Amazon Papağanı: Özellikleri, Konuşması, Bakımı ve Beslenmesi

Amazon Papağanı nasıl bir kuş?

Amazon papağanı, Meksika'dan Güney Amerika'ya ve Batı Hint adalarına uzanan geniş bir bölgede yaşayan Amazona cinsindeki papağanlara verilen addır. VCA bu cinsi tıknaz yapılı, güçlü gagalı, kısa ve yuvarlak kuyruklu, orta boy kuşlar olarak tanımlar; çift sarı başlı, sarı enseli, mavi alınlı, yeşil yanaklı ve turuncu kanatlı amazon bu cinsin evlerde en çok rastlanan türleri arasındadır. Bu sayfada en çok aranan tür olan mavi alınlı amazonu (Amazona aestiva) temel alıyoruz; sayısal değerler aksi belirtilmedikçe bu türe aittir.

World Parrot Trust'a göre mavi alınlı amazon 35–37 cm boyundadır; aday alt tür A. a. aestiva 375–450 g, sarı kanatlı alt tür A. a. xanthopteryx 400–500 g gelir. Animal Diversity Web ise türün boyunu 33–38 cm, ağırlığını yaklaşık 275–500 g olarak verir. Gövdesi parlak yeşildir, alnında mavi, yüzünde sarı, kanat kıvrımında kırmızı ya da sarı bulunur. Mavi ve sarının miktarı kuştan kuşa çok değişir; iki amazon yan yana konduğunda yüz desenlerinin birbirine pek benzemediğini görmek şaşırtıcı değildir.

Doğada mavi alınlı amazon doğu Brezilya'nın iç kesimlerinden Bolivya, Paraguay ve kuzey Arjantin'e kadar uzanır. World Parrot Trust türün ormanlık alanlarda, ağaçlı açık arazide, savan, palmiye korusu, dere kenarı ormanı ve Chaco çalılığında yaşadığını, yuva oyukları için büyük yaşlı ağaçlara bağlı olduğunu yazar. Çiftler ya da birkaç düzinelik sürüler hâlinde dolaşır, toplu tünek yerlerinde gece geçirir.

Amazonu ünlü yapan konuşmasıdır. VCA birçok amazonun kelime, şarkı, ıslık, öksürük, hapşırık ve elektronik ses taklidinde çok başarılı olduğunu; mavi alınlı, sarı enseli ve çift sarı başlı amazonların en iyi konuşanlar arasında sayıldığını belirtir. Merck Veteriner El Kitabı'nın evcil kuşlar tablosu da amazonları güçlü konuşucu ve şarkıcı olarak anar, ama hemen ardından seslerinin yüksek olduğunu ve keyiflerinin değişken olabileceğini ekler.

Ömür, karar verirken en çok düşünülmesi gereken konudur. Merck amazonlar için 40–50 yıl, World Parrot Trust mavi alınlı amazon için 50–60 yıl ömür verir; Animal Diversity Web esarette 70 yıla kadar yaşayabildiğini yazar. Yani bugün eve gelen bir amazon büyük olasılıkla sahibinden uzun yaşayacaktır. Bu kuşu edinmeden önce onun bakımını yıllar sonra kimin üstleneceğini düşünmek, sevgi kadar önemli bir sorumluluktur.

Mavi alınlı amazon CITES Ek II'dedir ve World Parrot Trust türü IUCN Kırmızı Listesi'nde Tehdide Yakın olarak gösterir; 1981'den bu yana uluslararası ticarette yaklaşık yarım milyon yabani mavi alınlı amazonun kayda geçtiğini yazar. Bu yüzden amazon edinirken belgeli, esarette üretilmiş kuş istemek hem yasal bir gereklilik hem de doğadaki popülasyonlara karşı bir sorumluluktur. Aşağıda amazonun karakterini, bakımını, beslenmesini, sağlığını ve sahiplenme öncesi sormanız gerekenleri kaynaklara dayanarak anlatıyoruz.

Amazon Papağanı özellikleri

Amazon Papağanı temel özellikleri
Boyut	Orta-büyük boy, tıknaz, kısa ve yuvarlak kuyruklu papağan [3]
Boy	35–37 cm; Animal Diversity Web'e göre 33–38 cm [1]
Ağırlık	A. a. aestiva 375–450 g; A. a. xanthopteryx 400–500 g [1]
Yaşam süresi	40–50 yıl (Merck); World Parrot Trust'a göre 50–60 yıl [2]
En uzun kayıt	Esarette 70 yıla kadar [5]
Köken	Doğu Brezilya'nın iç kesimleri, Bolivya, Paraguay, kuzey Arjantin [1]
Doğal yaşam alanı	Savan, Chaco çalılığı, palmiye korusu, dere kenarı ormanı; yaşlı büyük ağaçlara bağlı [1]

