa gagalı ırklarda olduğu gibi yem boyutunu küçültmeye gerek yoktur. VCA'nın genel önerisi pelet ağırlıklı, az tane yemli ve taze sebzeli bir düzendir; yalnız tohumdan oluşan diyet kalsiyum ve A vitamini bakımından eksik kalır.

Kelebek Güvercini sosyalleşme ve konuşma eğitimi

Eğitim zorluğuOrta

Kelebek'in eğitimi, dönüş uçuşunu güvenle sergileyebileceği düzeni kurmaktır. Dönüş hareketi bu ırkta seçilerek yerleşmiştir; Erdem ve arkadaşları ırkın uçuş stili ve dönüş hareketi nedeniyle yetiştirildiğini yazar.

İlk adım kümese bağlılıktır. Genç kuşlar önce telli bir bölmede çevreyi tanır, sonra kısa uçuşlarla salınır ve uçuştan sonra yemle kümese çağrılır. Kelebekler solo uçucu olduğundan kuşları tek tek salmak, her birinin uçuşunu izlemeyi ve iyi dönen kuşları seçmeyi kolaylaştırır.

Dönüşün biçimini ya da sayısını değerlendiren yayımlanmış bir standarda ulaşamadık. Savaş ve Erdem, dalıcı-dönücü ırkların uçuş stili, dönüş biçimi ve hız gibi özelliklerle ayrıldığını yazar; güncel değerlendirme ölçütlerini yöresel derneklerden öğrenmek gerekir.

Öncelik sırası

Kümese ve iniş yerine bağlılık
Uçuş sonrası kümese dönüş
Tek tek salınmaya alışma
Elde sakin durma
Paça ve kanat kontrolüne izin verme

Kelebek Güvercini uçuş ve oyun

Günlük ihtiyaç Her gün uygun saatlerde serbest uçuş; kümeste tünekler arası hareket

Erdem ve arkadaşlarına göre Edremit Kelebeklerinin kanat açıklığı beden büyüklüklerine göre oldukça yüksektir (ortalama 64–67 cm). Bu, bu kuşların uçmak için yapıldığını hatırlatır. Uçuşun olmadığı günlerde kuşlar kümeste kanat çırpabilmeli, telli bir dış bölmede güneşlenebilmelidir. Hasta, tüy değiştiren ve yavrulu kuşlar zorlanmaz; çok sıcak, yağmurlu ve rüzgârlı havada uçuş ertelenir.

Sevdiği oyunlar

Uygun saatlerde serbest uçuş
Uçuş dönüşü yemle kümese çağırma
Telli dış bölmede güneşlenme
Kuru günlerde banyo kabı
Farklı yükseklikte tünekler

Kelebek Güvercini çocuklarla ve diğer hayvanlarla

Çocuklarla

Kelebeğin havada dönüşünü izlemek çocuklar için keyifli bir deneyimdir; yetişkin gözetiminde yemlemeye ve gözlemeye katılabilirler. Merck trikomonozun insana geçmediğini, GOV.UK de paramiksovirüsün normalde insanları etkilemediğini yazar; yine de temastan sonra el yıkanmalı, çatıdaki kümes işlerini yetişkinler yapmalıdır.

Kedilerle

Kediler kümes içindeki ve iniş yerine konan kuşlar için ciddi tehlikedir. Kümes girişleri telle kapatılmalı, iniş tahtası kedinin ulaşamayacağı yükseklikte olmalıdır.

Köpeklerle

Köpeğin yere inen ya da yorgun dönen kuşlara ulaşması engellenmelidir; kovalama ve havlama kuşları ürkütür.

