Karatavuk

Karatavuk (Turdus merula), ardıç kuşları ailesinden, bahçe, park ve çalılıklarda yaşayan orta boylu bir ötücü kuştur. Erkeği simsiyah, gagası turuncu-sarıdır; dişisi kahverengidir (RSPB). Doğal yayılışı Avrupa, Asya ve Kuzey Afrika'dır (ADW). Türkiye'de yaban kuşudur ve evcil değildir.

Dişi karatavuk siyah değil kahverengidir; RSPB'ye göre göğsü çoğu zaman benekli ve çizgilidir, gagası kahverengiden sarıya kadar değişebilir. Yavrular da dişiye benzer: kahverengi ve göğsü beneklidir. Bu yüzden bahçede görülen kahverengi karatavuk ayrı bir tür değil, dişi ya da gençtir.

Karatavuk çoğunlukla yerde beslenir ve solucan, böcek, yabani meyve ve meyve yer (RSPB). ADW'ye göre hayvansal besinleri böcekler, tırtıllar, çekirgeler, salyangozlar, örümcekler ve toprak solucanları; bitkisel besinleri alıç, çakal eriği, sarmaşık, mürver, böğürtlen ve kuşburnu meyveleridir. Yazın solucan ve böcek, kışın meyve ağırlıklı beslenir.

BTO'ya göre karatavuk her kuluçkada genellikle 3–4 yumurta yapar (2–7 arası gözlenmiştir) ve yılda genellikle 2–3, istisnai olarak 5 kez kuluçkaya yatar. Kuluçkaya yalnız dişi yatar ve yumurtalar 12–14 günde açılır. RSPB, dişinin her kuluçka için yeni bir yuva yaptığını yazar.

BTO'ya göre karatavuk yavruları yumurtadan çıktıktan yaklaşık 13,5–16 gün sonra yuvadan ayrılır. ADW'ye göre yavrular yumurtadan yaklaşık 6 g çıkar, yuvadan ayrılırken yaklaşık 70 g olur.

Tüylü ve zıplayabilen bir yavru karatavuk büyük olasılıkla yuvadan yeni çıkmıştır ve ana-babası yakındadır; onu eve almayın. Kedilerden uzak, yakındaki bir çalının içine bırakıp uzaklaşın ve ana-babanın gelmesine izin verin. Tüysüzse yuvasını bulup geri koymayı deneyin; yaralı görünüyorsa il DKMP şube müdürlüğüne haber verin.

BTO ve RSPB'ye göre üreme yaşına gelen bir karatavuğun tipik ömrü yaklaşık 3 yıldır; ADW doğadaki ortalama ömrü 2,4 yıl olarak verir. Bazı karatavuklar çok daha uzun yaşar: ADW'deki en uzun kayıt 21,8 yıl, BTO'nun Birleşik Krallık halkalama kaydındaki en yaşlı birey 15 yıl 2 aydır.

RSPB karatavuğun ötüşünü yumuşak ve tatlı (mellow) diye tanımlar; erkekler ağaç tepesi ya da çatı gibi yüksek yerlerden öter. Ötüş en çok mart–haziran arasında duyulur; karatavuklar sabah korosunu çoğu zaman başlatır. Tehlikede ise sert, tekrarlanan 'çuk çuk' alarm sesleri çıkarır.

2026-2027 Merkez Av Komisyonu Kararı'na göre karatavuk 3. grup av kuşlarındandır; 24.10.2026–07.03.2027 arasında, günlük avcı başına 3 adet limitle avlanabilir. Ama Çorum, Sivas, Aksaray, Erzurum, Erzincan, Tunceli, Ardahan, Diyarbakır, Hakkari ve Şanlıurfa'da avı yasaktır; Antalya'da 2 Ocak 2027'de başlar. Tuzak ve kapanla avlanmak 4915 sayılı Kanuna göre her zaman yasaktır.

Hayır. Karatavuk yaban kuşudur; 4915 sayılı Kanun yaban hayvanlarının yavru ve yumurtalarının toplanmasını, yuvalarının dağıtılmasını ve kurallara aykırı ele geçirilen hayvanların satılmasını yasaklar. Bölgesine bağlı ve yerde beslenen bir kuş olduğu için kafeste strese girer. Ötüşünü sevenler, bahçelerine meyveli çalı ve su kabıyla karatavuğu çekebilir.

Karatavuk kısmi göçmen bir kuştur (BTO): bazı popülasyonlar yerinde kalır, bazıları göç eder. ADW, göç eden karatavukların sonbahar ve kış aylarında 800–2.000 km yol kat ettiğini yazar. BTO, Birleşik Krallık'a kışın kuzey Avrupa'dan çok sayıda karatavuk geldiğini belirtir.

RSPB'ye göre karatavuk yuvasını genellikle çalı, çit, ağaç ya da sarmaşık içinde, çoğu zaman yere yakın, bazen de doğrudan yere yapar. Yuva, çamurla birbirine bağlanmış çubuklardan oluşan sağlam bir çanaktır ve kışa kadar dayanabilir. Yuvayı neredeyse tamamen dişi kurar.

Hayır. Karatavuk IUCN Kırmızı Listesinde 'Asgari endişe' kategorisindedir (BTO, ADW). Yine de BTO, Birleşik Krallık'ta üreme popülasyonunun 1967–2024 arasında yüzde 21 azaldığını yazar; ADW de bazı kırsal alanlarda tarımsal değişiklikler nedeniyle azalma olabileceğini belirtir. Türkiye'de yuvası, yumurtası ve yavrusu Kanunla korunur.