Alt türler	İki: A. a. aestiva ve sarı kanatlı A. a. xanthopteryx [1]
Erkek-dişi farkı	Gözle ayırt edilmez; dişide yüzdeki sarı genellikle daha az [1]
Konuşma	Cinsin en iyi konuşanlarından; kelime, şarkı ve ses taklidi [3]
Ses	Yüksek; özellikle sabah erken ve akşamüstü bağırma [3]
Yumurta	3–4 yumurta (World Parrot Trust); doğada çoğunlukla 2–3, en çok 6 (ADW) [1]
Kuluçka ve yuvadan çıkış	Kuluçka yaklaşık 30 gün; yavru yaklaşık 56 günde yuvadan çıkar [5]
Barınak	Kuşhane ya da asma kafes, en az 3 m uzunluk [1]
CITES	Ek II (papağangiller kaydı) [9]
IUCN	Tehdide Yakın; popülasyon azalıyor [1]

Amazon Papağanı karakteri

Amazon papağanı kişilikli, etkileşimi seven bir kuştur. VCA amazonları cana yakın, kolay bağ kuran ve okşanıp başı kaşınmaktan hoşlanan kuşlar olarak anlatır; ama bu bağın çoğu zaman ailenin tek bir bireyine yöneldiğini, bunun da bazen diğer aile bireylerine karşı saldırganlığa dönüşebildiğini ekler. Merck tablosu amazonların keyiflerinin değişken olabildiğini yazar. Göz bebeklerini hızla daraltıp genişletmeleri (göz parlatma) aşırı heyecanın işaretidir; VCA bu anda ısırmaya daha yatkın olduklarını belirtir. Amazon oyuncudur, tırmanmayı ve kemirmeyi sever, evdeki sesleri dinleyip zamanla dağarcığına katar. Doğru yetiştirilmiş bir amazon evin neşesi olur; tek kişiye kapanmış, sıkılmış bir amazon ise gürültülü ve huysuz bir kuşa dönüşebilir.

Konuşma yeteneği
Ses düzeyi
Sosyallik
İlgi ihtiyacı
Isırma eğilimi
Ömür boyu sorumluluk

Ölçekler kulüp standartları ve kaynaklardaki tanımlardan editoryal olarak derlenir; her kuş kendine özgüdür.

Amazon Papağanı, günlük hayatından bir an — Foto: Eightball38 at English Wikipedia · Public domain

Amazon Papağanı, fotoğraf — Foto: Arthur Chapman · CC BY 2.0

Amazon Papağanı renkleri

Aşağıdaki 4 rengin hepsi ırk standardında kabul edilir.

Mavi alınlı amazon
A. a. aestiva
Yeşil gövde, siyahımsı tüy kenarları, mavi alın, sarı yüz ve boğaz, kırmızı kanat kıvrımı; kanat telekleri ve kuyruk dibinde kırmızı, gri gaga, turuncu göz (World Parrot Trust).
Sarı kanatlı amazon
A. a. xanthopteryx
Aday alt türe benzer; kanat kıvrımı ve küçük kanat örtüleri sarıdır, başta da daha çok sarı bulunur (World Parrot Trust).
Genç kuş
Baştaki renkler daha az ve daha soluktur, bazı gençlerin başı tamamen yeşildir; kanatta kırmızı azdır, göz koyu kahverengidir (World Parrot Trust).
Bireysel yüz desenleri
Animal Diversity Web'e göre sarı ve mavinin miktarı bireyden bireye değişir; bu fark cinsiyetin değil kuşun kendi deseninin göstergesidir.

Kendini bul

Amazon Papağanı kime uygun?

Kuş besleyen ya da beslemeye hazırlanan biri gözüyle baktık. Hangi durumdasın? Seç; sayfanın devamında senin için küçük notlar çıksın.

Uygun1 durum

Konuşan bir kuş istiyorum
Mavi alınlı amazon en iyi konuşan amazonlar arasındadır; kelime, şarkı ve ses taklidi yapar.
Çok soruluyor

Dikkat ister3 durum

Apartmanda yaşıyorum
Sesi yüksektir; sabah erken ve akşamüstü bağırma komşuları rahatsız edebilir.
Çok soruluyor
İlk kez papağan besleyeceğim
Keyfi değişken olabilir, tek kişiye bağlanabilir; sabır ve deneyim ister.
Küçük çocuğum var
Güçlü gagası vardır; heyecanlanınca ısırabilir, temas yetişkin gözetiminde olmalı.

Uygun değil3 durum

Gün boyu evde değilim
Çok sosyal bir kuştur; yalnız kalınca bağırma ve tüy yolma gelişebilir.
Sessiz bir kuş istiyorum
Merck ve VCA amazonların yüksek sesli olduğunu, düzenli bağırdığını yazar.
İleri yaştayım, uzun ömür beni düşündürüyor
40–60 yıl yaşayabilir; kuşun geleceği önceden planlanmalıdır.

Kısaca

Kimler için ideal: Her gün kuşuyla birkaç saat geçirebilen, geniş bir kafes ya da kuşhaneye yeri olan, konuşan ve kişilikli bir papağan arayan, yüksek seslere ve ara sıra gelen huysuzluklara tahammül edebilen kişiler için uygundur. Kuşun onlarca yıllık ömrünü ve geleceğini planlamaya hazır, ailenin tüm bireylerini bakıma katabilecek evler için çok güçlü bir arkadaştır.

