Kakadu
Diğer adları: Kakadu papağanı, Cockatoo, Beyaz kakadu, Sarı tepeli kakadu, Cacatua
SevecenGürültülüİlgi bekleyen
Kakadular Avustralya ve çevresindeki adalardan gelen, başlarındaki oynak tepelikle tanınan papağanlardır. Sevgi dolu ve zekidirler, okşanmaktan ve sahipleriyle vakit geçirmekten çok hoşlanırlar. Ama sesleri çok yüksek, gagaları güçlü, tüy tozları bol ve ilgi ihtiyaçları papağanlar arasında en yükseklerdendir. Büyük türler onlarca yıl yaşar; bu yüzden kakadu deneyim ve ömür boyu bağlılık ister.
- Köken
- Avustralya anakarası ve yakın adalar (VCA)
- Bilimsel ad
- Cacatuidae ailesi; örnek tür sarı tepeli kakadu, Cacatua galerita
- Boy
- Türe göre 31–70 cm (VCA); sarı tepeli kakadu yaklaşık 50 cm (World Parrot Trust)
- Ağırlık
- Türe göre 300–900 g (VCA); sarı tepeli 815–975 g (World Parrot Trust)
- Yaşam süresi
- Genellikle 25–45 yıl, büyük türlerde 70–80 yıl (VCA)
- CITES
- Sarı tepeli Ek II; Moluk, küçük sarı tepeli ve Goffin Ek I (Species+)
Kakadu nasıl bir kuş?
Kakadular, Cacatuidae ailesinde toplanan ve başlarındaki hareketli tepelikle hemen tanınan papağanlardır. VCA kakaduların Avustralya anakarası ve yakın adalardan geldiğini, türe göre yaklaşık 31–70 cm boyunda ve 300–900 g ağırlığında olduğunu yazar. Yetişkin kakaduların çoğu beyazdır; Moluk kakadusu somon pembesi, gül göğüslü kakadu (galah) pembe göğüslüdür, ayrıca birkaç 'siyah kakadu' türü de vardır. Bu sayfada kakaduları bir grup olarak ele alıyor, en çok bilinen tür olan sarı tepeli kakaduyu (Cacatua galerita) örnek alıyoruz.
World Parrot Trust'a göre sarı tepeli kakadu yaklaşık 50 cm boyunda ve 815–975 g ağırlığındadır. Gövdesi beyaz, tepeliği sarı, kulak örtüleri sarımsı, gagası arduvaz grisidir. Doğu ve güneydoğu Avustralya'dan kuzey Avustralya'ya, Yeni Gine ve çevre adalara kadar yaşar; ormanlarda, ağaçlık alanlarda, mangrovlarda, savanlarda, tarım arazilerinde ve şehir kenarlarında görülür.
VCA kakaduları sevecen ve zeki kuşlar olarak tanımlar, ama hemen ardından ürkek ve heyecanlı yapıları ile güçlü ısırıkları nedeniyle küçük çocuklu aileler için uygun olmadıklarını ekler. Merck Veteriner El Kitabı'nın evcil kuşlar tablosu da kakaduların çok ilgi ve ele alınma isteyebildiğini, hormonal davranışlar gösterebildiğini, çığlık attıklarında çok gürültülü olduğunu ve kemirmeye yatkın olduğunu yazar; tablo kakaduları deneyimsiz sahiplere önermez.
Türler arasında mizaç farkı büyüktür. VCA'ya göre Moluk kakadusu tatlı ama gürültülüdür, bir ya da iki kişiye bağlanır ve hüsrana uğrarsa tüy yolabilir; büyük sarı tepeli kakadu iri ve enerjiktir, ciddi eğitim ister; şemsiye (beyaz) kakadu daha az gergindir ve kucakta tutulmaktan hoşlanır; gül göğüslü kakadu orta boylu, çoğunlukla tatlı ve daha yumuşak seslidir; Goffin, küçük sarı tepeli ve turuncu tepeli kakadular ise daha küçük, gergin ve çok hareketlidir.
Kakadu uzun yaşar. VCA kakaduların genellikle 25–45 yıl yaşadığını, büyük türlerin 70–80 yıla ulaşabildiğini yazar; Merck 25–50 yıl, World Parrot Trust sarı tepeli kakadu için 65 yıl ve üstünü verir. Bu, kakadunun büyük olasılıkla sahibinden uzun yaşayacağı anlamına gelir.
Kakaduların hepsi CITES kapsamındadır: sarı tepeli kakadu Ek II'deyken Moluk kakadusu, küçük sarı tepeli kakadu ve Goffin kakadusu gibi bazı türler Ek I'dedir (Species+). Bu nedenle kakadu edinirken türün tam adını bilmek ve belgeleri kontrol etmek çok önemlidir. Aşağıda kakadunun karakterini, bakımını, beslenmesini, sağlık konularını ve sahiplenme öncesi sorulması gerekenleri kaynaklara dayanarak anlatıyoruz.
