Sülün

Sülün, sülüngiller ailesinden, yerde yaşayan iri bir yaban kuşudur; bilimsel adı Phasianus colchicus'tur. Erkeği bakır renkli tüyleri, kırmızı yüz derisi ve uzun kuyruğuyla, dişisi benekli kahverengi tüyleriyle tanınır. Adını Karadeniz'in doğusundaki eski Kolhis bölgesinden alır. Türkiye'de 2026-2027 av döneminde Merkez Av Komisyonunca koruma altındadır.

Sülün su kenarındaki çayırlarda, küçük ağaç öbeklerinin bulunduğu alanlarda, çalılıklarda, ormanlık alanlarda, tarım arazilerinde ve sulak alanlarda yaşar (Wikipedia). Doğal yayılışı Kafkasya'dan Doğu Asya'ya uzanır; Avrupa, Kuzey Amerika ve başka bölgelere getirilmiştir. Türkiye'de DKMP, Samsun, İstanbul ve Gümüşhane'deki istasyonlarda ürettiği sülünleri doğaya salar.

Sülün hepçil bir kuştur; tahıl, tohum, filiz, yaban meyvesi ve yapraklarla birlikte böcek ve küçük omurgasızlar da yer (ADW). Mısır, buğday, arpa gibi ekin taneleri, böğürtlen ve yaban üzümü gibi meyveler, çekirge, tırtıl ve salyangoz menüsündedir. Civcivler ilk haftalarda çoğunlukla böcekle beslenir. Doğadaki sülüne ekmek ya da yem verilmez.

Sülün yumurtaları yaklaşık 23–28 günde açılır; ADW ortalama süreyi 24 gün olarak verir. Kuluçkaya yalnız dişi yatar ve son yumurta bırakıldıktan sonra kuluçka başlar. Civcivler tüylü ve gözleri açık çıkar, birkaç saat içinde yuvayı terk eder. Doğadan sülün yumurtası toplamak 4915 sayılı Kanunun 4. maddesine göre yasaktır.

Dişi sülün yerde, sık bitki altında yaptığı yuvaya genellikle 7–15 yumurta bırakır; ADW ortalamayı 10 olarak verir, BTO tipik sayıyı 10–14 olarak belirtir. İki ya da daha fazla dişi aynı yuvayı kullanırsa yumurta sayısı artabilir. Sülün yılda bir kez kuluçkaya yatar; Wikipedia'ya göre üreme nisanda başlar.

Evet, sülün uçabilir ama koşmayı tercih eder. Ürktüğünde vınlayan kanat sesiyle aniden havalanır ve kısa mesafe uçar. Wikipedia, normal uçuş hızının saatte 43–61 km olduğunu, kovalandığında saatte yaklaşık 90 km'ye çıkabildiğini yazar. Civcivler 12–14 günlükken uçmaya başlar. Geceyi korunaklı ağaç dallarında tüneyerek geçirir.

Hayır, 2026-2027 av döneminde sülün avı yasaktır. 07.06.2026 tarihli Merkez Av Komisyonu Kararı'nın EK-1 listesi, sülünü Merkez Av Komisyonunca koruma altına alınan yaban hayvanları arasında sayar. Kararın 2. maddesine göre bu türlerin avlanması yasaktır. Korunan türler her yıl yeniden belirlendiği için avcılar güncel kararı kontrol etmelidir.

Doğadan alınan sülünü evde ya da kafeste beslemek yasaktır. 4915 sayılı Kanun korunan yaban hayvanlarının yakalanmasını, yavru ve yumurtalarının toplanmasını ve kurallara aykırı avlanan hayvanın satılmasını, alınmasını ve taşınmasını yasaklar. Kanunun 19. maddesine göre yerli yaban hayvanı üretimi ancak Genel Müdürlükten izin alınarak yapılabilir; doğaya salmak da ayrıca izne bağlıdır.

Sülünün ağırlığı 0,5–3 kg arasında değişir; Wikipedia erkeklerin ortalama 1,2 kg, dişilerin ortalama 0,9 kg geldiğini yazar. BTO da ortalama ağırlığı 1,2 kg olarak verir. Erkekler kuyrukları dahil 60–89 cm, dişiler 50–63 cm boyundadır. Erkeklerin kuyruğu yaklaşık 50 cm, dişilerinki yaklaşık 20 cm uzunluğundadır.

Sülün ürkek, yere bağlı ve iyi koşan bir kuştur. Gündüz yerde eşelenerek beslenir, geceyi ağaçlarda tüneyerek geçirir. Üreme döneminde erkek bir bölge kurar ve çevresinde 2–18 dişilik bir harem toplar (ADW). Üreme dışında sosyaldir; kış sürüleri yaklaşık 50 bireye ulaşabilir. Erkekler şafakta ve alacakaranlıkta yüksek sesle öter.

Sülün doğada kısa ömürlüdür; ADW doğadaki ortalama ömrü 3 yıl olarak verir ve gençlerin çoğunun ilk sonbaharı göremediğini yazar. Kafeste ise 11–18 yıl yaşayabilir. Yetişkin dişilerin yıllık hayatta kalma oranı yüzde 21–46 arasındadır. Yırtıcılar, hastalıklar ve av, doğadaki ömrü kısaltan başlıca etkenlerdir.

Türkiye'de sülün yerli bir yaban hayvanı sayıldığı için üretimi serbest değildir. 4915 sayılı Kanunun 19. maddesine göre kamu kurumları ile gerçek ve tüzel kişiler, Türkiye'de doğal olarak yetişen av ve yaban hayvanlarını ancak Genel Müdürlükten izin alarak üretebilir; doğaya salmak için ayrıca izin gerekir. Devlet üretimi Samsun, İstanbul ve Gümüşhane'deki istasyonlarda yapılır.

AA'nın DKMP verilerine dayanan haberine göre 2014–2024 döneminde Türkiye genelinde 237.200 sülün ve 745.692 keklik doğaya salındı. DHA'ya göre 2025 hedefi 9.000 sülün ve 36.250 kekliktir. Salımların amacı yaban hayatını desteklemek ve keneyle biyolojik mücadeleye katkı sağlamaktır. Salınan kuşların uyumu DKMP ekiplerince izlenir.