Kınalı Keklik

Yetişkin kınalı keklik çoğunlukla ot ve yabani bitki tohumları, taze yeşil ot, yapraklar ve bazı çalı meyveleriyle beslenir; yakında tarla varsa tahıl tanesi de yer (ADW). Yetişkinler az böcek yer, ama çekirge bolsa onları da avlar. Civcivler ise ilk haftalarda çoğunlukla böcekle beslenir. Doğadaki kekliğe ekmek ya da yem vermek onu insana alıştırır.

Keklik, sülüngiller ailesinden, yere bağlı yaşayan ve iyi koşan yaban kuşlarının ortak adıdır. Türkiye'de en yaygın türü kınalı kekliktir (Alectoris chukar); kırmızı gaga ve ayakları, gözden boğaza inen siyah halkası ve böğrünün siyah-beyaz çizgileriyle tanınır. Çil keklik ve kum kekliği de Türkiye'de görülen diğer türlerdir. Keklik evcil hayvan değil, av hayvanıdır.

Evet, keklik uçabilir ama uzun mesafe uçucusu değildir. ADW'ye göre ürktüğünde kısa ve çoğunlukla yokuş aşağı uçar, tehlikeden kaçarken koşmayı tercih eder. Göç etmez; yalnız mevsime göre dağda yükseklik değiştirir. Civcivler yumurtadan çıktıktan birkaç hafta sonra uçabilir ve yaklaşık 12 haftada yetişkin boyuna ulaşır.

Doğadan alınan kekliği evde ya da kafeste beslemek yasaktır. 4915 sayılı Kanun canlı mühre, kapan ve tuzakla avlanmayı ve kurallara aykırı avlanan yaban hayvanının canlı satılmasını, alınmasını ve nakledilmesini yasaklar. Yaban hayvanı üretimi ise ancak Genel Müdürlük izniyle yapılabilir. Kekliği yaban hayatında bırakmak hem yasal hem de kuş için en doğru seçimdir.

2026-2027 Merkez Av Komisyonu kararına göre kınalı keklik, kum kekliği ve çil keklik avı bütün av bölgelerinde 28 Ekim 2026'da başlar ve 17 Ocak 2027'de biter. Av yalnız çarşamba, cumartesi, pazar ve resmî tatillerde yapılır. Kınalı ve kum kekliği için avcı başına günlük limit toplam 2'dir. Çil keklik yalnız kararda sayılan illerde avlanabilir.

2026-2027 MAK kararının il tablosuna göre Kütahya, Çankırı, Kastamonu, Sakarya, Zonguldak, Bartın, Karabük, Düzce, İstanbul, Bursa, Edirne, Kırklareli, Kocaeli, Tekirdağ, Yalova, Rize, Samsun, Trabzon ve Uşak'ta bütün keklik türlerinin avı yasaktır. Ardahan'da kınalı keklik avı yasaktır. Birçok ilde ayrıca çil keklik ve kum kekliği korunur; güncel liste her yıl yeniden yayımlanır.

Kınalı keklik yerde basit bir çukura 7–21 yumurta bırakır; ADW ortalamayı 10,5 olarak verir. Wikipedia 7–14 yumurta aralığını yazar. Keklik yılda bir kez kuluçkaya yatar; kurak yıllarda üreyen kuş sayısı azalabilir. Yuvadaki yumurtaları toplamak 4915 sayılı Kanunun 4. maddesine göre yasaktır; yuvaya rastlarsanız dokunmadan uzaklaşın.

Kınalı keklik yumurtaları yaklaşık 24 günde açılır (ADW); Wikipedia bu süreyi 23–25 gün olarak verir. Kuluçkaya çoğunlukla dişi yatar. Civcivler tüylü ve gözleri açık çıkar, kısa sürede yürüyüp annelerini izler. Doğadan alınan keklik yumurtasını kuluçka makinesinde çıkarmak da yaban hayvanı yumurtası toplamak sayılır ve yasaktır.

Kınalı keklikte çiftler ilkbaharın başında oluşur ve yumurtlama ilkbahar sonu ile yaz başında yoğunlaşır. ADW, Kuzey Amerika'daki popülasyonlarda çiftlerin mart ortasında eşleştiğini, üreme döneminin nisandan temmuza sürdüğünü ve yumurtaların mayıs–ağustos arasında açıldığını yazar. Bu dönemde yuvaların ve yavruların rahatsız edilmemesi kanunen zorunludur.

Keklik böcek ve diğer küçük omurgasızları da yediği için kenelerin doğal düşmanlarından biri olarak görülür; özellikle civcivler böcek ağırlıklı beslenir (ADW). Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü, ürettiği keklik ve sülünleri keneyle biyolojik mücadele ve yaban hayatını desteklemek için doğaya salar. Ancak keklik tek başına kene sorununu çözmez; evcil hayvanlarda düzenli koruma şarttır.

AA'nın DKMP verisine dayanan haberine göre 2014–2024 döneminde Türkiye genelinde 745.692 keklik ve 237.200 sülün olmak üzere 982.892 kanatlı yaban hayvanı doğaya salındı. Keklik üretimi Afyonkarahisar, Kahramanmaraş, Yozgat, Gaziantep ve Malatya'daki istasyonlarda yapılıyor. DHA'ya göre 2025 yılı hedefi 36.250 keklik ve 9.000 sülündü.

Kınalı kekliğin erkeği ve dişisi tüy rengiyle neredeyse aynıdır; ayırt etmek zordur. ADW'ye göre erkekler biraz daha iridir ve ayaklarında genellikle küçük bir mahmuz bulunur, ama mahmuz her iki eşeyde de görülebilir. Erkek ağırlığı 510–800 g, dişininki 450–680 g aralığındadır. Kesin ayrım için uzman incelemesi gerekir.

Keklik sesi dinlemek yasak değildir; yasak olan, sesi avda kullanmaktır. 2026-2027 MAK kararı yaban hayvanlarının doğal ve yapay seslerini kaydeden ve yayan her türlü cihazı ve canlı mühreyi avlanma aracı olarak yasaklar; bunlar avlakta araç içinde ya da açıkta bulundurulamaz. 4915 sayılı Kanunun 6. maddesi de ses yayan araç ve canlı mühreyle avlanmayı yasaklar.