Kakadu özellikleri
| Boyut | Türe göre küçük-orta ile büyük arası; tepelikli [1] |
|---|---|
| Boy | Türe göre 31–70 cm; sarı tepeli kakadu yaklaşık 50 cm [1] |
| Ağırlık | Türe göre 300–900 g; sarı tepeli 815–975 g [1] |
| Yaşam süresi | Genellikle 25–45 yıl; büyük türlerde 70–80 yıl [1] |
| Köken | Avustralya anakarası ve yakın adalar [1] |
| Doğal yaşam alanı (sarı tepeli) | Orman, ağaçlık, mangrov, savan, tarım arazisi, şehir kenarı [3] |
| Renk | Çoğu beyaz; Moluk somon pembesi, galah pembe göğüslü, siyah kakadular [1] |
| Erkek-dişi farkı | Bazı türlerde olgun dişinin gözü kırmızımsı kahve, erkeğinki koyu kahve-siyah [1] |
| Ses | Yüksek ve sert; sık çığlık atabilir [1] |
| Konuşma | Güçlü konuşucu sayılmaz; birkaç kelime öğrenebilir [1] |
| Tüy tozu | Bol tüy tozu üretir; solunum alerjisi olanlara önerilmez [1] |
| Cinsel olgunluk | Küçük türler yaklaşık 2, orta 3–4, büyük 5–6 yaş [1] |
| Yumurta ve kuluçka | 1–8 yumurta; kuluçka 17–31 gün [1] |
| Yuvadan çıkış | Yaklaşık 6–9 hafta (sarı tepelide yaklaşık 11 hafta) [1] |
| Barınak (sarı tepeli) | İçine girilebilen kuşhane, en az 4,5 m [3] |
| CITES | Sarı tepeli Ek II; Moluk ve küçük sarı tepeli Ek I [10] |
Kakadu karakteri
Kakadu, papağanlar arasında en çok 'sevgi isteyen' kuş olarak bilinir. VCA kakaduların sevecen ve zeki olduğunu, her gün çok ilgi ve kafes dışı zaman istediğini yazar; yeterli ilgi görmeyen kakadu gürültülü ve yıkıcı olabilir, ev eşyalarını kemirebilir. Aynı kaynak güçlü bağlanmanın sahiplenme duygusuna, saldırganlığa ve tüy yolmaya dönüşebildiğini belirtir. Kakadu korktuğunda uyarı olarak tıslar. Merck tablosu kakaduların hormonal davranışlar gösterebildiğini yazar; VCA bu yüzden kuşun yalnız başının okşanmasını, gövdesinin okşanmamasını önerir, çünkü sırt ve gövde okşaması hormonal tepkileri tetikleyebilir. Merck'in tüy bozuklukları sayfası da sırt okşamanın özellikle kakadularda cinsel davranışı uyarabildiğini ekler. Doğru sınırlar, düzenli bir gün akışı ve bol uğraşla kakadu çok şefkatli, eğlenceli ve sahibine bağlı bir arkadaştır.
- Ses düzeyi
- Sevecenlik
- Günlük ilgi ihtiyacı
- Konuşma yeteneği
- Kemirme ve yıkıcılık
- Isırma eğilimi
Ölçekler kulüp standartları ve kaynaklardaki tanımlardan editoryal olarak derlenir; her kuş kendine özgüdür.
Kakadu renkleri
Aşağıdaki 5 rengin hepsi ırk standardında kabul edilir.
Sarı tepeli kakadu
Cacatua galerita
Beyaz gövde, sarı tepelik, sarımsı kulak örtüleri, arduvaz grisi gaga; aday alt türde göz halkası beyaz, bazı alt türlerde soluk mavi (World Parrot Trust).
Şemsiye (beyaz) kakadu
VCA tamamen beyaz bir tür olarak tanımlar; daha az gergin, kucakta tutulmayı seven bir kakadudur.
Moluk kakadusu
VCA'ya göre somon pembesi renkli tek kakadu türüdür; tatlı ama çok gürültülüdür.
Gül göğüslü kakadu
galah
Pembe göğüslü, orta boylu, çoğunlukla tatlı ve daha yumuşak sesli bir türdür (VCA).
Siyah kakadular
VCA birkaç 'siyah kakadu' türünün de bulunduğunu yazar; ev kuşu olarak nadirdir.
Kendini bul
Kakadu kime uygun?
Kuş besleyen ya da beslemeye hazırlanan biri gözüyle baktık. Hangi durumdasın? Seç; sayfanın devamında senin için küçük notlar çıksın.
Uygun1 durum
- Kuşumla her gün uzun süre vakit geçirebilirim
Sevecen ve çok ilgi isteyen bir kuştur; bu ilgiyi verebilen sahipte çok bağlı olur.
Dikkat ister1 durum
- Kucakta duran sevecen bir kuş istiyorum
Okşanmayı sever, şemsiye kakadu kucakta tutulmayı sever; ama yalnız başı okşanmalı.
Uygun değil4 durum
- Apartmanda yaşıyorum
VCA yüksek ve sert sesli olduğunu, gürültüye duyarlı evlere önerilmediğini yazar.
Çok soruluyor - İlk kez papağan besleyeceğim
Merck kakaduları deneyimsiz sahiplere önermez.
- Küçük çocuğum var
Ürkek yapısı ve güçlü ısırığı nedeniyle küçük çocuklu ailelere uygun değildir.
- Evde alerjisi olan biri var
Bol tüy tozu üretir; solunum alerjisi olanlara önerilmez.