Kimler için zor: Gün boyu evden uzak olan, sessiz bir kuş bekleyen, kuşu yalnız kafeste tutmayı düşünen, ince duvarlı ve gürültüye duyarlı bir binada yaşayan ya da birkaç yıl sonra kuşa bakamayacağını düşünen kişiler için uygun değildir.

Amazon Papağanı evde bakımı zor mu?

Ev hayatı panosu: kaynaklardaki değerlendirmelerden. “Kime uygun?” bölümünde seçtiğin durumla ilgili gösterge vurgulanır.

Bakım zorluğuZor

Apartman yaşamıKoşullu

Günlük uçuş ve oyunHer gün birkaç saat kafes dışı gözetimli zaman

Ses düzeyiÇok gürültülü

Amazonun bakımı, büyük bir papağanın gerektirdiği her şeyi ister: geniş alan, her gün uzun kafes dışı zaman, sürekli yenilenen kemirme malzemesi ve dengeli bir menü. World Parrot Trust mavi alınlı amazon için en az 3 m uzunluğunda bir kuşhane ya da asma kafes önerir. Evde kafes kullanılacaksa Merck kafesin her yönde kuşun kanat açıklığının en az bir buçuk katı olmasını, köşeli olmasını, pencere, klima ve mutfaktan uzak durmasını önerir. Amazon güçlü gagasıyla ince telleri ve plastik parçaları kolayca bozar; kafesin sağlamlığı en baştan düşünülmelidir.

Apartman için 'kısmen' diyoruz. VCA bazı amazonların özellikle sabah erken ve akşamüstü yüksek sesle bağırdığını, Merck de amazonların seslerinin yüksek olduğunu yazar. World Parrot Trust türün geniş bir ıslık, çığlık ve havlamaya benzer temas sesi dağarcığı olduğunu belirtir. Bu sesler bir günün belli saatlerinde yoğunlaşır; ince duvarlı, komşuların sese duyarlı olduğu bir binada sorun çıkarabilir. Kuş sıkıldığında bağırma artar; bu yüzden apartmanda amazon besleyecek kişinin her gün oyun ve ilgiye ayıracağı zaman, sesi azaltmanın da en etkili yoludur.

Amazon Papağanı bakımı

Kuşhane ya da kafesSürekli

En az 3 m uzunlukta kuşhane ya da asma kafes (World Parrot Trust); ev kafesi her yönde kanat açıklığının en az bir buçuk katı, köşeli (Merck).

Kafes dışı zamanHer gün

Güvenli, kapıları ve pencereleri kapalı, tavan vantilatörü durdurulmuş bir odada gözetimli serbest…

Kemirme ve oyuncakHer gün

Zehirsiz dallar ve papağana uygun kemirme oyuncakları (VCA); ayak oyuncakları, yiyecek arama…

BanyoHaftada birkaç kez

World Parrot Trust banyoyu amazonun zenginleştirme listesine koyar; ılık su püskürtme ya da sığ bir…

Kap temizliğiHer gün

Yem ve su kapları her gün sabunlu suyla yıkanır; temiz su her zaman bulunur (VCA).

Veteriner kontrolüYılda 2 kez

VCA amazonlar için altı ayda bir koruyucu sağlık kontrolü önerir: muayene, gerekirse tırnak ve tüy bakımı, laboratuvar testleri.

Kafes ve kuşhane

Kurulumda bir kez, sonra aylık kontrol

World Parrot Trust mavi alınlı amazon için en az 3 m uzunluğunda bir kuşhane ya da asma kafes önerir; bu ölçü, amazonun büyük bir papağan olduğunu ve uçmaya, tırmanmaya alan istediğini hatırlatır. Ev kafesinde Merck'in ölçütü kullanılır: kafes her yönde kuşun kanat açıklığının en az bir buçuk katı olmalı ki kuş kanatlarını rahatça germeye yetsin. Kuşlar köşede durmayı sevdiği için köşeli kafes yuvarlağa tercih edilir. Kafes pencere önüne, klima ve havalandırma ağzına konmaz; mutfakta da tutulmaz, çünkü duman ve pişirme buharı kuşlara zarar verir (Merck).

Tünekler ve kafes düzeni

Kurulumda, sonra aylık

Amazon tırmanmayı sever ve ayaklarını gün boyu tünekte geçirir. World Parrot Trust farklı doku ve kalınlıkta asılı tünek oyuncaklarını önerir; aynı kalınlıkta tek tip tünek yerine doğal dallar, ip tünekler ve farklı çaplar ayakların farklı noktalarına yük bindirir. VCA papağanların kum (grit) istemediğini ve fazla yutulan kumun bağırsak tıkanmasına yol açabildiğini, bu yüzden zımpara kaplı tüneklerin önerilmediğini yazar. Yem ve su kapları tüneklerin altına değil, dışkı düşmeyecek yere konur.

