Rahvan Atı

Rahvan atı, rahvan yürüyüşü yapan atlara verilen addır. Rahvan; bir taraftaki iki ayağın aynı anda kalktığı, diğer taraftaki iki ayağın yere bastığı, tırıstan hızlı ama dörtnaldan yavaş bir yürüyüştür (Yılmaz ve Ertuğrul 2013).

Rahvan aslında bir yürüyüş biçiminin adıdır. Hendricks'e (1995) dayanan kaynaklar Türkiye'deki yaklaşık 14 at ırkı arasında Rahvan atını da sayar (Alarslan ve Aygün 2022). Ancak Özbeyaz ve arkadaşlarının (2016) çalışması Türkiye'deki rahvan atlarının yerli, İran, Afgan ve Bulgar kökenli olabildiğini gösterir; yani rahvan atı tek bir kapalı soydan çok bir yürüyüş grubudur.

Rahvanda at bir yandaki iki ayağını birden kaldırır ve birden basar; ağırlığını diğer taraftaki ayaklara verir. Bu yüzden "çık, çık" ya da "çak, çuk" gibi iki ayak sesi duyulur. Yılmaz ve Ertuğrul bu yürüyüşü ayaklarını hafifçe iki yana açarak ve sallayarak yapılan, biniciyi sarsmayan bir yürüyüş olarak tanımlar.

Tırısta çapraz ayaklar (sağ ön ile sol arka gibi) yere aynı anda basar; rahvanda ise aynı taraftaki iki ayak birlikte hareket eder. Rahvan tırıstan hızlı, dörtnaldan yavaştır (Yılmaz ve Ertuğrul 2013).

Yılmaz ve Ertuğrul rahvanın atlara genellikle sonradan öğretilemeyen bir yürüyüş olduğunu yazar. Ancak annesi rahvan yürüyen bir atın tayı bunu annesinden görerek öğrenebilir. Eğitim deneyimli bir eğitmenle yürütülmelidir.

Atlarda yürüyüş tipi DMRT3 adlı genle ilişkilendirilir. Özbeyaz ve arkadaşları (2016) Türkiye'deki 265 rahvan atında bu gendeki mutant alelin sıklığını yerli atlarda %90,7, İran kökenlilerde %98,4, Afgan kökenlilerde %95,8 ve Bulgar kökenlilerde %96,4 bulmuştur. Yazarlar bazı atların bu alel olmadan da rahvan yürüyebildiğini, ilişkinin daha fazla araştırılması gerektiğini belirtir.

Akyol ve Koçak'ın Afyonkarahisar'da 117 rahvan atı üzerinde yaptığı çalışmada ortalama cidago yüksekliği 142,42 cm, vücut uzunluğu 145,15 cm ve göğüs çevresi 161,44 cm bulunmuştur. Yerli genotipteki rahvanların melez ve yabancı kökenlilerden daha küçük olduğu belirtilmiştir.

Akyol ve Koçak'ın çalışmasında rahvan atlarında doru, al, kır, yağız ve al alaca donlar kaydedilmiştir. Rahvan bir yürüyüş grubu olduğundan don konusunda bir ırk standardı yoktur.

Mehmet Türkmen'in 1998 makalesi rahvan (yorga) biniciliğini geleneksel bir Türk atlı sporu olarak inceler. Yazara göre bu binicilik göçebe ve bozkır yaşamına uygun olarak gelişmiş ve tarih boyunca Asya ile Anadolu'da sürdürülmüştür.

Rahvan at yarışları, atların rahvan yürüyüşle yarıştığı geleneksel Türk yarışlarıdır. Yılmaz ve Ertuğrul, Türkiye'de rahvan at yarışlarının Batı ülkelerindeki tırıs yarışları kadar sevildiğini yazar.

Yavaş bir rahvan binici için çok rahattır; binici yalnız iki yana hafifçe sallanır. Ancak Yılmaz ve Ertuğrul hızlı rahvanın biniciyi aşırı yanlara salladığını ve eyerde oturmayı zorlaştırabildiğini yazar.

Hayır. Yılmaz ve Ertuğrul rahvan yürüyen atın engebesiz, düz arazide çok işe yaradığını, arızalı arazide bu yürüyüşle uzun süre gidemediğini ve rahvanda tökezleme olasılığının diğer yürüyüşlere göre daha yüksek olduğunu yazar.

Rahvan atı da her at gibi kuru ot ve mera gibi kaba yeme dayalı beslenir. Merck günde kuru madde olarak canlı ağırlığın en az %1,5–2'si kadar kaba yem önerir; antrenmandaki atlarda enerji ve su ihtiyacı artar.

Evet. Türkiye'de Tarım ve Orman Bakanlığı tek tırnaklı hayvanları mikroçiple kayıt altına alır; atlar doğumdan itibaren en geç 12 ay içinde kimliklendirilir ve tek tırnaklı kimlik belgesi düzenlenir. Kayıt sırasında ruam yönünden Mallein testi de yapılır.

Merck kolik belirtileri olarak ön ayakla eşinmeyi, böğrüne bakmayı, karnına tekme atmayı, yatıp yuvarlanmayı, terlemeyi, iştahsızlığı ve dışkıda azalmayı sayar. Bu belirtilerde vakit kaybetmeden atlara bakan bir veteriner hekime başvurulmalıdır.

Fiyat rakamı vermiyoruz. Atın yaşı ve eğitim düzeyi, rahvan yürüyüşünün kalitesi ve yarış geçmişi, kökeni, sağlık muayenesi sonucu ve cinsiyeti fiyatı belirleyen başlıca etkenlerdir.