Çok soruluyor
Kısaca
Kimler için ideal: Papağan deneyimi olan, her gün kuşuna saatlerce ilgi ve kafes dışı zaman ayırabilen, müstakil ya da sese tahammüllü bir evde yaşayan, tüy tozuna ve kemirilen eşyalara katlanabilen, kuşun onlarca yıllık ömrünü planlamaya hazır kişiler için uygundur. Bu koşullarda kakadu çok şefkatli ve eğlenceli bir arkadaştır.
Kimler için zor: İlk kez papağan besleyecek, apartmanda yaşayan, küçük çocuğu olan, solunum alerjisi bulunan, gün boyu evden uzak olan ya da sessiz bir kuş bekleyen kişiler için uygun değildir.
Kakadu evde bakımı zor mu?
Ev hayatı panosu: kaynaklardaki değerlendirmelerden. “Kime uygun?” bölümünde seçtiğin durumla ilgili gösterge vurgulanır.
Kakadunun bakımı fiziksel olarak değil, duygusal olarak zordur. VCA kakaduların her gün çok ilgi ve kafes dışı zaman istediğini, düzenli bir gün akışı ve net sınırlarla daha iyi davrandığını, kafeste kendilerini çeşitli oyuncak ve yiyeceklerle oyalamayı öğrenmeleri gerektiğini yazar. Kafes her yönde kuşun kanat açıklığının en az bir buçuk katı olmalı, köşeli seçilmeli ve pencere, klima ve mutfaktan uzak tutulmalıdır (Merck); World Parrot Trust sarı tepeli kakadu için en az 4,5 m uzunlukta, içine girilebilen bir kuşhane önerir. Kakadu güçlü bir kemiricidir; VCA her zaman zehirsiz ahşap ya da karton oyuncak bulunmasını önerir.
Apartman için 'hayır' diyoruz. VCA kakaduların yüksek ve sert sesli olduğunu, sık çığlık atabildiklerini ve gürültüye duyarlı evler için önerilmediklerini açıkça yazar; Merck de çığlık attıklarında çok gürültülü olduklarını belirtir. World Parrot Trust sarı tepeli kakadunun çok yüksek ve kaba çığlıklarını, ıslıklarını ve sert alarm seslerini anlatır. Bunun yanında VCA kakaduların bol tüy tozu ürettiğini ve solunum yolu alerjisi olan kişilere önerilmediğini yazar; küçük ve kapalı bir dairede bu toz daha çok hissedilir.
Kakadu bakımı
Her yönde kanat açıklığının en az bir buçuk katı, köşeli kafes (Merck); sarı tepeli kakadu için en…
VCA her gün çok ilgi ve kafes dışı zaman, düzenli bir gün akışı ve net sınırlar önerir.
Zehirsiz ahşap ve karton oyuncaklar, yiyecek arama oyunları (VCA); çam, köknar ve söğüt dalları,…
VCA günlük su püskürtme ya da duşun tüy tozunun yayılmasını azalttığını yazar.
Su kabı her gün sabunlu suyla yıkanır (VCA); kafes çevresi tüy tozuna karşı sık temizlenir, bazı sahipler HEPA filtreli hava temizleyici kullanır.
VCA kuş hekimiyle yıllık kontrol önerir: muayene, gerekirse tırnak ve kanat bakımı, kan ve dışkı testleri.
Kafes ve kuşhane
Kurulumda bir kez, sonra aylık kontrol
Merck kafesin her yönde kuşun kanat açıklığının en az bir buçuk katı olmasını, kuşlar köşede durmayı sevdiği için köşeli seçilmesini, pencere, klima ve havalandırma ağzından uzak tutulmasını ve mutfağa konmamasını önerir. World Parrot Trust sarı tepeli kakadu için en az 4,5 m uzunluğunda, içine girilebilen bir kuşhane önerir. VCA kafes ölçüsü vermez, ama kakadunun kafeste kendini oyalamayı öğrenmesi gerektiğini, bunun için birkaç farklı oyuncak ve yiyecek türü bulunmasını vurgular. Kakadu güçlü gagasıyla kilitleri açmayı öğrenebildiği için kafes kapısı ek bir kilitle güvenceye alınmalıdır.
Tüy tozu ve banyo
Her gün
Kakadular tüylerini korumak için ince bir toz üretir. VCA kakaduların bol tüy tozu ürettiğini, bu nedenle solunum yolu alerjisi olan kişilere önerilmediğini; günlük su püskürtme ya da duşun tozun yayılmasını azalttığını ve bazı sahiplerin HEPA filtreli hava temizleyici kullandığını yazar. Merck'in tüy bozuklukları sayfası, normalde tüy tozu üreten kakadularda bu tozun kaybolmasının bir hastalık işareti olabileceğini belirtir. Yani tozun azalması 'iyi haber' değil, veteriner hekime danışılması gereken bir değişikliktir.
Kemirme ve yiyecek arama
Her gün, oyuncaklar haftalık değişir
VCA kakaduların kemirmeye ihtiyaç duyduğunu ve her zaman zehirsiz ahşap ya da karton oyuncakları olması gerektiğini, yiyecek aramanın (foraging) kuşu oyalamanın önerilen yollarından biri olduğunu yazar. World Parrot Trust çam, köknar ve söğüt dalları gibi kuşa uygun kemirme malzemelerini, oyuncakları ve bulmaca ya da yiyecek arama oyuncaklarını önerir. Merck de yiyecek parçalarını kafesin içine saklamayı, müzik açık bırakmayı ve kuşla düzenli eğitim zamanı geçirmeyi sıkılmayı önleyen yollar olarak sayar.