Kemirme ve zenginleştirme

Her gün, oyuncaklar haftalık değişir

Amazonun gagası kemirmek için yaratılmıştır. VCA zehirsiz dalların ve papağana uygun kemirme oyuncaklarının amazona saatlerce uğraş ve egzersiz sağladığını belirtir. World Parrot Trust bu listeyi uzatır: ayak oyuncakları, parçalanabilir ve parçalanmaz zehirsiz oyuncaklar, yiyecek bulma oyuncakları, tüy temizleme oyuncakları, it-çek oyuncakları, bitkisel tabaklanmış deri oyuncaklar ve çam dalları. Oyuncakları sık sık değiştirmek amazonun meraklı kalmasını sağlar. Merck ayna içeren oyuncakların kuşu şaşırtıp strese sokabileceğini yazar; aynayı amazonun kafesine koymayın.

Banyo ve tüy bakımı

Haftada birkaç kez

World Parrot Trust banyoyu mavi alınlı amazonun zenginleştirme ihtiyaçları arasında sayar. Amazonlar çoğunlukla ince su püskürtmesinden ya da sığ bir su kabında çırpınmaktan hoşlanır. Banyodan sonra kuşun cereyansız, ılık bir odada kurumasına izin verin. Tüylerin düzgünlüğü sağlığın bir aynasıdır: kabarık, dağınık ya da yolunmuş tüyler bir sorunun habercisi olabilir; tüy yolma sık görülüyorsa kuş hastalıklarına bakan bir veteriner hekimle konuşun.

Tırnak, gaga ve kanat

Gerektiğinde, veteriner kontrolünde

VCA altı ayda bir yapılan koruyucu kontrollerde gerekirse tırnak ve tüy bakımının da yapıldığını yazar. Doğal ve farklı kalınlıkta tünekler tırnakların aşınmasına yardım eder. Gagası aşırı uzayan ya da şekli bozulan bir amazon evde kesilmez; bu durum beslenme ya da sağlık sorununun işareti olabilir ve veteriner hekime gösterilir. Kanat kesimi yapılıp yapılmayacağı kuşun yaşadığı eve göre veterinerle birlikte kararlaştırılır.

Ev içi tehlikeler

Her kafes dışı oturumda

Amazon gaga ile keşfeden, gün boyu kemiren bir kuştur; Merck'in uyardığı elektrik kabloları bu yüzden ilk sıradadır, çünkü kemirilen kablo kuşu çarpabilir. Merck kuşların solunum yolunun benzin, böcek ilacı, parfüm ve sprey buharına çok duyarlı olduğunu da yazar; amazonun bulunduğu odada oda spreyi, saç spreyi ve oje gibi kozmetikler kullanılmaz. Avokado ve bazı mantarlar, kurşun içerebilen eski muşamba, galvanizli metal, gala zambağı, ökseotu ve atatürk çiçeği, cam, ayna, açık pencere ve dönen tavan vantilatörü aynı listede yer alır. Takılar ve boyalı eşyalar da kemirilmeden önce kaldırılır.

Sosyalleşme

İlk aylarda her gün, sonra sürekli

VCA yeni amazonların erken yaşta farklı insanlara, diğer evcil hayvanlara, yeni yerlere ve veteriner ziyaretlerine alıştırılmasını önerir; böyle büyüyen kuşlar daha sakin ve uyumlu olur. Ailenin her bireyinin kuşu beslemesi, onunla kısa oyunlar oynaması, amazonun tek bir kişiye kapanmasını önlemenin en kolay yoludur.

İlgili rehberMuhabbet kuşu bakımı

Amazon Papağanı ne yer? Yaşa göre beslenme

Yem sürekli erişilebilir

World Parrot Trust mavi alınlı amazonun doğada pek çok bitkinin meyve ve tohumlarıyla beslendiğini, kaktüs meyvesi, palmiye tohumu ve bazı ağaçların çiçeklerini de yediğini yazar. Animal Diversity Web türün tohum, meyve, kabuklu yemiş, yaprak filizi ve çiçekle beslendiğini, turunçgil bahçelerine zarar verdiği için kimi bölgelerde zararlı sayıldığını ve beslenirken tohum yayarak ormana katkı yaptığını belirtir. Bu çeşitlilik, evde de tek tip yemle yetinilmemesi gerektiğini gösterir.

Amazon Papağanı sosyalleşme ve konuşma eğitimi

Eğitim zorluğuOrta

Amazon zeki ve öğrenmeye hevesli bir kuştur, ama eğitimi tutarlılık ister. VCA genç kuşların yetişkin, doğadan yakalanmış ya da anne-baba yanında büyümüş kuşlara göre çok daha kolay evcilleştiğini yazar. Eve gelen yavruyla ilk haftalardan itibaren kısa, her gün tekrarlanan oturumlar kurmak hem güveni hem bağı güçlendirir. Konuşma eğitimi ayrı bir ders gerektirmez; amazon evde sık duyduğu kelimeleri, ıslıkları ve sesleri kendiliğinden toplar. Kuşun duymasını istemediğiniz sesleri (alarm, telefon zil sesi, bağırma) evden uzak tutmak da bir eğitim yöntemidir.