Sağlık: dikkat edilmesi gerekenler

Kelebek'e özgü bir hastalık eğilimi bildiren yayımlanmış bir çalışmaya ulaşamadık; Erdem ve arkadaşlarının çalışması ırkın dış görünüşünü ve ölçülerini, Savaş ve Erdem'inki ise ırklar arası benzerliği inceler. Kelebek'in sağlığını belirleyen, her gün uçan ve dışarıdaki kuşlarla temas edebilen bir sürü olmasıdır. Bu da Merck'in güvercinlerde yaygın olduğunu yazdığı trikomonozu ve GOV.UK'in hızla yayıldığını vurguladığı güvercin paramiksovirüsünü öne çıkarır. Dönüş uçuşu yapan bir ırkta dikkat edilmesi gereken bir nokta, paramiksovirüsün baş ve boyunda bükülme ile denge bozukluğu yapmasıdır; uçuşta değil kümeste görülen dengesizlik bir hastalık işareti olarak ele alınmalıdır. GOV.UK, İngiltere'de paramiksovirüs şüphesinin bildirilmesinin zorunlu olduğunu yazar; Türkiye'de güvercinler için aşı ve bildirim yükümlülüğünün güncel durumunu Tarım ve Orman Bakanlığı il müdürlüğünden ve veteriner hekiminizden doğrulayın. Kelebek'in ömrü için yayımlanmış ırka özgü bir değer bulamadık.

Güvercin paramiksovirüsü

GOV.UK'e göre baş ve boyunda titreme ya da bükülme, kanat ve bacakta kısmi felç ve sulu yeşilimsi dışkı başlıca belirtilerdir. Dönüş uçuşu yapan bir kuşta denge bozukluğu fark edilirse uçuş davranışı sanılmamalı, kuş hemen ayrılmalıdır. Merck güvercinler için aşı bulunduğunu ama aşının bulaşmayı tamamen engellemediğini yazar.

Trikomonoz (kanker)

Merck bu parazitin güvercinlerde tavuklardan daha sık görüldüğünü, yavrulara kursak sütüyle geçtiğini yazar. Ağızda sarımsı lezyonlar, yutkunma güçlüğü ve hızlı kilo kaybı görülür; kronik taşıyıcılar sağlıklı görünebilir.

Su ve yem kaplarından bulaşma

Merck kirli su ve iyi temizlenmeyen kapların trikomonozun önemli yayılma yolları olduğunu belirtir; kapların her gün temizlenmesi riski azaltır.

Paça ve ayak sorunları

Kelebek'e özgü bir ayak hastalığı bildiren çalışma bulamadık. Bütün kuşlar paçalı olduğu için ıslak zeminde paça kirlenmesi ve kopması beklenen bir bakım sorunudur; ayakta şişlik ya da topallık görülürse veteriner hekime danışılmalıdır.

İç ve dış parazitler

Bit, akar ve iç parazitler sürüde kolay yayılır ve uçuş kondisyonunu düşürür. Korunma için veteriner hekime danışın; genel bilgi için iç ve dış parazit rehberimize bakabilirsiniz.

Hangi durumda hemen veterinere gitmelisiniz?

Kümeste dururken başını ve boynunu büken, titreyen, dengesini kaybeden ya da kanadını veya bacağını kullanamayan bir kuş ile sulu yeşil dışkı paramiksovirüsü düşündürür; GOV.UK hastalığın sürüde hızla yayıldığını yazar. Ağızda sarımsı, peynirimsi lezyonlar, yutkunma güçlüğü ve hızlı kilo kaybı ise trikomonoz belirtisi olabilir. Bu belirtileri gördüğünüzde uçuşu durdurun, kuşu ayırın, kümese girip çıkarken el ve ayakkabı hijyenine dikkat edin ve kanatlılarla çalışan bir veteriner hekime başvurun. Resmî bildirimle ilgili güncel durumu ilgili kurumdan doğrulayın. Yırtıcı saldırısına uğramış ya da yaralanmış bir kuş için ilk adımlar [acil durum rehberimizde](/rehber/acil-durum).

Yakınınızdaki veteriner

Kelebek Güvercini videoları

Konuyu izleyerek öğrenmek isteyenler için seçtiğimiz videolar. Videolar ilgili kanallara aittir.