Dokunma ve hormonal davranış
Her gün
Kakadular okşanmayı çok sever, ama nasıl okşandıkları önemlidir. VCA kakadunun yalnız başının okşanmasını, gövdesinin okşanmamasını önerir; gövde ve sırt okşaması hormonal tepkileri tetikleyebilir. Merck'in tüy bozuklukları sayfası da sırt okşamanın özellikle kakadularda cinsel davranışı ve hormonları uyarabildiğini, bunun cinsel hüsrana ve tüy yolmaya katkıda bulunabildiğini yazar. Sevgiyi baş kaşıma, oyun ve birlikte vakit geçirme yoluyla göstermek kakadu için daha sağlıklıdır.
Tırnak, gaga ve kanat
Yıllık kontrolde ya da gerektiğinde
VCA yıllık muayenede gerekirse tırnak ve kanat kesiminin yapıldığını yazar. Farklı kalınlıkta doğal tünekler ve bol kemirme tırnak ve gaganın aşınmasına yardım eder. Gagada şekil bozukluğu ya da anormal uzama, Merck'in anlattığı tüy ve gaga hastalıklarının işareti olabilir; evde kesmek yerine veteriner hekime gösterin.
Ev içi tehlikeler
Her kafes dışı oturumda
Kakadunun gagası ev için en büyük risk kaynağıdır: Merck kemirilen elektrik kablolarının kuşu çarpabileceğini, galvanizli metalin ve kurşun içerebilen eski muşambanın zehirlenmeye yol açabileceğini yazar; kakadu kafes telini, mobilyayı ve süs eşyasını kemirebildiği için bunlar baştan kaldırılır. Merck ayrıca böcek ve fare için kullanılan yapışkan tuzakları, açık klozet, lavabo ve kaynayan tencereyi, ocak alevini sayar. Kimyasal buharlar (benzin, böcek ilacı, parfüm, sprey), avokado ve bazı mantarlar, gala zambağı, ökseotu, atatürk çiçeği ve genel olarak ev bitkileri de listededir.
Kakadu ne yer? Yaşa göre beslenme
Yem sürekli erişilebilir
World Parrot Trust sarı tepeli kakadunun doğada otlar, bitkiler, meyveler, kökler, kabuklu yemişler, çilekgiller, çiçekler ve böcek larvalarıyla beslendiğini, filizlenen ekinleri ve bazı yabani otları da yediğini yazar. Kakadu doğada gününün önemli bir bölümünü yerde ve ağaçlarda yiyecek arayarak geçirir; evde yiyecek arama oyunlarının bu kadar önemli olmasının nedeni budur.
Her gün taze
VCA kakadu diyetinin yaklaşık %75–80'inin hazır pelet yemden oluşmasını, meyve, sebze ve yeşilliklerin günlük diyetin %20–40'ını geçmemesini, tohumun ise çok küçük bir bölüm olarak kalmasını önerir; tohum karışımları yağ ve karbonhidrat bakımından yüksek ve besin açısından eksiktir. Kakaduların sevdiği yer fıstığı ve ayçiçeği çok yağlıdır. VCA kötü beslenmeyi yüksek kolesterol ve damar sertliği (ateroskleroz) gibi sorunlarla ilişkilendirir. Sofradan verilecek yiyecek de çok az olmalıdır: VCA'nın benzetmesiyle bir kakadu için küçük bir avuç, bir insan için bir yemek tabağı kadardır. World Parrot Trust esaretteki sarı tepeli kakadu için küçük tohumlar, darı başağı, sınırlı ayçiçeği, filizlendirilmiş ya da pişmiş baklagil, yeşil yapraklı sebzeler, sebze, meyve, yemiş ve tam pelet sayar.
Her gün taze
Uzun süre tohumla beslenmiş bir kakadu pelete hemen alışmaz. VCA tamamen tohumla beslenen kuşların pelete geçene kadar toz takviye kullanabileceğini, ama tozu tohumun dışına serpmenin işe yaramadığını, çünkü kuşun kabuğu soyup attığını yazar. Geçiş haftalara yayılır; kuşun gerçekten yiyip yemediği ve kilosu izlenir. Kilo kaybı olursa veteriner hekime danışın.
VCA diyetinin %75–80'i pelet olan bir kakadunun genellikle takviyeye ihtiyaç duymadığını, yumurtlama dönemi gibi durumlarda kalsiyum gibi besinlerin gerekebileceğini ve vitamin, mineral ya da omega takviyelerinin yalnız kuş hekiminin rehberliğinde verilmesi gerektiğini yazar. Kakadular tohum kabuğunu soyarak yediği için kum ya da çakıl gerekmez; kum hayati tehlike yaratabilen sindirim tıkanmalarına yol açabilir. Temiz su her zaman bulunur, su kabı her gün sabunlu suyla yıkanır.