Eğitimin en önemli konusu tek kişiye bağlanma ve ısırmadır. VCA amazonun çoğu zaman tek bir aile bireyine bağlandığını ve bunun diğerlerine karşı saldırganlığa dönüşebildiğini, göz parlatma görülen anlarda ısırmaya daha yatkın olduğunu yazar. Bu işareti görünce etkileşimi sakin biçimde bitirmek, kuşu cezalandırmak yerine sakinleştiği anda ödüllendirmek doğru yoldur. Ailenin her bireyinin kuşu beslemesi, 'çık' (ele çıkma) ve 'in' gibi basit komutları herkesin aynı sözcükle vermesi, amazonun tüm aileyle uyumlu bir kuş olmasını sağlar.

Öncelik sırası

Ele çıkma ve inme ('çık', 'in')
Göz parlatma ve gövde dilini tanıma
Ailenin her bireyiyle kısa oturumlar
Kafese gönüllü dönme
Tırnak ve veteriner muayenesine alışma
İstenmeyen sesleri ödüllendirmeme

İlgili rehberMuhabbet kuşu nasıl konuşturulur?

Amazon Papağanı uçuş ve oyun

Günlük ihtiyaç Her gün birkaç saat kafes dışı gözetimli zaman

Amazon iri ve tıknaz bir kuştur; hareketsiz kaldığında kolay kilo alır. VCA ağırlıklı tohumla beslenen amazonların şişmanlığa yatkın olduğunu yazar; menü kadar hareket de kiloyu belirler. World Parrot Trust kuşhane boyunu en az 3 m olarak vermesinin nedeni de budur: amazon uçmak, tırmanmak ve dallar arasında gezinmek ister. Ev kafesinde yaşayan amazon her gün güvenli bir odada kafes dışında zaman geçirmelidir. Merck kuşların ancak güvenli bir alanda ve gözetim altında kafes dışına çıkarılmasını önerir. Yiyecek arama oyuncakları, kemirme ve banyo da egzersizin parçasıdır.

Sevdiği oyunlar

Yiyecek bulma (foraging) oyuncakları
Kemirilebilir dal ve ahşap blok parçalama
Oyun standında tırmanma
Ayak oyuncaklarıyla oyun
Su püskürtmeli banyo
Kısa ödüllü eğitim oturumları

Amazon Papağanı çocuklarla ve diğer hayvanlarla

Çocuklarla

Amazonun konuşması ve oyunculuğu çocukları büyüler, ama güçlü bir gagası vardır. VCA heyecanlanan, göz parlatan amazonların ısırmaya daha yatkın olduğunu yazar. Küçük çocuklar kuşla yalnız yetişkin gözetiminde, sakin bir sesle ve oturarak etkileşmelidir; kuşu kovalamak, kafese parmak sokmak ya da bağırmak yasaklanmalıdır. Büyük çocuklar kuşu beslemek ve basit komutlar vermekle bakıma katılabilir; bu, amazonun tek kişiye kapanmasını da önler.

Kedilerle

Kediler doğal avcıdır ve büyük bir amazon da bir pençe darbesinde ağır yaralanabilir. Kafes sağlam olmalı, kuş kafes dışındayken kedi aynı odada bulunmamalıdır. Kedi pençesi ya da ısırığından sonra yara küçük görünse bile kuşu aynı gün veteriner hekime götürün.

Köpeklerle

Sakin, eğitimli köpeklerle aynı evde yaşayabilir, ama kuş kafes dışındayken köpek odada olmamalıdır. Amazonun bağırması ve ses taklitleri bazı köpekleri tedirgin edebilir. VCA kuşların erken yaşta diğer evcil hayvanlara alıştırılmasını önerir; alıştırma kafes arasından, kısa ve gözetimli olmalıdır.

Sağlık: dikkat edilmesi gerekenler

Amazon uzun yaşayan, genellikle dayanıklı bir papağandır; ama sağlığı büyük ölçüde beslenmesine bağlıdır. VCA amazonların kalsiyum ve A vitamini eksikliğine, ağırlıklı tohumla beslendiklerinde ise şişmanlığa yatkın olduğunu yazar. Bu üç sorun yıllar içinde sessizce gelişir; tüy kalitesinde bozulma, solunum yolu sorunları ya da hareketsizlik olarak kendini gösterebilir. Bu yüzden pelet ağırlıklı, sebzeyle zenginleşmiş bir menü amazon sağlığının temelidir. Merck kuşların doğada zayıf görünmemek için hastalığı sakladığını ve tüy kabartma, uyuklama, hareketsizlik, daha az konuşma ya da şarkı söyleme, tünekte alçak durma, denge kaybı, hırıltılı ya da kuyruk sallayarak soluma, dışkı değişikliği, kusma ve iştah ya da su tüketimindeki değişikliğin hastalık işareti olduğunu belirtir. Normalde konuşkan bir amazonun sessizleşmesi tek başına dikkat edilmesi gereken bir işarettir. VCA altı ayda bir kuş hastalıklarına bakan bir veteriner hekimle koruyucu kontrol önerir; bu kontroller beslenme ve davranış sorunlarının erken yakalanmasını sağlar. Yeni gelen her amazon, evdeki diğer kuşlarla tanıştırılmadan önce muayene ettirilmelidir. Hastalık belirtisi gördüğünüzde evde tedavi denemek yerine veterinerinize danışın.