**KELEBEK GÜVERCİNİ YETİŞTİRİCİLİĞİ VE BAKIMI | GÜVERCİN SEVDAMIZ**Köy TvYouTube · 42:12

**Balıkesir Karakuyruk Güvercinleri Tanıtım**Güvercin HobisiYouTube · 4:41

**Güvercin Hastalıkları, Sebepler, Önlemler ve Çözümler**genvetizmircomYouTube · 4:00

Kelebek Güvercini sahiplenme

Edremit, Kemalpaşa, Kafa-Kuyruk

Savaş ve Erdem üç Kelebek tipinin birbirinden neredeyse yalnızca renk desenleriyle ayrıldığını, uçuş özelliklerinin çok benzer olduğunu yazar. Hepsi paçalıdır; tepe yalnız Edremit Kelebeği'nde bulunur. Yazarlara göre Dönek, Kemalpaşa Kelebeği ve Kafa-Kuyruk Kelebek tüy rengi ve desen genleri bakımından birbirine benzer. Hangi tipi aldığımızı bilmek, yetiştirme planı için önemlidir.

Kelebek mi, Dönek mi, Dolapçı mı?

Savaş ve Erdem'in karşılaştırmasında Kelebek tipleri Dolapçı ve Dönek ile aynı dalıcı-dönücü kümede yer almıştır. Bu ırklar uçuş stili, dönüş biçimi ve hız gibi özelliklerle birbirinden ayrılır. Yazarlar Dönek ve Dolapçı'nın tüy yapısı (paça, tepe) taşımadığını, bütün Kelebek tiplerinin ise paçalı olduğunu belirtir. Ayrıntı için Dönek Güvercin ve Dolapçı Güvercini sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Tepeli mi, tepesiz mi?

Edremit'te incelenen kuşların %46'sı tepeliydi ve Erdem ve arkadaşları son yıllarda tepeli kuşların popülerlik kazandığını yazar. Aynı çalışmada tepesiz kuşların kanat açıklığı, kuyruk uzunluğu ve canlı ağırlık bakımından tepelilerden biraz büyük olduğu görülmüştür. Seçim tamamen beğeniye bağlıdır; ama tepeli kuşun baş tüylerinin kirlenmeye karşı biraz daha özen istediğini unutmamak gerekir.

Göz rengi ve varyete uyumu

Erdem ve arkadaşlarına göre temel tüy rengi beyaz olan Edremit Kelebeklerinde göz genellikle siyahtır; düz siyah (Arap) ve şeş kuşlarda göz açık renklidir ve çok açık yeşilimsi beyaz, etrafı pembemsi göze 'çakır' denir. Bazı beyaz kuşlarda da çakır göz görülebilir; bir gözü siyah diğeri çakır olan kuşlara da rastlanır.

Sağlık kontrolü

Uçuşa istekli, tüyleri düzgün, gözleri parlak ve akıntısız, ağız içi temiz bir kuş seçilmelidir. Kuşu elde tutup göğüs kasına bakmak kondisyonu hakkında fikir verir. Boyun büken ya da dengesiz duran bir kuş alınmamalı; aşı geçmişi sorulmalı, yeni kuşlar bir süre ayrı tutulmalıdır.

Sahiplenmeden önce: kontrol listeleri

Kelebek sahiplenmek, her gün uçan ve havada dönen bir kuşun düzenini kurmayı üstlenmek demektir. Kendimize şunları soralım:

Kendinize sorun

Çatıda, terasta ya da bahçede kuşların çıkıp girebileceği kuru bir kümes kurabilir miyim?
Her gün kuşları salıp toplamaya vaktim var mı?
Edremit, Kemalpaşa ya da Kafa-Kuyruk tiplerinden hangisini, hangi varyeteyi istediğimi biliyor muyum?
Paçalı ve tepeli kuşların zemin ve tüy bakımına özen gösterebilir miyim?
Yırtıcı ve kayıp riskini kabul ediyor muyum?
Kanatlılara bakan bir veteriner hekime ulaşabiliyor muyum?

İlan seçerken nelere bakılmalı?