VCA avokado ve soğanın zehirli olduğunu; çikolata, kahve, çay ve gazlı içecek gibi kafeinli içecekler ile alkolün asla verilmemesini; kurabiye, kraker ve cips gibi işlenmiş atıştırmalıklardan kaçınılmasını, kuşlar laktozu sindiremediği için süt ürünlerinin sınırlanmasını önerir. Buzdağı marul ve kereviz gibi açık renkli, sulu sebzelerin besin değeri düşüktür. Merck bazı mantar türlerini kuşlar için zehirli sayar; kakaduya mantar verilmez.
Kakadu sosyalleşme ve konuşma eğitimi
Kakadu zekidir ve öğrenmeyi sever, ama eğitimi sahibinden çok tutarlılık ister. VCA kakaduların düzenli bir gün akışı ve net sınırlarla daha iyi davrandığını, kafeste kendilerini oyalamayı öğrenmeleri gerektiğini ve erken dönemde farklı insanlara, diğer evcil hayvanlara, araba yolculuklarına ve veteriner ziyaretlerine alıştırılmalarının uyum sağlamalarına yardım ettiğini yazar. Konuşma konusunda beklenti düşük tutulmalıdır: VCA kakaduların güçlü konuşucu sayılmadığını, ama tekrarla birkaç kelime ya da cümle öğrenebildiğini belirtir.
Kakadu eğitiminin üç ana konusu vardır: çığlık, aşırı bağlanma ve ısırma. Kuş bağırdığında koşup ilgi göstermek davranışı pekiştirir; kuş sakinken ilgi göstermek sessizliği ödüllendirir. VCA güçlü bağlanmanın sahiplenme duygusu, saldırganlık ve tüy yolmaya yol açabildiğini yazar; kakaduyu tek kişinin kuşu yapmamak, ailenin her bireyinin onunla kısa oturumlar yapması bu yüzden önemlidir. Kakadu korktuğunda tıslar (VCA); bu uyarıyı ve kabarmış tepeliği görünce etkileşimi sakin biçimde bitirmek ısırmayı önler. Ceza kakaduyla kurulan güveni bozar; Merck sıkılmanın ısırma, çığlık ve tüy yolmanın başlıca nedeni olduğunu, düzenli eğitim zamanının bunu önlediğini belirtir.
Öncelik sırası
- Sakin anları ödüllendirme, çığlığa tepki vermeme
- Kafeste kendi başına oynamayı öğrenme
- Ailenin her bireyiyle kısa oturumlar
- Ele çıkma, inme ve kafese dönme
- Tıslama ve tepelik dilini tanıma
- Taşıma kafesine ve veteriner muayenesine alışma
Kakadu uçuş ve oyun
Günlük ihtiyaç Her gün uzun süre kafes dışı gözetimli zaman
Kakadunun egzersizi hem bedensel hem zihinseldir. World Parrot Trust sarı tepeli kakadu için en az 4,5 m uzunlukta kuşhane önerir; evde yaşayan kakadu da her gün güvenli bir odada uçabilmeli, tırmanabilmeli ve oyun standında vakit geçirebilmelidir. VCA yeterli ilgi görmeyen kakaduların gürültülü ve yıkıcı olabildiğini yazar; Merck de uyarılmayan kuşlarda ısırma, çığlık ve tüy yolma gibi sorunların gelişebildiğini belirtir. Yiyecek arama oyuncakları, kemirilecek dallar ve kısa eğitim oturumları kakadunun enerjisini yönlendirmenin en etkili yollarıdır.
Sevdiği oyunlar
- Yiyecek arama ve bulmaca oyuncakları
- Çam, köknar ve söğüt dalı parçalama
- Oyun standında tırmanma ve sallanma
- Karton kutu ve kâğıt yırtma
- Su püskürtmeli banyo
- Kısa ödüllü komut ve numara eğitimi
Kakadu çocuklarla ve diğer hayvanlarla
Çocuklarla
VCA kakaduların ürkek ve heyecanlı yapıları ile güçlü ısırıkları nedeniyle küçük çocuklu aileler için uygun olmadığını açıkça yazar. Evde çocuk varsa kuşla etkileşim yalnız yetişkin gözetiminde olmalı, çocuk kuşu ellerine almamalı ve kafese parmak sokmamalıdır. Kakaduların çığlığı da küçük çocukların uykusunu ve ev düzenini etkileyebilir.
Kedilerle
Kediler doğal avcıdır; kedi pençesi ve ısırığı kuşlar için tehlikelidir, kakadu da gagasıyla kediyi yaralayabilir. Kuş kafes dışındayken kedi aynı odada bulunmamalıdır. Pençe ya da ısırık sonrası yara küçük görünse de kuşu aynı gün veteriner hekime götürün.
Köpeklerle
Sakin, eğitimli köpeklerle aynı evde yaşayabilir. VCA kakadunun erken dönemde diğer evcil hayvanlara alıştırılmasını önerir. Yine de kuş kafes dışındayken köpek odada olmamalı; kakadunun çığlığı köpeği, köpeğin ani hareketi kuşu tedirgin edebilir.