Hastalık belirtileri

Merck kuşların zayıflığı belli etmemek için hastalığı gizlediğini yazar; konuşkan bir amazonun birden susması bu yüzden önemli bir işarettir. Tüyünü kabartıp gözlerini kapatarak uzun uyuması, tünekte aşağıda ya da tabanda durması ve kuyruğu sallanarak soluması aynı gün hekim gerektirir.

A vitamini eksikliği

VCA ticari tohum karışımlarının A vitamini bakımından fakir olduğunu, yalnız tohumla beslenen amazonların bu eksikliğe yatkın olduğunu yazar. Turuncu ve koyu yeşil sebzeler menüde yer almalıdır.

Rehber: Muhabbet kuşu hastalıkları

Şişmanlık

Ayçiçeği gibi yağlı tohumları seçerek yiyen ve az hareket eden amazonlar kolay kilo alır (VCA). Kilo düzenli tartılarak izlenir.

Kalsiyum eksikliği

VCA amazonların kalsiyum eksikliğine yatkın olduğunu, yumurtlayan dişilerin ek kalsiyuma ihtiyaç duyabileceğini belirtir; takviye veteriner hekimin önerisiyle verilir.

Davranış sorunları

Tek kişiye aşırı bağlanma diğer aile bireylerine saldırganlığa yol açabilir (VCA). Sıkılan kuşta bağırma ve tüy yolma görülebilir; erken sosyalleşme ve bol uğraş korur.

Ev içi zehirlenmeler

Merck kuşların kimyasal buharlara çok duyarlı olduğunu, avokado ve bazı mantarların, kurşun içerebilen malzemelerin ve galvanizli metalin tehlikeli olduğunu yazar.

Amazon Papağanı videoları

Konuyu izleyerek öğrenmek isteyenler için seçtiğimiz videolar. Videolar ilgili kanallara aittir.

**Amazon Papağanı Bakım İpuçları ve Özellikleri**DOĞA VE KAFES KUŞLARIYouTube · 2:23

**Kahraman Amazon papağanı Çikomuz'un parazitlerle savaşı**Vetform Veteriner Alternatif Tıp MerkeziYouTube · 6:33

**Amazon Papağanı Konuşması - Amazon Papağanı Bakımı**Eğlence AlemiYouTube · 4:22

Amazon Papağanı sahiplenme

CITES ve yasal durum

Species+ (CITES/UNEP-WCMC) kayıtlarına göre Amazona aestiva, papağangillerin tamamını kapsayan kayıtla 2005'ten beri CITES Ek II'dedir; bu kayıt Ek I'deki türleri ayrıca tutar ve Amazona cinsinin bazı türleri Ek I'dedir. Yurt dışından getirilmiş bir amazon alacaksanız CNN Türk'ün 29 Kasım 2025 tarihli haberindeki ithalat maddesi önemlidir: DKMP'ye göre CITES türlerinde ihracatçı ülkenin belgesi yetmez, Türkiye'de düzenlenmiş CITES İthalat Belgesi gerekir; bu belge olmayan hayvan yasal yoldan girmiş sayılmaz. Aynı duyuruda satıcının DKMP'den yaban hayvanı satış ruhsatı, evde besleyenin de 'Av ve Yaban Hayvanı ile Ürün Bulundurma Belgesi' alması istenir. Kurallar değişebileceği için bugünkü hâlini DKMP il müdürlüğüne sorun.

Hangi amazon?

'Amazon papağanı' tek bir tür değildir. VCA çift sarı başlı, sarı enseli, mavi alınlı, yeşil yanaklı ve turuncu kanatlı amazonu evlerde en çok görülen türler arasında sayar; bunların boyu, sesi ve mizacı farklıdır. Edinmeden önce kuşun tam tür adını öğrenin; Türkçe ilanlarda en çok mavi alınlı amazon (Amazona aestiva) geçer. Tür adı belgede de aynı olmalıdır, çünkü CITES ek listesi türe göre değişir.

Erkek mi dişi mi?

Animal Diversity Web erkek ve dişinin insan gözüyle ayırt edilemediğini, farkın ancak kuşların görebildiği morötesi ışıkta ortaya çıktığını yazar. World Parrot Trust dişinin yüzünde genellikle daha az sarı bulunduğunu belirtir, ama sarı miktarı bireyden bireye de değiştiği için bu güvenilir bir ölçüt değildir. Cinsiyeti kesin öğrenmek için DNA testi istenebilir.

Üreme

Animal Diversity Web mavi alınlı amazonun tek eşli olduğunu, yılda bir kez ürediğini, doğada çoğunlukla 2–3 (en çok 6) yumurta yaptığını, kuluçkanın yaklaşık 30 gün sürdüğünü ve yavruların yaklaşık 56 günde yuvadan çıktığını yazar; iki cinsiyet de 2–4 yaşında olgunlaşır. World Parrot Trust esarette 3–4 yumurta, 8–9 haftada yuvadan çıkış ve dikey bir yuva kutusu bildirir. Üretim deneyim ister; ev kuşunu üretmeyi düşünüyorsanız önce kuş hekimiyle konuşun.

