Bülbül

Bülbül böcekçil bir kuştur; böcekler, karıncalar, kurtlar, örümcekler ve böcek larvalarıyla beslenir (ADW). Besinini çoğunlukla yerde, yaprak örtüsünün arasında arar. Sonbaharda, göç öncesinde bazen dut ve yaban meyveleri de yer. Yavrular yalnız ana-babalarının getirdiği böceklerle beslenir. Bu yüzden tohum yiyen kafes kuşları gibi beslenemez.

Hayır, bülbül evde beslenmez. Türkiye'de avına izin verilmeyen bir yaban kuşudur; yakalanması, kafeste tutulması ve satılması 4915 sayılı Kanuna göre yasaktır. Ayrıca böcekçil ve uzun mesafe göçmen olduğu için kafeste doğru beslenemez ve göç döneminde huzursuzlanır. Ötücü bir kafes kuşu isteyenler kanarya gibi evcil türleri seçmelidir.

Bülbülün gece ötüşünün büyük olasılıkla eş çekmeye yaradığı düşünülür; şafak ötüşü ise bölge savunmasıyla ilişkilidir (Wikipedia). Gece ötüş oturumları büyük aralar vermeden 7–8 saat sürebilir. ADW, eş arayan bir erkeğin gecenin yarısına kadarını ötmekle geçirebildiğini ve öttükçe kilo kaybettiğini yazar. Eş bulan erkeklerin gece ötüşü azalır.

Hayır, bülbül konuşmaz; insan sesini taklit eden papağanlar gibi değildir. Bülbülün ünü, kendi türüne özgü son derece zengin ötüşünden gelir: Wikipedia'ya göre bir erkek ortalama 190, en çok 250 farklı şarkı tipi kullanır, olağanüstü bireyler 300'ü aşar. Konuşan bir kuş arayanlar papağan türlerine bakmalıdır.

Bülbül Türkiye'ye geldiği ilkbaharda, özellikle nisan sonundan haziran sonuna kadar yoğun biçimde öter. Hem gündüz hem gece öter; adını da gece ötüşünden alır (Wikipedia). En yoğun ötüş, erkeklerin eş aradığı üreme döneminin başındadır. Yaz ortasından sonra ötüş azalır ve bülbül yaz sonunda Afrika'ya göç eder.

Bülbül doğada çoğunlukla 1–5 yıl yaşar; ADW kayıtlı en uzun ömrün 8 yıl 4 ay olduğunu yazar. BTO, üreme yaşına gelen bir bülbülün tipik yaşam beklentisini 2 yıl, yetişkinlerin yıllık hayatta kalma oranını yaklaşık yüzde 46 olarak verir. Uzun göç yolculuğu ve yırtıcılar doğadaki ömrü kısaltır.

Bülbül altı açık, üstü sık, alçak çalılıklarda ve genç ağaçlıklarda yaşar; ılıman ve sıcak iklimleri sever (ADW). Avrupa, Kuzey Afrika, Anadolu ve Orta Asya'da ürer, kışı Sahra'nın güneyindeki Afrika'da geçirir. Türkiye'de batı alt türü Anadolu'nun büyük bölümünde, Kafkas alt türü doğu Türkiye'de ürer (Wikipedia).

Bülbül ilkbahar sonu ve yaz başında ürer. ADW, üremenin mayıs ve haziranda olduğunu, ilk kuluçkaların mayıs ortasında beklenebileceğini yazar; BTO ortalama ilk yumurtlama tarihini 13 Mayıs olarak verir. Dişi 4–5 yumurta bırakır ve yaklaşık 14 gün kuluçkaya yatar. Bu dönemde çalılıklardaki yuvalara yaklaşılmamalıdır.

Bülbül kışı Afrika'da geçiren göçmen bir kuştur. İlkbaharda, nisan sonu ve mayısta üreme alanlarına gelir; yaz sonunda Afrika'ya döner (BTO). Kışlama alanları arasında ADW batı Sahra, Mısır, Fildişi Sahili, Kenya, Kamerun ve Nijerya'yı sayar. Doğu Türkiye'de üreyen Kafkas alt türü kışı Doğu Afrika'da geçirir.

Bülbül sade görünüşlü küçük bir kuştur: sırtı sıcak kahverengi, alt tarafı daha açık, kuyruğu geniş ve kızılımsıdır (RSPB). Boyu 14–17 cm, ağırlığı 18–23 g'dır (ADW). Erkek ve dişi birbirine benzer. Sık çalılıklarda saklandığı için çoğu zaman görülmeden önce sesi duyulur.

Bülbül bir kuluçkada genellikle 4–5 yumurta yapar; ADW ortalamayı 4,63 olarak verir. Yumurtalar yaklaşık 21 x 16 mm boyutundadır. Kuluçka 13–14 gün sürer ve dişi tarafından yapılır; yavrular yumurtadan çıktıktan 11–13 gün sonra yuvadan uçar. BTO, bazı çiftlerin bir sezonda iki kez kuluçkaya yatabildiğini belirtir.

Hayır, ikisi farklı türlerdir. Bülbül (Luscinia megarhynchos) Türkiye'de doğal olarak yaşayan, korunan ve evde beslenemeyen göçmen bir yaban kuşudur. Japon bülbülü ise adında 'bülbül' geçmesine karşın bülbülle akraba değildir; evcilleştirilmiş bir süs ispinozudur (Lonchura striata domestica) ve kafes kuşu olarak üretilir. Evde ötücü bir kuş beslemek isteyenler yalnız evcil olarak üretilen türleri seçmelidir.

Gül ve bülbül benzetmesi klasik Fars, Urdu ve Türk şiirinde sevgiliye ya da Tanrı'ya duyulan aşkı anlatmak için kullanılır (Wikipedia). Bülbül aşığı, gül ise sevgiliyi simgeler. Bülbül İran'ın millî kuşudur ve Doğu kültürlerinde güzel sesin, özlemin ve aşkın sembolü olarak yüzyıllardır şiirlere, şarkılara ve el sanatlarına konu olmuştur.