Sağlık: dikkat edilmesi gerekenler
Kakadunun sağlığı beslenme, zihinsel uğraş ve hijyenle doğrudan bağlantılıdır. Merck kuşların doğada zayıf görünmemek için hastalığı sakladığını; tüy kabartma, gözleri kapalı uzun uyuma, hareketsizlik, daha az ses çıkarma, tünekte alçak durma ya da kafes tabanında oturma, denge kaybı, hırıltılı ya da kuyruk sallayarak soluma, dışkı değişikliği, kusma ve iştah ya da su tüketimindeki değişikliğin hastalık işareti olduğunu yazar. Kakadular için özel bir başlık papağan gaga ve tüy hastalığıdır (PBFD). Merck bu sirkovirüs hastalığının en çok 3 yaşından küçük kuşları etkilediğini, ulaşılamayan yerlerde tüy dökülmesi, anormal tüyler, renkli tüylerde renk kaybı ve kakadularda tüy tozunun kaybolmasıyla kendini gösterebildiğini, virüsün dayanıklı olduğunu, doğrudan temas, tüy tozu ve kurumuş dışkıyla bulaştığını ve tedavisinin olmadığını yazar. Aynı kaynak tarama testleri, sıkı hijyen ve yeni kuşlar için uzun karantinayla kakadulardaki sıklığın çok azaldığını belirtir. Bu yüzden yeni bir kakadu edinirken test sonucu sormak ve kuşu evdeki diğer kuşlardan ayrı tutmak önemlidir. Tüy yolma kakadularda sık görülen bir sorundur; Merck bunun beslenme, deri hastalıkları, stres, sıkılma ve cinsel hüsran gibi pek çok nedeni olabildiğini yazar. VCA yıllık kuş hekimi kontrolünü, kan ve dışkı testleriyle birlikte önerir. Belirti gördüğünüzde evde tedavi denemek yerine veterinerinize danışın.
Merck kuşların hastalığı saklama eğiliminde olduğunu yazar; gösterişli ve gürültücü bir kakaduda durgunluk bu yüzden ciddiye alınır. Tüyü kabarık uzun uyuma, tünekte alçak durma, kuyrukla soluma, dışkı değişikliği ve iştahsızlık aynı gün hekime gitmeyi gerektirir.
Merck bu virüs hastalığının en çok genç kuşları etkilediğini; ulaşamadığı yerlerde tüy dökülmesi, anormal tüyler ve kakadularda tüy tozunun kaybolmasıyla belirti verebildiğini, tedavisinin olmadığını yazar. Testler kakadulardaki sıklığı çok azaltmıştır.
Rehber: Muhabbet kuşu hastalıklarıVCA aşırı bağlanmanın ve hüsranın tüy yolmaya yol açabildiğini yazar. Merck tüy yolmanın beslenme, hastalık, stres, sıkılma ve cinsel hüsran gibi pek çok nedeni olabileceğini belirtir; önce tıbbi neden araştırılır.
Tohum ağırlıklı menü yağ bakımından yüksektir; VCA kötü beslenmeyi yüksek kolesterol ve damar sertliğiyle ilişkilendirir.
Merck kakaduların hormonal davranışlar gösterebildiğini yazar; gövde okşaması bunu tetikleyebilir (VCA).
Avokado ve soğan (VCA), bazı mantarlar, kimyasal buharlar, kurşun ve galvanizli metal (Merck) kakadu için tehlikelidir.
Kakadu videoları
Konuyu izleyerek öğrenmek isteyenler için seçtiğimiz videolar. Videolar ilgili kanallara aittir.
Kakadu sahiplenme
CITES ve yasal durum
Species+ (CITES/UNEP-WCMC) kayıtlarına göre sarı tepeli kakadu (Cacatua galerita) papağangillerin tamamını kapsayan kayıtla CITES Ek II'dedir; Moluk kakadusu (Cacatua moluccensis) 1990'dan, küçük sarı tepeli kakadu (Cacatua sulphurea) 2005'ten beri Ek I'dedir; Goffin kakadusu da Ek I'dedir. Ek I türlerinin ticareti çok sıkı kurallara bağlıdır. Kakadu türlerinin bir kısmı CITES Ek I'de olduğu için CNN Türk'ün 29 Kasım 2025 tarihli haberindeki ithalat kuralı kakaduda daha da önemlidir: DKMP'ye göre ihracatçı ülkenin CITES belgesi tek başına yetmez, Türkiye'de düzenlenmiş CITES İthalat Belgesi olmayan hayvan yasal girmiş sayılmaz ve el konulabilir. Satıcının DKMP'den aldığı yaban hayvanı satış ruhsatı ile sizin alacağınız 'Av ve Yaban Hayvanı ile Ürün Bulundurma Belgesi' de duyurunun parçasıdır. Hangi türün hangi ekte olduğunu ve güncel kuralları DKMP il müdürlüğünden doğrulayın.
Hangi kakadu?
VCA türler arasında belirgin mizaç farkları olduğunu yazar: Moluk kakadusu tatlı ama gürültülü ve tüy yolmaya yatkın; büyük sarı tepeli kakadu iri, enerjik ve ciddi eğitim isteyen; şemsiye kakadu daha az gergin ve kucak seven; gül göğüslü kakadu (galah) daha yumuşak sesli ve çoğunlukla tatlı; Goffin, küçük sarı tepeli ve turuncu tepeli kakadular ise daha küçük, gergin ve çok hareketli. Edinmeden önce türün tam adını öğrenmek hem mizaç beklentinizi hem de CITES durumunu belirler.
Erkek mi dişi mi?