Sağlıklı kuş seçimi

VCA canlı, dikkatli ve kolay ürkmeyen kuşların sağlıklı olma olasılığının daha yüksek olduğunu yazar. Tüylerin düzgün, gözlerin ve burun deliklerinin akıntısız, dışkının normal görünmesine bakın. Kuşun ne yediğini (tohum mu pelet mi), elde büyütülüp büyütülmediğini ve yaşını sorun. VCA genç kuşların daha kolay evcilleştiğini belirtir. Aldıktan sonra kuşu evdeki diğer kuşlardan ayrı tutup kuş hekimine muayene ettirin.

Sahiplenmeden önce: kontrol listeleri

Amazon, eve gelen bir kuştan çok aileye katılan uzun ömürlü bir bireydir; Merck 40–50 yıl ömür verir. Aşağıdaki sorulara içtenlikle evet diyebiliyorsanız hazırsınız demektir. Genel bir kontrol listesi için sahiplenme rehberimize de bakabilirsiniz.

Kendinize sorun

Her gün kuşuma birkaç saat kafes dışı zaman ve ilgi ayırabilir miyim?
Büyük bir papağana yetecek geniş ve sağlam bir kafes ya da kuşhaneye yerim var mı?
Sabah ve akşam yükselen bağırmaları ben ve komşularım tolere edebilir miyiz?
Pelet ve taze sebze ağırlıklı bir menüyü her gün hazırlayabilir miyim?
Kuş hastalıklarına bakan bir veteriner hekime ulaşabiliyor muyum?
Kuşun CITES ve satış belgelerini isteyip kontrol edebilir miyim?
Kuşum benden uzun yaşarsa ona kimin bakacağını planladım mı?

Amazon Papağanı nereden sahiplenilir?

Amazon papağanını önce sahiplendirme ilanlarında ve kuş kurtarma gruplarında arayın; VCA kurtarma merkezlerini de kuş edinme yolları arasında sayar. Satın alacaksanız yaban hayvanı satış ruhsatı olan işletmeleri ya da kayıtlı yetiştiricileri tercih edin, kuşun bakıldığı yeri kendi gözünüzle görün ve türün adını, yaşını, belgelerini, ne yediğini sorun.

Amazonlar çok uzun yaşadığı için sahibinin hayatı değiştiğinde yeni yuva arayan yetişkin kuşlara sık rastlanır. Yetişkin bir amazon yeni ailesine alışmak için zaman isteyebilir; VCA yetişkin kuşların gençlere göre daha zor evcilleştiğini yazar. Önceki sahibine kuşun alışkanlıklarını, korkularını ve bildiği kelimeleri sorun.

İlgili rehberMuhabbet kuşu cinsiyeti

Amazon Papağanı sahiplenme ve sorumluluk

Mavi alınlı amazon CITES Ek II'dedir; Amazona cinsinin bazı türleri ise Ek I'dedir. Edinirken kuşun hangi tür olduğunu, esarette üretildiğini gösteren belgeleri ve halka bilgisini sorun; doğadan yakalanmış kuş almayın. VCA elde büyütülmüş yavruların insana tam sosyalleştiği için genellikle daha iyi ev kuşu olduğunu, yeni alınan her kuşun kuşlara bakan bir veteriner hekime muayene ettirilmesi gerektiğini belirtir. Yeni yuva arayan yetişkin amazonları sahiplenmek de iyi bir seçenektir.

Amazon Papağanı hakkında sık sorulanlar

Amazon papağanı nereden gelir?

Amazona cinsindeki papağanlar Meksika, Orta ve Güney Amerika ile Batı Hint adalarında yaşar (VCA). En çok bilinen tür olan mavi alınlı amazon doğu Brezilya'nın iç kesimlerinden Bolivya, Paraguay ve kuzey Arjantin'e kadar uzanan bölgede bulunur (World Parrot Trust).

Amazon papağanı konuşur mu?

Evet. VCA amazonların kelime, şarkı, ıslık ve elektronik sesleri çok iyi taklit ettiğini, mavi alınlı, sarı enseli ve çift sarı başlı amazonların en iyi konuşanlar arasında olduğunu yazar. Merck de amazonları güçlü konuşucu ve şarkıcı olarak anar. Her kuşun ne kadar konuşacağı bireye göre değişir.

Amazon papağanı kaç yıl yaşar?

Merck amazonlar için 40–50 yıl, World Parrot Trust mavi alınlı amazon için 50–60 yıl ömür verir. Animal Diversity Web esarette 70 yıla kadar yaşayabildiğini yazar. Bu yüzden kuşun geleceği önceden planlanmalıdır.

Amazon papağanı ne kadar büyür?

World Parrot Trust'a göre mavi alınlı amazon 35–37 cm boyundadır; aday alt tür 375–450 g, sarı kanatlı alt tür 400–500 g gelir. Animal Diversity Web boyu 33–38 cm, ağırlığı yaklaşık 275–500 g olarak verir.