Mümkünse kuşu ya da anne-babasını uçarken görün; dönüş hareketini sorun.
Kuşun hangi tipten (Edremit, Kemalpaşa, Kafa-Kuyruk) ve varyeteden olduğunu öğrenin.
Paçaların tam ve temiz, tepenin düzgün olduğunu kontrol edin.
Ağız içini ve boğazı kontrol edin; sarımsı lezyon olmamalı.
Uçuş ve kuyruk teleklerinin tam olduğuna bakın.
Yaşını, soyunu ve aşı geçmişini sorun.
Yeni kuşu kümese bağlamadan salmayın.
Kuşu sürüye katmadan önce bir süre ayrı tutun.

Kelebek Güvercini nereden sahiplenilir?

Kelebek'i en kolay ırkın yaşatıldığı Ege ve Marmara illerinde, özellikle Edremit, İzmir, Manisa, Bursa ve Balıkesir'deki güvercin derneklerinden ve bu derneklere üye yetiştiricilerden edinebiliriz. Erdem ve arkadaşlarının ölçümlerinin bir kısmının Edremit Kanarya ve Güvercin Sevenler Derneği'nde yapılması, derneklerin ırkı tanımak için de iyi bir başlangıç noktası olduğunu gösterir.

Güvercinler barınaklarda nadiren bulunur. Ayağında halka olan, yorulup bahçenize konmuş bir Kelebek bulursanız ona su verin ve halka bilgisiyle bölgenizdeki bir güvercin derneğine başvurarak sahibine ulaşmayı deneyin.

Kelebek Güvercini sahiplenme ve sorumluluk

Kelebek'i uçuşunu görebildiğimiz yetiştiricilerden ve Edremit, İzmir, Manisa, Bursa ve Balıkesir gibi ırkın yaşatıldığı yörelerdeki güvercin derneklerinden edinmek en güvenilir yoldur. Kuşun tipini, varyetesini, soyunu ve aşı geçmişini sormak, ağız içine ve paçalarına bakmak önemlidir.

Kelebek Güvercini hakkında sık sorulanlar

Kelebek güvercini neden bu adı almış?

Uçuşundan. Erdem ve arkadaşlarına göre Edremit Kelebeklerinin kanat vuruşları bir kelebeğin kanat çırpışını andırır ve kuş uçuşta gaga-kuyruk ekseni çevresinde kendi etrafında döner.

Kelebek güvercini nereden gelir?

Batı Anadolu'dan. Yılmaz ve Boz ırkın İzmir, Manisa, Bursa ve Balıkesir'de yetiştirildiğini, bu illerde Saya adıyla da anıldığını yazar. Edremit Kelebeği'nin yazılı geçmişi 1940'a kadar izlenebilmiştir; yaşlı güvercinciler Selanik göçmenlerinin getirdiği kuşlarla yerel kuşların melezlenmesinden çıktığına inanır (Erdem ve ark. 2018).

Kelebek güvercini tescilli bir ırk mı?

Edremit Kelebeği evet. Savaş ve Erdem (2026) Türkiye'de resmî olarak tescil edilmiş altı güvercin ırkını Bursa, Hünkari, Edremit Kelebek, Alabadem, Trakya ve Muğla olarak sayar. Güncel tescil kaydını ilgili kurumdan doğrulayabilirsiniz.

Kelebek kaç gram gelir, ne kadar büyür?

Edremit'te 83 kuşta tepesiz erkekler ortalama 339 g, tepeli erkekler 334 g, tepesiz dişiler 311 g, tepeli dişiler 296 g geldi. Vücut uzunluğu erkekte yaklaşık 36 cm, dişide 35 cm; kanat açıklığı 64–67 cm civarındadır (Erdem ve ark. 2018).

Kelebek güvercini kaç yıl yaşar?

Kaynaklar bu konuda ırka özgü bir değer vermiyor. Ömrü büyük ölçüde bakım, beslenme, yırtıcılardan korunma ve hastalıklara karşı alınan önlemler belirler.

Kelebek güvercinin renkleri nelerdir?