VCA bazı türlerde olgun dişilerin gözünün kırmızımsı kahverengi, olgun erkeklerin gözünün koyu kahverengi ya da neredeyse siyah olduğunu, bunun dışında belirgin bir fark bulunmadığını ve genç kuşlarda güvenilir bir dış fark olmadığını yazar. World Parrot Trust sarı tepeli kakaduda da erkeğin gözünün koyu kahve, dişininkinin kırmızımsı kahve olduğunu belirtir. Genç kuşta kesin sonuç için DNA testi istenebilir.
Üreme
VCA kakaduların küçük türlerde yaklaşık 2, orta türlerde 3–4, büyük türlerde 5–6 yaşında olgunlaştığını, 1–8 beyazımsı yumurta bıraktığını, kuluçkanın 17–31 gün sürdüğünü ve yavruların yaklaşık 6–9 haftada yuvadan çıktığını yazar. World Parrot Trust sarı tepeli kakaduda 2–3 yumurta ve yaklaşık 11 haftada yuvadan çıkış bildirir. Merck PBFD virüsünün yetişkinlerden yavrulara geçebildiğini ve kullanılmayan yuva kutularında aylarca, yıllarca kalabildiğini yazar; üretim yapılacaksa testler ve hijyen şarttır.
Sağlıklı kuş seçimi
Canlı, dikkatli, tüyleri düzgün ve tüy tozu normal, gözleri ve burun delikleri akıntısız bir kuş seçin. Tüylerde dökülme, anormal tüyler ya da gaga bozukluğu varsa dikkatli olun; Merck bunları PBFD belirtileri arasında sayar. Kuşun yaşını, ne yediğini, elde büyütülüp büyütülmediğini ve hastalık test sonuçlarını sorun. Eve geldikten sonra kuşu diğer kuşlardan ayrı tutup kuş hekimine muayene ettirin.
Sahiplenmeden önce: kontrol listeleri
Kakadu, papağanlar arasında en çok zaman ve sabır isteyenlerden biridir; VCA genellikle 25–45 yıl, büyük türlerde 70–80 yıl yaşadığını yazar. Aşağıdaki sorulara içtenlikle evet diyebiliyorsanız hazırsınız demektir. Genel bir kontrol listesi için sahiplenme rehberimize bakabilirsiniz.
Kendinize sorun
- Her gün kuşuma saatlerce ilgi ve kafes dışı zaman ayırabilir miyim?
- Yüksek ve sık çığlıkları ben, ailem ve komşularım tolere edebilir miyiz?
- Evde solunum alerjisi olan biri var mı, tüy tozuna katlanabilir miyiz?
- Kemirilen eşyaları ve sürekli oyuncak ihtiyacını göze alabilir miyim?
- Kuş hastalıklarına bakan bir veteriner hekime ulaşabiliyor muyum?
- Kuşun türünü, CITES belgelerini ve hastalık test sonuçlarını isteyip kontrol edebilir miyim?
- Kuşum benden uzun yaşarsa ona kimin bakacağını planladım mı?
Kakadu nereden sahiplenilir?
Kakaduyu önce sahiplendirme ilanlarında ve kuş kurtarma gruplarında arayın. Satın alacaksanız yaban hayvanı satış ruhsatı olan işletmeleri ya da kayıtlı yetiştiricileri tercih edin; kuşun bakıldığı yeri görün, türün tam adını, yaşını, belgelerini ve hastalık testlerini sorun.
Kakadu sahiplenme ve sorumluluk
Kakaduların hepsi CITES kapsamındadır; sarı tepeli kakadu Ek II'de, Moluk, küçük sarı tepeli ve Goffin kakadusu Ek I'dedir (Species+). Edinirken kuşun tam tür adını, esarette üretildiğini gösteren belgeleri ve halka bilgisini sorun; doğadan yakalanmış kuş almayın. Merck PBFD gibi bulaşıcı hastalıklar için tarama testi ve yeni kuşlara karantina önerir. Kakadular sık sık yeni yuva aradığı için sahiplendirme ilanlarına bakmak da iyi bir seçenektir.
Kakadu hakkında sık sorulanlar
Kakadu nereden gelir?
VCA kakaduların Avustralya anakarası ve yakın adalardan geldiğini yazar. Sarı tepeli kakadu doğu, güneydoğu ve kuzey Avustralya ile Yeni Gine ve çevre adalarda yaşar (World Parrot Trust).
Kakadu ne kadar büyür?
VCA türe göre yaklaşık 31–70 cm boy ve 300–900 g ağırlık verir. World Parrot Trust'a göre sarı tepeli kakadu yaklaşık 50 cm boyunda ve 815–975 g ağırlığındadır.
Kakadu kaç yıl yaşar?
VCA kakaduların genellikle 25–45 yıl yaşadığını, büyük türlerin 70–80 yıla ulaşabildiğini yazar. Merck 25–50 yıl, World Parrot Trust sarı tepeli kakadu için 65 yıl ve üstünü verir.
Kakadu konuşur mu?
VCA kakaduların güçlü konuşucu sayılmadığını ama tekrarla birkaç kelime ya da cümle öğrenebildiğini yazar. Merck bazılarının konuştuğunu ve seslerinin kısık olduğunu belirtir. Konuşma için seçilecek bir kuş değildir.
Kakadu çok ses yapar mı?