Amazon papağanı çok ses yapar mı, apartmanda beslenir mi?

Merck amazonların seslerinin yüksek olduğunu, VCA ise bazılarının özellikle sabah erken ve akşamüstü bağırdığını yazar. Apartmanda beslenebilir, ama komşuların sese duyarlı olduğu binalarda sorun çıkabilir. Her gün yeterli ilgi ve oyun, sıkılmaya bağlı bağırmayı azaltır.

Amazon papağanı ısırır mı?

Güçlü bir gagası vardır ve ısırabilir. VCA göz bebeklerini hızla daraltıp genişleten, aşırı heyecanlı amazonların ısırmaya daha yatkın olduğunu yazar. Bu işareti görünce etkileşimi sakin biçimde bitirmek ve kuşu sakinleştiğinde ödüllendirmek en doğru yoldur.

Amazon papağanı ne yer?

VCA günlük diyetin yaklaşık %60–70'inin pelet, %30–40'ının sebze, meyve ve yeşillik olmasını, meyvenin %10'u geçmemesini önerir. Tohum yalnız küçük bir bölümdür; avokado, çikolata, kafein, alkol ve tuzlu yiyecekler verilmez.

Amazon papağanı yalnız kalabilir mi?

Uzun süre yalnız kalmaya uygun değildir. VCA amazonları onlarla vakit geçirebilecek kişiler için mükemmel arkadaşlar olarak tanımlar; çok sosyal bir kuştur. Gün boyu yalnız kalan amazonda bağırma ve tüy yolma gibi sorunlar gelişebilir.

Amazon papağanı neden tek kişiye bağlanır?

VCA amazonların çoğu zaman ailenin tek bir bireyiyle güçlü bağ kurduğunu, bunun bazen diğerlerine karşı saldırganlığa dönüşebildiğini yazar. Bunu önlemek için kuşu ailenin her bireyi beslemeli, onunla kısa oyunlar oynamalı ve aynı komutları kullanmalıdır.

Amazon papağanının erkek ve dişisi nasıl ayırt edilir?

Animal Diversity Web erkek ve dişinin insan gözüyle ayırt edilemediğini yazar. World Parrot Trust dişide yüzdeki sarının genellikle daha az olduğunu belirtir, ama sarı miktarı bireyden bireye değiştiği için kesin sonuç DNA testiyle alınır.

Amazon papağanı CITES kapsamında mı, Türkiye'de belge gerekir mi?

Mavi alınlı amazon CITES Ek II'de, cinsin bazı türleri Ek I'dedir (Species+). DKMP'nin 2025 duyurusuna göre ithal edilmiş bir amazonun Türkiye'de düzenlenmiş CITES İthalat Belgesi olmalı; evde beslemek için de bulundurma belgesi isteniyor. Son durumu DKMP il müdürlüğünden teyit edin.

Amazon papağanının kafesi ne kadar büyük olmalı?

World Parrot Trust mavi alınlı amazon için en az 3 m uzunluğunda bir kuşhane ya da asma kafes önerir. Ev kafesi Merck'e göre her yönde kuşun kanat açıklığının en az bir buçuk katı olmalı ve köşeli seçilmelidir.

Amazon papağanı kaç yumurta yapar?

Animal Diversity Web doğada çoğunlukla 2–3 (en çok 6) yumurta, yaklaşık 30 günlük kuluçka ve yaklaşık 56 günde yuvadan çıkış bildirir. World Parrot Trust esarette 3–4 yumurta ve 8–9 haftalık yuva dönemi verir.

Amazon papağanı yeni başlayanlar için uygun mu?

Kısmen. Konuşması ve sevecenliği çekicidir, ama Merck keyfinin değişken olabileceğini ve sesinin yüksek olduğunu, VCA tek kişiye bağlanıp diğerlerine saldırganlaşabileceğini yazar. İlk kez papağan besleyecekseniz genç, elde büyütülmüş bir kuş seçmek ve deneyimli bir kuş hekiminden destek almak işinizi kolaylaştırır.

Amazon papağanı ile jako arasındaki fark nedir?

İkisi de iyi konuşan büyük papağanlardır. Amazon Orta ve Güney Amerika kökenli, yeşil gövdeli ve renkli yüzlüdür; Merck amazonları güçlü konuşucu ve şarkıcı, ama yüksek sesli kuşlar olarak anar. Jako hakkında ayrıntılı bilgi için jako papağanı sayfamıza bakabilirsiniz.

Amazon papağanı başka kuşlarla beslenir mi?

Merck her kuşun birbiriyle anlaşmadığını ve birden fazla kuş için daha geniş kafes gerektiğini, hangi kuşların bir arada olabileceğinin kuş hekimine sorulmasını önerir. Amazon küçük kuşlarla aynı kafeste tutulmamalıdır.

Kaynaklar

Bu sayfa numaralı kaynaklardan derlendi ve veteriner hekimlerimiz tarafından incelendi.
Son güncelleme: 2 Kasım 2026 · Bu sayfa muayenenin yerini tutmaz; ilaç ve doz önerisi içermez.