Edremit Kelebeği'nde siyah tel kuyruk (%28), mavi tel kuyruk (%2), siyah boyun (%20), sarı boyun (%23), kırmızı boyun (%13), mavi boyun (%4), şeş (%7) ve düz siyah (yaklaşık %2) varyeteleri görülmüştür; Edremit'te mavi renge 'mor' denir (Erdem ve ark. 2018).

Kelebek paçalı mıdır?

Evet. Edremit'te incelenen kuşların tamamı paçalıydı; Savaş ve Erdem bütün Kelebek tiplerinin paçalı olduğunu yazar. Bazı kuşlarda yanlara uzayan 'kılıç paça' görülür.

Kelebek tepeli midir?

Edremit Kelebeği hem tepeli hem tepesiz olabilir; incelenen kuşların %46'sı tepeliydi. Savaş ve Erdem tepenin yalnız Edremit tipinde bulunduğunu, Kemalpaşa ve Kafa-Kuyruk Kelebeklerinde olmadığını yazar.

Kelebek ile Dönek arasındaki fark nedir?

İkisi de gaga-kuyruk ekseni çevresinde dönen dalıcı-dönücü ırklardır ve Savaş ve Erdem'in karşılaştırmasında aynı kümede yer alır. Uçuş stili, dönüş biçimi ve hız gibi özelliklerle ayrılırlar; ayrıca Kelebekler paçalıdır, Dönek ve Dolapçı'da tüy yapısı (paça, tepe) yoktur.

Kelebek takla atar mı?

Kelebek bir taklacı değil, dönücüdür. Savaş ve Erdem dönücü ırkların taklacı ve makaracılardan farklı olarak gaga-kuyruk ekseni çevresinde döndüğünü yazar. Taklacı için Taklacı Güvercin sayfamıza bakabilirsiniz.

Kelebek sürüyle mi uçar?

Edremit Kelebekleri solo uçucu olarak bilinir; birlikte salındıklarında arı oğlu gibi karmakarışık uçarlar (Erdem ve ark. 2018). Yılmaz ve Boz da Kelebeklerin tek hâlde uçtuğunu yazar.

Kelebek apartmanda beslenir mi?

Ancak çatı ya da terasta kuşların çıkıp girebileceği bir kümes kurulabiliyorsa. Kelebek her gün uçurulmak için yetiştirilen bir ırktır; daire içinde kafeste tutulması uygun değildir.

Kelebek nasıl beslenir?

VCA güvercinlerde peletin diyetin yaklaşık yarısını, geri kalanın az tane yem ve taze sebzeden oluşmasını önerir. Kelebeğin gagası uzun olduğu için (yaklaşık 23 mm) standart güvercin taneleri ve pelet rahatça yenir. Yemi uçuştan sonra vermek kümese dönüşü kolaylaştırır.

Kelebekte en sık görülen sağlık sorunları nelerdir?

Irka özgü bir hastalık bildiren çalışma bulamadık. Bütün güvercinler gibi trikomonoz ve paramiksovirüs başlıca risklerdir. Paramiksovirüs denge bozukluğu yapabildiği için kümeste görülen dengesizlik uçuş davranışı sanılmamalıdır.

Kelebek çocuklu evler için uygun mu?

Çocuklar yetişkin gözetiminde yemlemeye ve uçuşu izlemeye katılabilir. Kuşlara ve kümese dokunduktan sonra el yıkanmalı, çatıdaki işleri yetişkinler yapmalıdır.

Kelebek Türkiye'de nerede bulunur?

En çok Ege ve Marmara'da; Edremit, İzmir, Manisa, Bursa ve Balıkesir'de. Yöresel güvercin dernekleri ve üye yetiştiriciler kuş edinmenin en güvenilir yoludur.

Kaynaklar

Bu sayfa numaralı kaynaklardan derlendi ve veteriner hekimlerimiz tarafından incelendi.
Son güncelleme: 2 Kasım 2026 · Bu sayfa muayenenin yerini tutmaz; ilaç ve doz önerisi içermez.