Evet. VCA kakaduların yüksek ve sert sesli olduğunu, sık çığlık atabildiğini ve gürültüye duyarlı evler için önerilmediğini yazar; Merck de çığlık attıklarında çok gürültülü olduklarını belirtir.
Kakadu apartmanda beslenir mi?
Önermiyoruz. VCA'nın uyardığı yüksek ses, bol tüy tozu ve geniş alan ihtiyacı apartman yaşamıyla zor uyuşur.
Kakadu tüy döker mi, alerji yapar mı?
Kakadular bol tüy tozu üretir; VCA bu yüzden solunum yolu alerjisi olan kişilere önerilmediğini yazar. Günlük su püskürtme ya da duş tozun yayılmasını azaltır, bazı sahipler HEPA filtreli hava temizleyici kullanır.
Kakadu çocuklarla iyi anlaşır mı?
VCA kakaduların ürkek ve heyecanlı yapıları ile güçlü ısırıkları nedeniyle küçük çocuklu aileler için uygun olmadığını yazar. Daha büyük çocuklarla da etkileşim yetişkin gözetiminde olmalıdır.
Kakadu yalnız kalabilir mi?
Hayır. VCA kakaduların her gün çok ilgi ve kafes dışı zaman istediğini, yeterli ilgi görmezse gürültülü ve yıkıcı olabileceğini, tüy yolabileceğini yazar.
Kakadu neden tüy yolar?
Merck tüy yolmanın beslenme bozukluğu, deri hastalığı, stres, sıkılma ve cinsel hüsran gibi pek çok nedeni olabileceğini yazar; VCA aşırı bağlanmanın da tüy yolmaya yol açabildiğini belirtir. Önce tıbbi neden araştırılır; veterinerinize danışın.
Kakadu ne yer?
VCA diyetin yaklaşık %75–80'inin pelet olmasını, meyve, sebze ve yeşilliklerin %20–40'ı geçmemesini, tohumun çok küçük bir bölüm kalmasını önerir. Avokado, soğan, çikolata, kafein ve alkol asla verilmez.
Kakadunun erkek ve dişisi nasıl ayırt edilir?
VCA bazı türlerde olgun dişinin gözünün kırmızımsı kahverengi, erkeğinkinin koyu kahve ya da neredeyse siyah olduğunu yazar. Genç kuşlarda güvenilir bir dış fark yoktur; DNA testi kesin sonuç verir.
Kakadu neden okşanınca huysuzlaşır?
VCA kakadunun yalnız başının okşanmasını önerir, çünkü gövde okşaması hormonal tepkileri tetikleyebilir. Merck de sırt okşamanın özellikle kakadularda cinsel davranışı uyarabildiğini yazar.
Kakadu CITES kapsamında mı, Türkiye'de belge gerekir mi?
Evet. Sarı tepeli kakadu Ek II'de; Moluk, küçük sarı tepeli ve Goffin kakadusu Ek I'dedir (Species+). Ek I türlerinde belge zinciri daha da önemlidir: DKMP 2025'te Türkiye'de düzenlenmiş CITES İthalat Belgesi ve evde besleyen için bulundurma belgesi istedi. Son durumu DKMP il müdürlüğüne sorun.
Kakadu yeni başlayanlar için uygun mu?
Hayır. Merck kakaduları deneyimsiz sahiplere önermez; yüksek ilgi ihtiyacı, çığlıkları ve güçlü ısırıkları papağan deneyimi ister.
Kakadunun türleri arasında fark var mı?
Evet. VCA şemsiye kakaduyu daha az gergin ve kucak seven, galahı daha yumuşak sesli, Moluk kakadusunu tatlı ama gürültülü, Goffin ve küçük sarı tepeli kakaduyu küçük, gergin ve çok hareketli olarak tanımlar.
Kaynaklar
- VCA Animal Hospitals — Cockatoos: General Information
- VCA Animal Hospitals — Cockatoos: Feeding
- World Parrot Trust — Parrot Encyclopedia: Sulphur-crested Cockatoo (Cacatua galerita)
- Merck Veterinary Manual — Popular Pet Birds (tablo)
- Merck Veterinary Manual — Providing a Home for a Bird
- Merck Veterinary Manual — Illness in Pet Birds
- Merck Veterinary Manual — Household Hazards for Pet Birds
- Merck Veterinary Manual — Behavior of Pet Birds
- Merck Veterinary Manual — Skin and Feather Disorders of Pet Birds (PBFD, tüy yolma)
- Species+ (CITES / UNEP-WCMC) — Cacatua galerita: CITES Ek II
- Species+ (CITES / UNEP-WCMC) — Cacatua moluccensis: CITES Ek I
- Species+ (CITES / UNEP-WCMC) — Cacatua sulphurea: CITES Ek I
- Species+ (CITES / UNEP-WCMC) — Cacatua goffiniana: CITES Ek I
- CNN Türk — Petshoplarda yaban hayvanı satışı için ruhsat şartı (DKMP uyarısı, 29.11.2025)
Bu sayfa numaralı kaynaklardan derlendi ve veteriner hekimlerimiz tarafından incelendi.
Son güncelleme: 2 Kasım 2026 · Bu sayfa muayenenin yerini tutmaz; ilaç ve doz önerisi içermez.
