Çil Keklik

Çil keklik (Perdix perdix), sülüngiller ailesinden, tarla ve meralarda yaşayan bir yaban kuşudur. Gri göğsü, turuncu-kahve yüzü ve böğründeki pas rengi çizgilerle tanınır; İngilizce adı 'grey partridge'dır. Türkiye'de av hayvanıdır ve avı yalnız MAK kararıyla izin verilen illerde yapılabilir.

Kınalı keklik (Alectoris chukar) kayalık ve kurak yamaçlarda yaşar; kırmızı gagası, kırmızı ayakları ve gözden boğaza inen siyah halkasıyla tanınır. Çil keklik (Perdix perdix) ise açık tarla ve meraları sever, gagası ve ayakları kırmızı değildir, yüzü turuncu-kahvedir. Ayrıntılar için kınalı keklik sayfamıza bakabilirsiniz.

ADW'ye göre yetişkin çil keklik esas olarak tahıl taneleri ve bitkilerle beslenir, ara sıra böcek de yer. BTO kış beslenmesini tohum, kök ve filiz olarak verir. Civcivler ise böcekle, özellikle tahıl tarlalarındaki böceklerle ve testere arısı larvalarıyla beslenir.

Çil keklik kekliklerin en kalabalık yuvalarından birini kurar. ADW 9–20 yumurta, BTO çoğunlukla 13–16 yumurta kaydeder; BTO'nun gözlem aralığı 4–29'dur. Yılda bir kez kuluçkaya yatar. Yuvadaki yumurtaları toplamak 4915 sayılı Kanunun 4. maddesine göre yasaktır.

Kuluçka süresi 23–25 gündür ve kuluçkaya yalnız dişi yatar (ADW, BTO). Civcivler tüylü çıkar, hemen yürür ve annelerini izler. ADW'ye göre 16 güne kadar kısa uçuşlar yapabilirler.

ADW çil kekliğin boyunu 30,5–33 cm, ağırlığını yaklaşık 345–500 g olarak verir. BTO'nun ortalama ağırlık değeri 390 g'dır. Kınalı keklikten biraz küçük ve daha toplu görünür.

BTO'ya göre üreme yaşına gelen bir çil kekliğin tipik ömrü 3 yıldır; halkalı bir kuşta kaydedilen en uzun ömür 5 yıl 2 aydır. ADW doğada 5,2 yıla kadar yaşadığını yazar. Yetişkinlerin yıllık hayatta kalma oranı BTO'da 0,55'tir.

2026-2027 MAK kararına göre çil keklik 2. grup kuşlardadır; avlanma süresi bütün av bölgelerinde 28 Ekim 2026'da başlar ve 17 Ocak 2027'de biter. Av çarşamba, cumartesi, pazar ve resmî tatillerde yapılır. Günlük limit avcı başına 2 kuştur.

2026-2027 sezonunda çil keklik yalnız Ankara, Çorum, Eskişehir, Sivas, Aksaray, Kırıkkale, Giresun, Gümüşhane, Ordu, Tokat, Bayburt, Manisa, Kahramanmaraş, Erzurum, Ağrı, Bingöl, Erzincan, Kars, Muş, Van, Ardahan, Iğdır, Malatya, Bitlis ve Elazığ'da avlanabilir. Diğer illerde avı yasaktır. Liste her yıl yeni MAK kararıyla yeniden belirlenir.

Doğadan alınan çil kekliği evde ya da kafeste beslemek yasaktır. 4915 sayılı Kanun yavru ve yumurta toplamayı, canlı mühre ve kapanla avlanmayı ve kurallara aykırı avlanan hayvanın canlı satılmasını, alınmasını ve nakledilmesini yasaklar. Yaban hayvanı üretimi de Genel Müdürlük iznine bağlıdır.

Evet, çil keklik uçar ama uzun mesafe uçucusu değildir. Tehlikede önce siner, sonra küme hâlinde aniden havalanıp alçaktan kısa bir mesafe uçar ve yeniden yere konar. Göçmen bir kuş değildir.

BTO, Birleşik Krallık'ta çil keklik sayısının 1967–2024 arasında %93 azaldığını yazar. Başlıca neden tarımın yoğunlaşmasıdır: ilaçlar civciv besini olan böcekleri azaltır, tarla kenarlarının kaldırılması yuva yerlerini yok eder, yırtıcılar da kuluçkadaki dişileri etkiler. Küresel ölçekte ise IUCN'de asgari endişe sınıfındadır.

ADW'ye göre doğal yayılışı kuzey İspanya'dan Avrupa boyunca Orta Rusya'ya uzanır; Kanada ve ABD'ye taşınmıştır. Açık çayır, otlak ve tahıl tarlalarını sever. Türkiye'de MAK kararında avına izin verilen iller daha çok İç, Doğu ve Karadeniz bölgelerindedir.

ADW'ye göre bir çil keklik kümesi 25 bireye kadar ulaşabilir. Kümeler kış boyunca birlikte kalır, ilkbaharda çiftler ayrılarak yuva bölgesi kurar. Bu kalabalık yapı, yılda tek ama kalabalık bir kuluçkanın sonucudur.

Kuşu eve götürüp beslemeye çalışmayın. Havalandırma delikli bir kutuda karanlık ve sessiz bir yerde bekletin, zorla su ya da yem vermeyin. İl Doğa Koruma ve Milli Parklar şube müdürlüğüne ya da 112'ye haber verin.